Giáo trình Thực hành biểu diễn tác phẩm múa tập thể

UBND TỈNH LÀO CAI

TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI

GIÁO TRÌNH NỘI BỘ

MÔN HỌC: THỰC HÀNH BIỂU DIỄN TÁC PHẨM MÚA TẬP THỂ

NGÀNH: NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN MÚA DÂN GIAN DÂN TỘC

Lào Cai, năm 2019

1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép

dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các đào tạo và tham khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh

thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

2

LỜI GIỚI THIỆU

Thực hành biểu diễn tác phẩm múa tập thể là một trong những môn học nằm

trong chương trình giảng dạy của ngành đào tạo Nghệ thuật biểu diễn múa dân gian

dân tộc, là một bộ môn cung cấp những kiến thức và kỹ năng biểu diễn múa đông

người cơ bản về ngôn ngữ, phong cách múa của một số dân tộc Việt Nam: Kinh, Tày,

Thái, Dao, Mông … thông qua các tác phẩm biên đạo, sáng tác mới của biên đạo múa.

Thực hành biểu diễn tác phẩm múa tập thể được đưa vào chương trình giảng

dạy nhằm mục đích giúp cho học sinh làm quen với kỹ năng, kỹ thuật biểu diễn múa

đông người, học sinh vận dụng những kỹ thuật, kỹ năng, năng lực múa cơ bản đã học

được ở các môn múa dân gian dân tộc, múa cổ điển Châu Âu vào việc thể hiện tác

phẩm múa với cảm nhận cảm xúc âm nhạc để biểu đạt nội dung, ý nghĩa của tác phẩm

múa tập thể mà biên đạo muốn truyền tải đến khán giả. Thể hiện một số tác phẩm múa

tập thể được đưa vào hàng tác phẩm tiêu biểu của múa Việt Nam và một số tác phẩm

múa tập thể sáng tác mới của các biên đạo trong thời kỳ mới.

Thực hành biểu diễn tác phẩm múa tập thể là môn học cần học sinh phát huy

vai tập thể, trong quá trình học tập cần đạt được những kỹ năng múa đồng đều về tổ

hợp động tác, đội hình tập thể cần mỗi học sinh có ý thức cảm nhận tốt vị trí đứng của

mình với vị trị của những học sinh khác xung quanh mình, luôn giữ khoảng cách đều

đặn, duy trì tuyến múa hợp lý. Đặc biệt rèn cho học sinh có cảm nhận âm nhạc đều

nhau để tạo ra những chuyển động cơ thể, những động tác ăn khớp với nhạc và thực

hiện đều nhau trên các tuyến múa và đội hình múa.

Lào Cai, năm 2019

Người biên soạn

Hà Văn Trung

3

MỤC LỤC

BÀI 1. Tác ph ẩm múa “Sứ c s ống” ..................................................................................5

I. Lý thuy ế t ...................................................................................................................5

1. Gi ớ i thi ệ u tác gi ả , tác ph ẩ m ..................................................................................5

2. Các bướ c th ự c hi ệ n ...............................................................................................7

II. Th ự c hàn h ................................................................................................................8

BÀI 2. Tác ph ẩm múa “Gái làng” ...................................................................................9

I. Lý thuy ế t ...................................................................................................................9

1. Gi ớ i thi ệ u tác gi ả , tác ph ẩ m ..................................................................................9

2. Các bướ c th ự c hi ệ n .............................................................................................12

II. Th ự c hàn h ..............................................................................................................12

BÀI 3. Tác ph ẩm múa “Men say Bắc Hà” ....................................................................14

I. Lý thuy ế t .................................................................................................................14

1. Gi ớ i thi ệ u tác gi ả , tác ph ẩ m ................................................................................14

2. Các bướ c th ự c hi ệ n .............................................................................................16

II. Th ự c hàn h ..............................................................................................................17

4

BÀI 1. Tác phẩm múa “Sức sống”

Mục tiêu

Sau khi học xong bài này, người học có khả năng:

- Trình bày được nội dung, ý nghĩa tác phẩm múa sức sống.

