Giáo trình Khí cụ điện - Chương 4: Khí cụ điện đóng cắt. Điện áp cao

Ch¬ng IV

KhÝ cô ®iÖn ®ãng c¾t §iÖn ¸p cao

¤1 c¸c th«ng sè kü thuËt c¬ b¶n cña m¸y c¾t

®iÖn

1.1. C«ng dông:

M¸y c¾t ®iÖn lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn cao ¸p, dïng ®Ó ®ãng c¾t m¹ch ®iÖn cao ¸p t¹i chç

hoÆc tõ xa, khi líi ®iÖn ®ang vËn hµnh b×nh thêng, kh«ng b×nh thêng, hoÆc khi bÞ sù cè ng¾n

m¹ch trong hÖ thèng ®iÖn.

M¸y c¾t ®ang ®ãng M¸y c¾t ®ang c¾t

1.2. Ký hiÖu m¸y c¾t ®iÖn trªn s¬ ®å m¹ch:

1.3. Ph©n lo¹i m¸y c¾t ®iÖn:

a. Ph©n lo¹i theo cÊu t¹o: gåm

M¸y c¾t mét híng vµ m¸y c¾t nhiÒu híng.

M¸y c¾t mét buång dËp hå quang vµ m¸y c¾t nhiÒu buång dËp hå quang trªn cïng mét pha.

M¸y c¾t cã lß xo tÝch n¨ng vµ m¸y c¾t kh«ng cã lß xo tÝch n¨ng.

b. Ph©n lo¹i theo vÞ trÝ l¾p ®Æt:

M¸y c¾t l¾p ®Æt trong nhµ.

M¸y c¾t l¾p ®Æt ngoµi trêi, ph¶i chÞu khÝ hËu kh¾c nghiÖt, chèng ®îc ¨n mßn ho¸ häc.

c. Ph©n lo¹i theo ph¬ng ph¸p dËp t¾t hå quang:

M¸y c¾t ®iÖn nhiÒu dÇu kh«ng cã buång dËp t¾t hå quang.

M¸y c¾t ®iÖn nhiÒu dÇu cã buång dËp t¾t hå quang.

M¸y c¾t ®iÖn kh«ng khÝ

M¸y c¾t ®iÖn Ýt dÇu

M¸y c¾t ®iÖn khÝ SF6

M¸y c¾t ®iÖn tù sinh khÝ

M¸y c¾t ®iÖn ch©n kh«ng

M¸y c¾t ®iÖn tõ (dËp t¾t hå quang b»ng tõ trêng).

1.4. C¸c yªu cÇu kü thuËt c¬ b¶n cña m¸y c¾t ®iÖn:

M¸y c¾t ®iÖn ph¶i cã kh¶ n¨ng c¾t lín, thêi gian c¾t bÐ (c¾t nhanh) tr¸nh ®îc hå quang ch¸y

phôc håi.

§é tin cËy cao : khi ®ãng c¾t kh«ng ®îc g©y ch¸y næ vµ c¸c h háng kh¸c.

Ph¶i cã kh¶ n¨ng ®ãng c¾t mét sè lÇn nhÊt ®Þnh ph¶i ®a ra b¶o dìng, s÷a ch÷a.

KÝch thít gän, träng lîng nhÑ, kÕt cÊu ®¬n gi¶n, dÔ l¾p ®Æt, dÔ vËn hµnh, gi¸ thµnh hîp lý.

1.5. C¸c th«ng sè kü thuËt c¬ b¶n cña m¸y c¾t ®iÖn:

a. §iÖn ¸p ®Þnh møc : U lµ ®iÖn ¸p cao nhÊt ®Æt vµo m¸y c¾t, mµ m¸y c¾t cã thÓ vËn hµnh an

®m

toµn (cßn ®îc gäi lµ ®iÖn ¸p danh ®Þnh cña m¸y c¾t).

b. Dßng ®iÖn ®Þnh møc : I lµ trÞ sè hiÖu dông lín nhÊt ch¹y qua m¸y c¾t khi nã vËn hµnh l©u

®m

dµi, nhng vÉn ®¶m b¶o gi÷ nhiÖt ®é c¸c bé phËn cña m¸y c¾t thÊp h¬n nhiÖt ®é cho phÐp.

