Tiêu dùng và kinh doanh với mô hình kinh tế thuê bao
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
TIÊU DÙNG VÀ KINH DOANH
VỚI MÔ HÌNH KINH TẾ THUÊ BAO
NGUYỄN THẾ BÍNH, LÊ THỊ HÂN
Sự phát triển nhanh của công nghệ, sự bùng nổ của đô thị đã khiến xu hướng tiêu dùng có những
thay đổi, trong đó, sự tiện ích trong tiêu dùng và thanh toán đang được người tiêu dùng quan tâm
nhiều hơn và hình thành một hình thức kinh doanh, tiêu dùng mới, đó là kinh tế thuê bao. Trong
kinh tế thuê bao, thay vì sở hữu, người tiêu dùng đăng ký sử dụng và trả phí theo một tần suất
nhất định cho đơn vị kinh doanh để được tiếp cận với một sản phẩm hay dịch vụ nào đó theo nhu
cầu. Đây là hoạt động kinh doanh cần các cơ quan quản lý đặc biệt quan tâm trong bối cảnh nhiều
xu hướng mới trong các hoạt động kinh tế đã và sẽ diễn ra nhanh chóng.
Từ khóa: Kinh tế thuê bao, kinh doanh thuê bao, xu hướng kinh doanh, tiêu dùng
phẩm dịch vụ đã làm thay đổi mạnh mẽ xu hướng
tiêu dùng. Người tiêu dùng ngày càng giảm dần
thói quen mua sắm tích lũy, sở hữu đồ đạc, tài sản
vật chất mà thay vào đó là hướng tới giá trị sử dụng
và sự tiện lợi của dịch vụ.
CONSUMPTION AND BUSINESS WITH SUBSCRIPTION
ECONOMY MODEL
Nguyen The Binh, Le Thi Han
The quick development of technology and the
boom of urbanization have caused rapid change
in consumption trends, in which, the utility
of consumption and payment is gaining more
aꢀention from consumers that forms a new business
and consumption model, which is called the
subscription economy. In the subscription economy,
instead of owning, consumers register to use and
pay a certain periodic amount for businesses to gain
access to a product or service on demand. This is a
business activity that needs special aꢀention from
the authorities in the context of different emerging
trends in economic activities that have been
happened and will be happening rapidly.
Trong hoạt động giải trí, thuê bao các dịch
vụ xem phim trực tuyến, dịch vụ nghe nhạc trực
tuyến của Netflix hay Amazon đang từng bước
chinh phục khách hàng. Các phần mềm máy tính
của Microsoft, Adobe, Apple cũng chuyển sang
bán các gói thuê bao dịch vụ cùng với bán thiết bị.
Người dùng hiện có thể mua phí sử dụng các bộ
phần mềm có bản quyền theo tháng hoặc năm với
giá phải chăng, thay vì mua hẳn bản quyền. Không
dừng lại ở những sản phẩm công nghệ, giải trí mà
các sản phẩm “hữu hình” như xe cộ, quần áo, dịch
vụ ăn uống, du lịch… cũng đang chứng kiến sự gia
tăng của hình thức thuê bao. Về phía người dùng,
thuê bao hợp lý và việc ngưng gia hạn thuê bao khi
không muốn dùng nữa sẽ giúp họ tiết kiệm được
tiền trong trường hợp không cần dùng các sản
phẩm, dịch vụ đó nữa. Điều này có lợi hơn nhiều
so với mua các sản phẩm mà không nhất thiết phải
sử dụng thường xuyên. Ngược lại, nhà cung cấp
sản phẩm được lợi từ việc thu phí thuê bao hơn
là bán bản quyền trọn gói cho một người (chỉ thu
tiền được một lần). Sự thay đổi này đã hình thành
một xu thế kinh doanh và tiêu dùng mới - Kinh tế
thuê bao. Sử dụng cách tiếp cận thực tiễn từ những
Keywords: Subscription economy, subscription business,
business trend, consumption
Ngày nhận bài: 25/12/2019
Ngày hoàn thiện biên tập: 13/1/2020
Ngày duyệt đăng: 17/1/2020
Đặt vấn đề
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, phân tích hoạt động kinh tế này tại các quốc gia
vòng đời sản phẩm có xu hướng rút ngắn, cùng với trên thế giới cũng như tại thị trường Việt Nam, bài
không gian sống trong môi trường đô thị ngày càng viết bàn thêm một góc nhìn về xu hướng tiêu dùng
hạn hẹp, nhu cầu cao trong sử dụng đa dạng sản và kinh doanh mới này.