- Thực hiện biểu diễn được tác phẩm múa sức sống.

Nội dung chính:

I. Lý thuyết

1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm

1.1 Tác giả biên đạo múa NSND Văn Quang

Tác phẩm múa sức sống là một sáng tác biên đạo của Nghệ sĩ nhân dân Văn

Quang, nguyên hiệu trưởng Học viện múa Việt Nam. Từ một diễn viên giỏi trở thành

người nghệ sĩ thành đạt, một thầy giáo và là nhà biên đạo, đạo diễn nghệ thuật tổng

hợp. Lĩnh vực sáng tạo, NSND Văn Quang đã tạo dựng nhiều tác phẩm múa có giá trị

thẩm mĩ, nghệ thuật, có nhiều tìm tòi sáng tạo mới, được đồng nghiệp và công chúng,

hoan nghênh, ghi nhận. Trong hàng loạt tác phẩn của Văn Quang, có những tác phẩm

nổi bật như tác phẩm múa: “Nguyệt cô hóa cáo“; “Nổi trống đồng lên“; “Ngẫu hứng

triền non“; “Kiếp cầm ca“; “Then cọi gọi trăng“; “Nguồn cội“; “Những chàng trai cô

gái Khơ mú” Đã từng là tổng đạo diễn chương trình sử thi huyền thoại “Đẻ đất đẻ

nước“; “Âm vang cội nguồn” chương trình nghệ thuật Đại hội thể thao học sinh Đông

Nam Á, chương trình sử thi khánh thành tượng đài Bác Hồ và nhiều chương trình văn

hoá, nghệ thuật khác. Song ấn tượng hơn cả, tác phẩm gắn với tên tuổi NSND Văn

Quang là tác phẩm múa đơn “Nguyệt cô hóa cáo” từ sự tích trong Tuồng cổ Việt Nam,

Văn Quang đã sáng tạo rất thành công tác phẩm này. Vốn là giảng viên múa truyền

5

thống (múa Tuồng) nên nắm và hiểu thấu giá trị, đặc trưng múa Tuồng, đã là cơ sở

quan trọng sáng tác múa “Nguyệt cô hóa cáo“.

Với sự tưởng tượng phong phú, sáng tạo mới, độc đáo, thủ pháp kỹ thuật hiện

đại, ngôn ngữ múa dân tộc được hiện đại hóa, đi lên từ cội nguồn dân tộc, phù hợp với

thẩm mĩ thời đại. Tác phẩm rất biến hóa hình tượng, tạo hình, tính triết lý cao, kết cấu

ngôn ngữ mạch lạc, giàu chất biểu hiện, phong phú, đa dạng tính kỹ thuật, là một tác

phẩm múa đặc sắc. Tác phẩm đã phát huy tối đa sức biểu hiện và kỹ thuật của diễn

viên múa đơn. Tác phẩm được diễn viên và khán giả rất yêu thích để tại ấn tượng tốt

đẹp trong đồng nghiệp và công chúng yêu thương nghệ thuật múa.

Với những kết quả thành tích sáng tạo nghệ thuật, NSND Văn Quang đã nhận

được nhiều huy chương vàng, huy chương bạc, bằng khen qua nhiều đợt hội diễn

chuyên nghiệp toàn quốc. Song vinh dự lớn lao hơn cả là Văn Quang đã được phong

tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân năm 2012.

1.2. Tác giả âm nhạc múa NSND Quang Vinh

Âm nhạc tác phẩm múa “Sức sống” là sáng tác của NSND Quang Vinh. Sau khi

tốt nghiệp chuyên ngành Sáng tác tại Nhạc viện Hà Nội năm 1992, ông chuyển công

tác về Nhà hát Ca Múa Nhạc Việt Nam. Nhiều tiết mục nhạc múa, âm nhạc cho phim

và ca khúc của ông được đánh giá cao xuất hiện trong giai đoạn này. Về nhạc múa

có Những cô gái Việt Nam , Hoa đất nước, Hương quê, sức sống… Về ca khúc có Tuổi

mây, Thu cuối, Người Dao gọi mùa, Sông quê…cùng phần âm nhạc cho các phim Gặp

gỡ sân ga, Lời nói dối chân thành, Hoàng hôn dang dở v.v… Đặc biệt nhiều chương

trình lớn như Khai mạc Tiger Cup 98, Khai mạc Giọng hát vàng ASEAN 98, chương

trình khai mạc và kết thúc Seagame 2003, ông đã được mời tham gia cùng một số nhạc