S_cdm= 3.I_cdm.U_dm

c.

Dßng ®iÖn c¾t ®Þnh møc: I

®Æt trng cho kh¶ n¨ng c¾t cña m¸y c¾t, lµ dßng ®iÖn ng¾n m¹ch

c®m

ba pha hiÖu dông toµn phÇn mµ m¸y c¾t cã thÓ c¾t ®îc an toµn.

d. Dßng ®iÖn ®ãng ®Þnh møc: I trong vËn hµnh cã trêng hîp m¸y c¾t ®ãng lóc m¹ch ®iÖn

d®m

®ang bÞ ng¾n m¹ch (®ãng lÆp l¹i). Kh¶ n¨ng ®ãng cña m¸y c¾t khi m¹ch ®iÖn ®ang ng¾n

m¹ch, ®îc ®Æc trng bëi I

lµ dßng ®iÖn ng¾n m¹ch ba pha hiÖu dông toµn phÇn lín nhÊt ch¹y

d®m

qua m¸y c¾t, nã cã thÓ ®ãng vµo mµ kh«ng lµm h háng m¸y c¾t.

e. Dßng ®iÖn æn ®Þnh ®éng ®Þnh møc: I lµ dßng ®iÖn lín nhÊt ch¹y qua m¸y c¾t mµ lùc

«®®m

®iÖn ®éng do nã sinh ra kh«ng lµm h háng m¸y c¾t.

f. Dßng ®iÖn æn ®Þnh nhiÖt ®Þnh møc: I lµ dßng ®iÖn ng¾n m¹ch hiÖu dông lín nhÊt kh«ng

«®n®m

thay ®æi theo thêi gian, ch¹y qua m¸y c¾t mµ kh«ng lµm nhiÖt ®é cña m¸y c¾t t¨ng qu¸ trÞ sè

cho phÐp.

g. Thêi gian c¾t : T lµ kho¶ng thêi gian tÝnh tõ khi cuén d©y nam ch©m ®iÖn ®iÒu khiÓn c¾t cã

c

®iÖn, ®Õn khi hå quang bÞ dËp t¾t hoµn toµn.

T = t

+ t

c

truyÒn ®éng

khö ion

TÊt c¶ c¸c th«ng sè kü thuËt trªn ®Òu cã trong lý lÞch cña m¸y c¾t ®iÖn.

cl mc cl

ba

cl mc cl

T¶i

110/35 KV

h.

VÞ trÝ l¾p ®Æt m¸y c¾t ®iÖn:

¤2 c¸c lo¹i m¸y c¾t ®iÖn

2.1. M¸y c¾t ®iÖn nhiÒu dÇu kh«ng cã buång dËp hå quang:

a. §Æc ®iÓm cÊu t¹o : MÆt c¾t mét pha nh h×nh vÏ

1. Cùc b¾t d©y nguån tíi m¸y c¾t

2. Sø xuyªn

3. N¾p m¸y c¾t

4. èng chØ møc dÇu

5. Thanh truyÒn déng

6. Van x¶ dÇu

7. TiÕp xóc ®éng

8. TiÕp xóc tÜnh

9. Vá m¸y c¾t

10. Lß xo tÝch n¨ng

11. Cùc b¾t d©y t¶i ra

ë lo¹i m¸y c¾t nµy dÇu chøa mét lîng ®ñ lín võa ®Ó c¸ch ®iÖn võa ®Ó dËp t¾t hå quang(hµng

tr¨m lÝt).

b. Nguyªn lý lµm viÖc :