50
TÀI CHÍNH - Tháng 02/2020
Mô hình kinh tế thuê bao
(paywall). Đó là những dịch vụ cơ bản tạo nên “nền
Kinh doanh thuê bao (kinh tế thuê bao) là một kinh tế thuê bao”, nơi người ta trả phí thuê không
mô hình kinh doanh mà trong đó khách hàng phải gian lưu trữ đám mây thay vì mua ổ cứng di động,
đăng ký sử dụng và trả phí theo một tần suất nhất hoặc mua gói nghe nhạc số hay xem phim trực
định, hàng tuần, hàng tháng hay hàng năm, để được tuyến, tiếp cận hàng triệu tác phẩm thay vì bỏ tiền
tiếp cận với một sản phẩm hay dịch vụ nào đó. Số mua từng CD hay DVD. Thời gian gần đây, doanh
doanh nghiệp (DN) sử dụng mô hình kinh doanh số CD và lượt tải bài hát tiếp tục giảm, nhưng ngành
này đang gia tăng trong bối cảnh người tiêu dùng công nghiệp âm nhạc vẫn tăng trưởng, chủ yếu nhờ
ngày càng không muốn sở hữu quá nhiều đồ đạc, tài đăng ký nghe nhạc trực tuyến trên nền tảng số.
sản vật chất, mà thay vào đó là các tiện ích sự khác Nguồn thu từ tài khoản đăng ký hiện chiếm 62%
biệt và tiết kiệm.
tổng doanh thu bán nhạc, lần đầu tiên vượt mốc
Với cách tiếp cận truyền thống, hoạt động kinh 10 tỷ USD. Doanh số ô tô bán ra toàn cầu năm 2018
doanh được thực hiện thông qua việc DN tìm kiếm giảm 2,8% so với năm 2017 nhưng không phải là
khách hàng, vận chuyển hàng hóa, thanh toán cho mọi người không dùng tới ô tô nữa; họ chỉ dùng
các giao dịch và chuyển quyền sở hữu. Trong khi theo một cách khác, như đăng ký thuê bao xe, dịch
đó, với kinh tế thuê bao, người tiêu dùng không sẵn vụ đi xe chia sẻ…
sàng bỏ một khoản tiền lớn mua trọn gói đủ loại sản
Trong lĩnh vực báo chí, theo Trung tâm nghiên
phẩm, hàng hóa, kéo theo là chi phí bảo trì cho các cứu Pew (Pew Research Center), doanh số bán báo
sản phẩm họ sở hữu trong khi họ có thể lựa chọn để đã giảm nhưng tiếp cận tin tức trực tuyến trên điện
trải nghiệm cuộc sống thông qua đăng ký thuê bao thoại di động đã tăng hơn 300% trong vài năm qua.
dịch vụ. Khi tính sở hữu không được khách hàng coi Động lực giúp nền kinh tế "đăng ký thuê bao" đang
trọng, mối quan hệ lâu dài với khách hàng phải dựa từng bước thay đổi xu hướng tiêu dùng xuất phát
trên sự cải thiện linh hoạt sản phẩm.. Đây là tư duy từ: Sự phát triển nhanh của công nghệ và sự xuất
mới của người tiêu dùng. Đăng ký thuê bao được hiện của các mô hình kinh doanh dịch vụ đăng ký
cho là cách mà người tiêu dùng đang "giải phóng" ngắn hạn dẫn đến việc sở hữu đồ đạc hay tài sản
bản thân và không gian sống của mình khỏi những ngày càng trở nên lỗi thời.
sản phẩm, đồ đạc. Người tiêu dùng có thể đăng ký
để sử dụng dịch vụ để thỏa mãn tất cả các nhu cầu vụ đăng ký trên khắp Bắc Mꢀ, châu Âu và châu Á
thay vì mua đứt để sở hữu... Thái Bình Dương đã chứng kiến mức tăng trưởng
Trong 7 năm qua, những công ty cung cấp dịch
Tại Mꢀ, ngay trong trong lĩnh vực bất động sản, hơn 300%. Theo dữ liệu khảo sát của Tập đoàn
nhiều công ty đã bắt đầu chuyển hướng, từ thuê Harris được thực hiện trên 12 quốc gia trên khắp
văn phòng hợp đồng dài hạn, sang việc đăng ký sử các châu lục, với 13.000 người tiêu dùng tham gia,
dụng không gian linh hoạt và ngắn hạn thông qua 68% người tham gia khảo sát cho rằng vị thế xã
những dịch vụ như của WeWork hay Servcorp. Có hội và chất lượng cuộc sống không còn phụ thuộc
thể nói, sự ra đời của kinh tế thuê bao đang thể hiện nhiều vào việc bạn sở hữu bao nhiêu tài sản. Cứ
những sự thay đổi trong tư duy tiêu dùng chuyển 10 người được hỏi, thì 6 người cho rằng, họ không
dần từ "tích luꢀ tài sản" sang "tích lũy dịch vụ".
quan tâm tới việc phải mua cái này hay sở hữu nữa.