sĩ nổi tiếng khác. Đáng chú ý, bài hát Vì một thế giới ngày mai của ông đã được chọn

là bài hát chính thức của Seagames 22 được tổ chức lần đầu tiên tại Việt Nam năm

2003.

Ông đã được nhận nhiều huy chương, bằng khen, kỷ niệm chương của nhiều cơ

quan, ban ngành, đoàn thể về những hoạt động nghệ thuật của mình.

6

Ông được phong danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 2007. Được phong danh hiệu Nghệ sĩ

Nhân dân vào năm 2015.

1.3. Nội dung tác phẩm

1.3.1. Chất liệu múa của tác phẩm

Tác phẩm múa sức sống được tác giả biên đạo múa sử dụng chất liệu múa

chuông của dân tộc Dao đỏ vùng núi phía Bắc để sáng tác.

1.3.2. Nội dung tác phẩm

Thể hiện sức sống tiềm tàng mãnh liệt của người Dao trên núi cao với cuộc

sống bất tận, họ vươn lên như những chồi non của núi rừng, những bông đỏ giữa rừng

đại ngàn. Tình yêu luôn nảy nở vun đắp cuộc sống ấm no hạnh phúc.

1.3.3. Đoạn múa và tuyến, đội hình múa

Tác phẩm múa sức sống gồm có 4 đoạn tương ứng với 4 đoạn âm nhạc: Chậm –

nhanh – chậm – nhanh.

Sử dụng linh hoạt các tuyến, đội hình múa chủ yếu là tuyến chéo, tròn, ngang

với đặc trưng đội hình đối xứng nam nữ theo cụm góc chéo trên dưới.

2. Các bước thực hiện

- Bước 1. Chuẩn bị

+ Trang phục

+ Giầy

+ Tự khởi động

- Bước 2. Thực hiện các động tác, tổ hợp múa

- Bước 3. Thực hiện các động tác, tổ hợp múa trên tuyến và đội hình với âm nhạc

- Bước 4. Luyện thuần thục các động tác, tổ hợp múa trên tuyến và đội hình với âm

nhạc có sắc thái biểu cảm trên khuôn mặt

7

II. Thực hành

PHIẾU THỰC HÀNH

Công việc: Thực hành múa tác phẩm “Sức sống”

Bước

việc

công

Trang thiết

bị

Nội dung

Chuẩn bị

Yêu cầu kỹ thuật

Ghi chú

Bước 1

Bước 2

Bước 3

- Đúng, đủ trang Không

phục

Thực hành động Đúng chuẩn

tác đơn lẻ

Không

Thực hiện động - Thực hiện đúng Không

tác trên tuyến, động tác với âm nhạc

đội hình với âm

nhạc

- Thực hiện được

liên tục nhiều lần

Bước 4

Thực hiện động - Thực hiện đúng Không

tác trên tuyến, động tác với âm nhạc

đội hình với âm

nhạc có sắc thái

biểu cảm trên

khuôn mặt

- Thực hiện được

liên tục nhiều lần

- Biểu cảm sắc thái

8

BÀI 2. Tác phẩm múa “Gái làng”

Mục tiêu

Sau khi học xong bài này, người học có khả năng:

- Trình bày được nội dung, ý nghĩa tác phẩm múa gái làng.

- Thực hiện biểu diễn được tác phẩm múa gái làng.