NÕu m¸y c¾t ®ang ë vÞ trÝ ®ãng, tiÕp xóc ®éng 7 ®ãng chÆt vµo tiÕp xóc tÜnh 8, lß xo tÝch

n¨ng 10 ë tr¹ng th¸i nÐn, ®Ìn tÝn hiÖu chØ mµu ®á, dßng ®iÖn tõ nguån b¾t qua cùc b¾t d©y 11 vÒ

t¶i. Khi cã tÝn hiÖu c¾t tõ r¬le hoÆc tõ kho¸ ®iÒu khiÓn th× bé truyÒn ®éng ®îc gi¶i phãng khái vÞ

trÝ ®ãng, lß xo tÝch n¨ng ®Èy thanh truyÒn ®éng 5 sËp xuèng, ®a tiÕp xóc ®éng rêi khái tiÕp xóc

tÜnh 8, m¹ch ®iÖn ®îc c¾t, hå quang ph¸t sinh gi÷a hai ®Çu tiÕp xóc ®éng vµ tÜnh khi c¾t ®èt nãng

côc bé lµm dÇu bÞ ph©n tÝch thµnh h¬i lµ hçn hîp khÝ c¸c bon hy®r« nhÑ, trong ®ã hy®ro chiÕm

2

tíi 70%, ¸p suÊt cã thÓ ®¹t tíi(100-140 N/Cm ) lµm cho dÇu bÞ x¸o trén m¹nh, ®Èy tia hå

quang vµo sau trong dÇu. MÆt kh¸c lùc ®iÖn tõ do dßng ®iÖn ch¹y ngîc chiÒu còng ®Èy tia hå

quang vµo s©u trong líp dÇu ngoµi. V× vËy hå quang bÞ lµm nguéi vµ dËp t¾t, tuy vËy tèc ®é luång

khÝ kh«ng ®ñ m¹nh dËp t¾t hå quang nhanh, nªn lo¹i m¸y c¾t nµy thêi gian c¾t thêng bÞ kÐo dµi.

c. u nhîc ®iÓm vµ ph¹m vi sö dông:

u ®iÓm: CÊu t¹o ®¬n gi¶n, dÔ l¾p ®Æt, gi¸ thµnh kh«ng cao.

Nhîc ®iÓm: Sau mét sè lÇn ®ãng c¾t dÇu nhanh chãng bÈn, do mét phÇn cacbonhi®roxit bÞ

ch¸y, chÊt lîng dÇu gi¶m nªn ph¶i läc dÇu, thay dÇu g©y ra tèn kÐm, mÆt kh¸c lo¹i m¸y c¾t nµy

thêi gian c¾t kh«ng nhanh, nguy c¬ ch¸y næ cao, v× chøa nhiÒu dÇu cho nªn thêng ®îc chÕ t¹o cã

c«ng suÊt c¾t kh«ng lín, ®iÖn ¸p vËn hµnh nhá h¬n 15 KV.

2.2. M¸y c¾t nhiÒu dÇu cã buång dËp hå quang:

a. §Æc ®iÓm cÊu t¹o:

Nguån

1

2

3

5

4

8

7

6

T¶i

§Ó kh¾c phôc nh÷ng nhîc ®iÓm c¬ b¶n cña m¸y c¾t ®iÖn nhiÒu dÇu kh«ng cã buång dËp

hå quang, ngêi ta c¶i tiÕn chÕ t¹o ra lo¹i m¸y c¾t nµy, buång dËp hå quang ®îc l¾p ®Æt cè ®Þnh

bao lÊy tiÕp xóc ®éng vµ tÜnh cña m¸y c¾t nh h×nh vÏ.