Với những tiến bộ trong công nghệ và sự xuất hiện
của các mô hình kinh doanh dịch vụ đăng ký ngắn
hạn thành công, việc phải sở hữu đồ đạc hay tài sản
Tiêu dùng và kinh doanh
trong xu hướng kinh tế thuê bao
Ở những thị trường phát triển như Anh và Mꢀ, ngày càng trở nên lỗi thời. 70% người được hỏi cho
người tiêu dùng có thể đăng ký dịch vụ trả tiền định rằng, đăng ký thuê bao dịch vụ giúp họ trút bỏ được
kỳ cho tất cả, từ cuộc gọi điện thoại di động, truyền gánh nặng của việc sở hữu và bảo dưꢁng, duy trì tài
hình, nghe nhạc. Trên thị trường thương mại điện sản. 74% người được hỏi khẳng định, trong tương
tử, Amazon Subscribe&Save, Dollar Shave Club, lai, sẽ có nhiều người đăng ký sử dụng dịch vụ thay
Ipsy, Blue Apron và Birchbox là những hãng dẫn vì mua và sở hữu tài sản vật chất. Nếu như 5 năm
đầu về số lượng đăng ký thuê bao.
trước, cứ 10 người mới có 5 người sử dụng các dịch
Trong kỷ nguyên không gian số, ngoài tiền điện, vụ đăng ký thì hiện nay con số đó là 7/10. Năm 2014,
nước hay phí internet, người tiêu dùng có thể tận chỉ có 53% người được khảo sát nói rằng, họ đăng
hưởng nhiều dịch vụ số, như nghe nhạc với Spotify ký sử dụng một loại hình dịch vụ nào đó. Năm 2019,
hay Zing MP3, xem phim với Netflix hay Danet, con số này tăng lên 71%.
hay trả tiền để đọc các báo nước ngoài có thu phí
Nhu cầu trải nghiệm tinh thần đang thay thế tài
51
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
sản vật chất để trở thành thước đo đánh giá chất một sản phẩm hay một dịch vụ nhất định nào đó.
lượng cuộc sống của con người. Bên cạnh đó, đăng Quan trọng là người dùng có thể quyết định ngừng
ký thuê bao giải phóng gánh nặng của việc sở hữu. gói thuê bao đó bất kỳ lúc nào. Vì thế, kinh tế thuê
Đăng ký thuê bao dịch vụ giúp người tiêu dùng trút bao sẽ bắt buộc các nhà sản xuất, các DN phải thay
bỏ được gánh nặng của những chi phí duy trình và đổi chiến lược kinh doanh của mình. Thay vì tập
bảo dưꢁng khi sở hữu tài sản. Điều quan trọng là trung vào sản phẩm, DN cần tập trung vào dịch vụ
người tiêu dùng không bao giờ thiếu sự lựa chọn. cốt lõi và mối quan hệ với khách hàng để giữ chân họ.
Mỗi ngày lại có vài dịch vụ đăng ký mới nổi lên Thành công trong kinh tế thuê bao không được quyết
trong mọi lĩnh vực, từ vé xem phim, dụng cụ cắm định tại thời điểm bắt đầu mà là sau đó, khi công ty
trại, đồ ăn thức uống, cho tới chăm sóc sức khỏe.
tiếp tục thu hút khách hàng và giữ chân khách ở lại
với mình. Bên cạnh đó, việc thu thập các phản hồi
của khách hàng đóng vai trò rất quan trọng trong các
dịch vụ thuê bao. DN cần luôn làm mới sản phẩm
cũng như cách cung ứng sản phẩm nhằm đáp ứng
tốt nhất các nhu cầu và sở thích của người tiêu dùng.
Kinh tế thuê bao là một xu hướng mới trong
cung ứng và tiêu dùng sản phẩm dịch vụ, là
kết quả của sự thay đổi trong xu hướng tiêu
dùng cùng với những ứng dụng tiện ích trên
nền tảng công nghệ. Thực tế cho thấy, các
ngành công nghiệp trên toàn thế giới đang
đáp ứng nhu cầu thay đổi của người tiêu dùng
và tự chuyển mình với các mô hình kinh doanh
thuê bao mới. Người tiêu dùng đã sẵn sàng cho
những dịch vụ mới này.