Nội dung chính:

I. Lý thuyết

1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm

1.1 Tác giả biên đạo múa NSND Chu Thúy Quỳnh

Tác phẩm múa “Gái làng” là một sáng tác biên đạo của Nghệ sĩ nhân dân Chu

Thúy Quỳnh, nguyên Chủ tịch Hội nghệ sĩ Múa Việt Nam. Chu Thuý

Quỳnh (sinh 1941) là một diễn viên, biên đạo múa và đạo diễn chương trình, hiện

đang là chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam, nguyên Giám đốc Nhà hát ca múa nhạc

Việt Nam. Bà được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (1988 ), Giải thưởng Nhà

nước về văn học nghệ thuật (2001 ) và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật

(2017). Chu Thuý Quỳnh là người Hà Nội gốc, là hậu duệ của danh nhân Chu Văn An .

Năm 14 tuổi, bà thi vào Đoàn ca múa nhân dân Trung ương, trúng tuyển cùng đợt

với Xuân Quỳnh. Bà cùng với Xuân Quỳnh đi biểu diễn đầu tiên tại Hải Phòng, sau đó

đi công tác dài ngày lên Tây Bắc, về nông thôn biểu diễn trong Cải cách ruộng đất.

Năm 1958 , bà bắt đầu chính thức đi học múa. Năm 1960 , bà đóng vai chính

trong vở kịch múa Tấm Cám (một trong ba vở kịch múa đầu tiên của Việt Nam). Thập

niên 1960 , bà công tác tại Đoàn ca múa nhân dân Trung ương, là solist múa được

nhiều người ái mộ với những tác phẩm múa như Cánh chim và mặt trời (Thái

Ly), Tiếng gọi quê hương, Gặp gỡ bên mâm pháo,... Thời gian này bà cùng đoàn đi

biểu diễn ở các chiến trường, biểu diễn ở các sân khấu ngoài nước.

9

Năm 1983 , bà đi học múa cổ điển Ấn Độ khi đã hơn 40 tuổi. Sau khi đi tu

nghiệp ở Ấn Độ, bà trở về Việt Nam, giữ cương vị Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc

Trung ương. Năm 1994 , bà giữ cương vị Tổng thư ký Hội Nghệ sĩ Múa Việt

Nam khoá II, sau này tiếp tục giữ Tổng thư ký Hội khoá III (2000) và chủ tịch Hội

khoá IV (2005). Bà là Đại biểu Quốc hội khoá IV, VIII, IX và X, hiện là Chủ tịch Hội

hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ thành phố Hà Nội, đồng thời là một trong những người

sáng lập và là ủy viên Hôi Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam.

Ngoài công tác quản lý, Chu Thuý Quỳnh còn hoạt động trên nhiều lĩnh vực.

Với vai trò biên đạo múa, bà đã cho ra đời nhiều tác phẩm đạt giải thưởng cao của Hội

Nghệ sĩ múa, như Hoa Tràng An, Vũ khúc đàn T'rưng, Hương xuân, Hương quê, Cánh

chim không mỏi, Trống hội, Những cô gái Việt Nam... Bà còn là nhà nghiên cứu phê

bình múa, tác giả của nhiều giáo trình múa và các công trình nghiên cứu. Bà là tổng

đạo diễn, chỉ huy nhiều chương trình lớn như Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh chủ tịch Hồ

Chí Minh, Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam 6 -7 - 8, Hội nghị cấp cao các nước nói

tiếng Pháp, Hội nghị cấp cao các nước ASEAN, Cúp Bóng đá ASEAN Tiger 1998, Kỷ

niệm 990 năm Thăng Long - Hà Nội (cùng với Phạm Thị Thành), Chương trình khai

mạc và bế mạc Sea Games 22...

Năm 1988 , bà nhận danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân. Năm 1998 , bà được tặng Huân

chương Lao động hạng nhất. Năm 2001 , bà nhận Giải thưởng Nhà nước đợt II về văn

học nghệ thuật. Năm 2017 , bà được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt V về văn

học nghệ thuật.

1.2. Tác giả âm nhạc múa NSND Quang Vinh

10

Âm nhạc tác phẩm múa “Gái làng” là sáng tác của NSND Quang Vinh. Sau khi