1. Thanh truyÒn ®éng

2. Buång dËp hå quang

3. TiÕp xóc tÜnh

4. TiÕp xóc ®éng

5. Lç tho¸t dÇu

6. D©y dÉn mÒm

7. Lß xo tÝch n¨ng

8. §iÖn trë ph©n ¸p

§iÖn trë ph©n ¸p sè 8 cã t¸c dông ph©n ®Òu ®iÖn ¸p trªn c¸c ®iÖn ¸p trªn c¸c ®iÓm c¾t, tr¸nh

hiÖn tîng ®iÖn ¸p côc bé c¸c ®iÓm c¾t kh«ng ®Òu, g©y ra hå quang ch¸y phôc håi sau khi c¾t, lµm

qu¸ ®iÖn ¸p vµ h háng m¸y c¾t.

b. Nguyªn lý lµm viÖc:

NÕu m¸y c¾t ®ang ë vÞ trÝ ®ãng, dßng ®iÖn tõ nguån qua thanh d·n sø xuyªn qua tiÕp xóc

tÜnh 3 qua tiÕp xóc ®éng 4 qua d©y dÉn 6 vÒ t¶i. Khi cã tÝn hiÖu c¾t tõ r¬le hoÆc kho¸ ®iÒu khiÓn,

bé truyÒn ®éng ®îc gi¶i phãng khái vÞ trÝ ®ãng, lß xo tÝch n¨ng 7 ®Èy thanh truyÒn ®éng 1 xËp

xuèng, ®a tiÕp xóc ®éng 4 rêi khái tiÕp xóc tÜnh 3, m¹ch ®iÖn ®îc c¾t. Hå quang ph¸t sinh gi÷a

tiÕp xóc ®éng vµ tÜnh, ®èt nãng vµ ph©n tÝch dÇu trong buång dËp thµnh hçn hîp khÝ

2

cacbuahi®roxit lµm cho ¸p suÊt trong buång dËp t¨ng lªn rÊt lín ®¹t tíi (400-500)N/cm phôt qua

lç 5 t¹o thµnh luång khÝ thæi ngang c¾t ®øt tia hå quang. Sau mét sè lÇn ®ãng c¾t, muéi dÇu do

c¸c bua hi®r« ch¸y sinh ra b¸m l¹i trong buång dËp cho nªn ph¶i ®a m¸y c¾t ra b¶o dìng lµm

s¹ch muéi dÇu.

c. u nhîc ®iÓm vµ ph¹m vi sö dông:

Lo¹i m¸y c¾t nµy, dËp hå quang b»ng h¬i dÇu ¸p suÊt cao, thêi gian c¾t nhanh, muéi dÇu

b¸m l¹i trong buång dËp hå quang nªn dÇu Ýt bÞ bÈn. Nguy c¬ ch¸y næ gi¶m, nªn cã thÓ chÕ t¹o

m¸y c¾t cã c«ng suÊt lín, ®iÖn ¸p vËn hµnh cao. Lo¹i m¸y c¾t dÇu ®iÖn ¸p vËn hµnh tõ 100-220

KV ®îc chÕ t¹o nhiÒu buång dËp hå quang nèi tiÕp nhau trªn cïng mét pha.

2.3. M¸y c¾t ®iÖn Ýt dÇu :

a. §Æc ®iÓm cÊu t¹o :

1. Buång ph©n ly dÇu

2. Vá m¸y c¾t

3. TiÕp xóc l¨n

4. Cùc b¾t d©y ra t¶i

5. MÆt bÝch

6. Buång dËp hå quang

MC§ Ýt dÇu

7. Buång h·m xung

8. Cùc b¾t d©y nèi nguån

9. Van x¶ dÇu

10. TiÕp xóc tÜnh

11. èng chØ møc dÇu

12. TiÕp xóc ®éng

13. Bé truyÒn ®éng

14. N¾p ®æ dÇu

ë m¸y c¾t Ýt dÇu: dÇu chñ yÕu dïng ®Ó dËp t¾t hå quang vµ ®ãng vai trß c¸ch ®iÖn t¨ng cêng

cho c¸c lo¹i c¸ch ®iÖn r¾n kh¸c nh nhùa ªb«xi, tªcht«lÝt.