Kết luận
Kinh tế thuê bao là một xu hướng mới trong cung
ứng và tiêu dùng sản phẩm dịch vụ, là kết quả của sự
thay đổi trong xu hướng tiêu dùng cùng với những
ứng dụng tiện ích trên nền tảng công nghệ. Công
nghệ đã và đang có những bước phát triển nhanh và
Với xu hướng đó, giờ đây, những DN vốn hoạt ứng dụng rộng khắp, chính vì vậy, tiềm năng và xu
động theo mô hình cung cấp hàng hóa truyền hướng phát triển loại hình kinh doanh này là rất lớn.
thống cũng đang chuyển hướng để thích ứng với Thực tế cho thấy, các ngành công nghiệp trên toàn
hành vi tiêu dùng mới. Với người tiêu dùng, các thế giới đang đáp ứng nhu cầu thay đổi của người
giá trị cốt lõi và sự tiện lợi của dịch vụ đang được tiêu dùng và tự chuyển mình với các mô hình kinh
coi trọng hơn là quyền sở hữu tài sản. Người tiêu doanh thuê bao mới. Người tiêu dùng đã sẵn sàng
dùng muốn được truy cập những công nghệ tân cho những dịch vụ mới này. Nhiều hoạt động kinh
tiến nhất, vào bất kì lúc nào. Người tiêu dùng doanh truyền thống theo hình thức chuyển quyền sở
muốn được tự do lựa chọn khi nào thì dùng dịch hữu sẽ dần bị thay thế. Đây sẽ là cơ hội nếu các DN
vụ, khi nào thì ngừng, và cả phương thức thanh nhanh chóng tiếp cận, qua đó, định hướng chiến lược
toán phù hợp nữa. Chính vì những mong muốn phát triển của mình trong kỷ nguyên số, nhằm giảm
này, mà nền kinh tế "thuê bao" đang lấn lướt và thiếu nguy cơ bị tụt lại phía sau.
thay thế nền kinh tế "sở hữu."
Tài liệu tham khảo:
Vấn đề đặt ra với doanh nghiệp
trong mô hình kinh tế thuê bao
dinh-ky-di-o-to-chang-can-so-huu-khong-dat-coc-khong-thue-thay-xe-
hoi-nhu-thay-ao-20191029084815734.chn;
Sự mở rộng của xu hướng của kinh tế thuê bao là
khá rõ nét. Để thích ứng với xu thế đó, các DN cần 2. https://cafeland.vn/doanh-nhan/doanh-nhan/mo-hinh-kinh-doanh-
sớm nhận ra rằng họ nên cân nhắc định hướng phát thue-bao-duoc-nhieu-doanh-nghiep-nhat-ban-su-dung-24506.html;
triển của mình trong kỷ nguyên số. Để thành công 3. https://www.investo.vn/chien-luoc/noi-dung-so-dau-tu-dai-han-voi-3-
trong nền kinh tế "thuê bao", mỗi DN cần chú trọng co-phieu-sau/;
tới nhu cầu của khách hàng, chứ không chỉ biết tới 4. https://cuoituan.tuoitre.vn/tin/20190411/troi-chan-nguoi-dung-trong-
mỗi việc hoàn thành sản phẩm. Mọi hoạt động cốt thoi-thue-bao-so/1494819.html;
lõi của DN từ sản xuất, tiếp thị, bán hàng và hậu 5. https://www.harrisgroup.com; https://www.bloomberg.com/asia;
mãi cần hướng tới quan điểm: Điều gì là tốt nhất
cho khách hàng đăng ký dịch vụ. Giá trị của dịch
vụ nằm ở mối quan hệ giữa DN và người tiêu dùng,
chứ không còn nằm hoàn toàn ở sản phẩm nữa.
Khác với kinh tế sở hữu, với kinh tế thuê bao,
người dùng phải trả một loại phí định kỳ để sử dụng
Thông tin tác giả:
TS. Nguyễn Thế Bính, ThS.Lê Thị Hân
Khoa Tài chính, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
Email: [email protected]n
52
3 trang
9480
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tiêu dùng và kinh doanh với mô hình kinh tế thuê bao", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tieu_dung_va_kinh_doanh_voi_mo_hinh_kinh_te_thue_bao.pdf