CÊu t¹o buång dËp hå quang : vá b»ng thÐp h×nh trô, bªn trong lãt vËt liÖu c¸ch ®iÖn r¾n lµ

nhùa ªb«xi vµ sîi thuû tinh, líp kÕ theo lµ c¸c tÊm c¸ch tö, ®îc chÕ t¹o tõ vËt liÖu c¸ch ®iÖn r¾n.

Hªtin¾c, tÕcht«lit ghÐp song song víi nhau theo mÆt ph¼ng ngang. Gi÷a chóng cã khe hÑp chøa

dÇu nh h×nh vÏ. ë m¸y c¾t, ®iÖn ¸p vËn hµnh tõ 110 KV trë lªn, cã nhiÒu ®iÓm c¾t trªn mçi pha.

Buång h·m xung 7 cã t¸c dông gi¶m rung ®éng va ®Ëp khi m¸y c¾t hoÆc ®ãng m¹ch. Buång ph©n

ly dÇu 1 cã t¸c dông ngng tô h¬i dÇu tho¸t ra theo s¶n phÈm ch¸y ®Ó läc vµ tiÕt kiÖm dÇu.

b. Nguyªn lý lµm viÖc :

10

9

8

1

2

3

K

1

B×nh

nÐn

khÝ

7

6

5

K

2

4

NÕu m¸y c¾t ë vÞ trÝ ®ãng, ®Ìn tÝn hiÖu chØ mµu ®á, tiÕp xóc ®éng 12 ®ãng chÆt vµo tiÕp

xóc tÜnh 10, khi ®ã dßng ®iÖn tõ nguån qua cùc b¾t d©y sè 8 qua tiÕp xóc tÜnh, qua tiÕp xóc ®éng

qua tiÕp xóc l¨n3 qua cùc b¾t d©y 4 ra t¶i. Khi cã tÝn hiÖu c¾t tõ r¬le hoÆc kho¸ ®iÒu khiÓn th× bé

truyÒn ®éng ®îc gi¶i phãng khái vÞ trÝ ®ãng, kÐo tiÕp xóc ®éng rêi khái tiÕp xóc tÜnh. Hå quang

ph¸t sinh gi÷a hai ®Çu tiÕp xóc, ®èt nãng ph©n tÝch dÇu trong c¸c khe hÑp chøa dÇu. Bëi v× trong

c¸c khe hÑp dÇu bÞ ph©n tÝch thµnh h¬i, lµm cho ¸p suÊt trong buång dËp hå quang t¨ng lªn rÊt

lín cã thÓ ®¹t tíi 15-20 at Ðp dÇu dån vµo buång h·m xung 7 cßn h¬i dÇu trong buång tô nÐn l¹i.

Khi tiÕp xóc ®éng chuyÓn ®éng lªn khái khe hë, h¬i dÇu ®îc tho¸t ra, phôt qua c¸c r·nh hÑp t¹o

thµnh luång khÝ thæi ngang dËp t¾t hå quang. S¶n phÈm ch¸y vµ h¬i dÇu tho¸t lªn buång ph©n ly 1

ë ®ã h¬i dÇu ®îc ngng tô, läc s¹ch ®a trë vÒ buång chøa dÇu, cßn s¶n phÈm ch¸y tho¸t ra ngoµi.

Sau khi gi¶i trõ sù cè, ®ãng l¹i m¸y c¾t qua kho¸ ®iÒu khiÓn.

c. u nhîc ®iÓm vµ ph¹m vi sö dông:

CÊu t¹o gän nhÑ, Ýt dÇu, Ýt nguy c¬ ch¸y næ khi dãng c¾t m¹ch, thêi gian c¾t nhanh, c«ng

suÊt c¾t lín, ph¹m vi sö dông réng r·i, chÕ t¹o ë nhiÒu cÊp ®iÖn ¸p vËn hµnh tõ 3 KV trë lªn, c«ng

suÊt c¾t tíi 12000MVA. Lo¹i m¸y c¾t ®iÖn ¸p vËn hµnh tõ (6-35) KV thêng ®îc chÕ t¹o hîp bé

víi dao c¸ch ly t¹o thµnh c¸c tñ ®iÖn ph©n phèi gäi lµ tñ hîp bé, cßn ë cÊp ®iÖn ¸p vËn hµnh tõ

110KV trë lªn ®íc chÕ t¹o nhiÒu ®iÓm c¾t nèi tiÕp nhau trªn mçi pha ®Ó ®¶m b¶o c¾t nhanh, an

toµn.

Nhîc ®iÓm c¬ b¶n cña lo¹i m¸y c¾t nµy lµ xung va ®Ëp vµ tiÕng ån khi ®ãng c¾t lín, gi¸

thµnh cao.

2.4. M¸y c¾t ®iÖn kh«ng khÝ :

a. §Æc ®iÓm cÊu t¹o :

MÆt c¸ch mét pha nh h×nh vÏ :

1. TiÕp xóc tÜnh

2. TiÕp xóc ®éng

3. Buång dËp hå quang

4. PÝt t«ng

5. Xi lanh

6. Cùc b¾t d©y ra t¶i

7. TiÕp xóc l¨n

8. Cùc b¾t d©y tíi nguån

9. Lç van x¶ khÝ

10. N¾p quy l¸t

K1 van c¾t

K2 van ®ãng

ë lo¹i m¸y c¾t nµy ®iÒu khiÓn truyÒn ®éng vµ dËp t¾t hå quang ®iÖn dïng kh«ng khÝ ®·

sÊy kh« läc s¹ch nÐn ë ¸p suÊt cao tíi 20 at. Do kh«ng cÇn thêi gian t¹o ra s¶n phÈm khÝ nh ë c¸c

lo¹i m¸y c¾t dÇu nªn qu¸ tr×nh dËp hß quang rÊt nhanh. Thêi gian c¾t kho¶ng 0,17, c«ng suÊt c¾t

cã thÓ ®¹t tíi 15000MVA.

b. Nguyªn lý lµm viÖc :

NÕu m¸y c¾t ë vÞ trÝ ®ãng th× van K2 më, van K1 ®ãng, tiÕp xóc ®éng 2 ®ãng chÆt vµo

tiÕp xóc tÜnh 1, ®Ìn tÝn hiÖu b¸o mµu ®á, dßng ®iÖn tõ nguån qua cùc b¾t d©y 6 ra t¶i. Khi cã tÝn

hiÖu c¾t tõ r¬le hoÆc kho¸ ®iÒu khiÓn, van K1 sÏ më khÝ nÐn ¸p suÊt cao vµo ng¨n trªn cña xilanh

®Èy pitt«ng 4 chuyÓn ®éng xuèng phÝa díi kÐo tiÕp xóc ®éng 2 rêi khái tiÕp xóc tÜnh 1. Hå quang

ph¸t sinh gi÷a hai ®Çu tiÕp xóc ®éng vµ tÜnh ®îc khÝ nÐn ¸p suÊt cao thæi trùc tiÕp dËp t¾t, s¶n

phÈm khÝ ch¸y tho¸t ra ngoµi qua lç 9. Khi ®ãng m¸y c¾t, van K2 më khÝ nÐn ¸p suÊt cao vµo

ng¨n xilanh ®Èy pit«ng 4 chuyÓn ®éng lªn trªn ®a tiÕp xóc ®éng ®ãng chÆt vµo tiÕp xóc tÜnh.

C¸c c¸ch thæi däc trong m¸y c¾t kh«ng khÝ

c. u, nhîc ®iÓm vµ ph¹m vi sö dông :

Lo¹i m¸y c¾t nµy cã thêi gian c¾t nhanh, c«ng suÊt c¾t lín nhng nhîc ®iÓm c¬ b¶n cÊu t¹o

cång kÒnh v× ph¶i cã thªm hÖ thèng sÊy, läc vµ nÐn khÝ, nªn mÆt b»ng l¾p ®Æt ®ßi hái ph¶i ®ñ lín.

Khi ®ãng c¾t vÉn g©y tiÕng ån lín, gi¸ thµnh cßn cao. Lo¹i m¸y c¾t nµy chØ thÝch hîp l¾p ®Æt ë

nh÷ng tr¹m hoÆc nhµ m¸y ®iÖn cã nhiÒu m¸y c¾t kh«ng khÝ gièng nhau dïng chung mét hÖ thèng

läc, sÊy vµ nÐn khÝ, míi cã hiÖu qu¶ kinh tÕ, do ®ã lo¹i m¸y c¾t nµy cã ph¹m vi sö dông cha réng

r·i.

¤3 dao c¸ch ly

Ký hiÖu

cl mc cl

3.1. C«ng dông :

Dao c¸ch ly lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn cao ¸p, ®îc sö dông ®Ó ®ãng c¾t m¹ch ®iÖn cao ¸p khi

kh«ng cã ®iÖn, t¹o ra kho¶ng c¾t an toµn tr«ng thÊy ®îc gi÷a c¸c bé phËn mang ®iÖn vµ bé phËn

®· c¾t ®iÖn. Khi cÇn kiÓm tra s÷a ch÷a, b¶o dìng bé phËn kh«ng mang ®iÖn. Trong ®iÒu kiÖn nhÊt

®Þnh cã thÓ dïng dao c¸ch ly ®ãng c¾t ®êng d©y hoÆc m¸y biÕn ¸p kh«ng mang t¶i c«ng suÊt nhá,

hoÆc ®ãng c¾t m¹ch ®iÖn ®¼ng thÕ ®Ó ®æi nèi ph¬ng thøc kÕt d©y cña s¬ ®å. V× dao c¸ch ly kh«ng

cã bé phËn dËp t¾t hå quang cho nªn nghiªm cÊm dïng dao c¸ch ly ®ãng c¾t m¹ch ®iÖn kh«ng

mang t¶i.

3.2. Yªu cÇu kü thuËt ®èi víi dao c¸ch ly :

Dao c¸ch ly ph¶i lµm viÖc tin cËy, tiÕp xóc ph¶i ®¶m b¶o ch¾c ch¾n.

Ph¶i ®¶m b¶o æn ®Þnh ®éng vµ æn ®Þnh nhiÖt khi cã dßng ®iÖn ng¾n m¹ch cùc ®¹i ch¹y qua.

KÕt cÊu dao c¸ch ly ph¶i gän nhÑ, ®¬n gi¶n, dÔ l¾p ®Æt, dÔ thao t¸c, ph¶i liªn ®éng víi m¸y

c¾t ®Ó dao c¸ch ly ®· c¾t ®iÖn vµ chØ ®ãng ®îc c¸ch ly trø¬c khi ®ãng ®iÖn cho m¸y c¾t.

Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c lìi dao sau khi c¾t hÕt hµnh tr×nh ph¶i ®ñ lín, ®Ó ®¶m b¶o kh«ng bÞ

phãng ®iÖn khi cã xung ®iÖn ¸p.

3.3. Ph©n lo¹i :

a. Ph©n lo¹i theo vÞ trÝ l¾p ®Æt :

Dao c¸ch ly l¾p ®Æt trong nhµ vµ dao c¸ch ly l¾p ®Æt ngoµi trêi. ë cïng cÊp ®iÖn ¸p vËn

hµnh th× yªu cÇu kü thuËt cña dao c¸ch ly ngoµi trêi cao h¬n, v× dao c¸ch ly ngoµi trêi ph¶i chÞu

®îc t¸c ®éng cña m«i trêng kh¾c nghÞªt nh ma, n¾ng, bøc x¹, t¸c nh©n ho¸ häc, bôi bÈn ...

b. Ph©n lo¹i theo cÊu t¹o :

Lo¹i dao c¸ch ly cã lìi dao tiÕp ®Êt vµ dao c¸ch ly kh«ng cã lìi dao tiÕp ®Êt.

Lo¹i dao c¸ch ly cã lìi dao ®éng quay trªn mÆt ph¼ng ngang vµ lo¹i dao c¸ch ly cã l¬Ü dao

®éng quay trªn mÆt ph¼ng th¼ng ®øng.

Lo¹i dao c¸ch ly cã bé liªn ®éng l¾p kÌm víi m¸y c¾t vµ c¸ch ly kh«ng cã bé liªn ®éng

( c¸ch ly ph©n ®o¹n).

A. Dao c¸ch ly l¾p ®Æt trong nhµ :

1. §Æc ®iÓm cÊu t¹o nh h×nh vÏ :

1. Lìi dao tiÕp xóc ®éng

2. Lß xo

3. Sø ®ì thanh truyÒn ®éng

4. TiÕp xóc tÜnh

5. Cùc b¾t d©y nèi nguån

6. Gi¸ ®ì

7. Trôc truyÒn ®éng

8. CÇn thao t¸c

9. Sø ®ì lìi dao ®éng

10. Cùc b¾t d©y nèi t¶i

2. Nguyªn t¾c thao t¸c vËn hµnh :

NÕu dao c¸ch ly ë vÞ trÝ ®ãng th× tiÕp xóc ®éng 1 sÏ ®ãng chÆt vµo tiÕp xóc tÜnh 4. Sau khi

®ãng m¸y c¾t nèi tiÕp c¸ch ly, th× dßng ®iÖn t¶i tõ nguån qua cùc b¾t d©y 5 qua tiÕp xóc tÜnh 4

qua tiÕp xóc ®éng 1 qua cùc b¾t d©y 10 vÒ t¶i.

Muèn c¾t c¸ch ly, tríc hÕt ph¶i c¾t ®iÖn m¸y c¾t nèi tiÕp víi dao c¸ch ly, sau ®ã sö dông

®éng c¬ hoÆc tay, t¸c ®éng vµo cÇn thao t¸c sè 8. Kðo xuèng lµ c¸ch ly, ®Èy lªn lµ ®ãng c¾t ly.

Nguyªn t¾c thao t¸c : muèn c¾t c¸ch ly ph¶i c¾t ®iÖn ë m¸y c¾t nèi tiÕp víi dao c¸ch ly

tríc, sau ®ã míi ®îc c¾t ®Õn c¸ch ly, khi ®ãng th× ®ãng dao c¸ch ly tríc, sau ®ã míi ®ãng ®iÖn

m¸y c¾t nèi tiÕp víi c¸ch ly ®Ó dao c¸ch ly mang t¶i.

3. u nhîc ®iÓm vµ ph¹m vi sö dông : Lo¹i dao c¸ch ly nµy cã u ®iÓm cÊu t¹o ®¬n gi¶n, gän, dÔ l¾p

®Æt vµ thao t¸c. Ph¹m vi sö dông l¾p ®Æt trong nhµ, chñ yÕu l¾p ®Æt cho líi ®iÖn trung ¸p.

B. Dao c¸ch ly l¾p ®Æt ngoµi trêi :

1. §Æc ®iÓm cÊu t¹o : CÊu t¹o mét pha nh

1. Lìi dao tiÕp xóc tÜnh

2. Lìi dao tiÕp xóc ®éng

3. D©y dÉn mÒm

4. Cùc b¾t d©y nèi t¶i

5. Sø ®ì lìi dao

6. Thanh truyÒn ®éng

7. Gi¸ ®ì

8. Cùc b¾t d©y nèi ®Êt an toµn

9. Trôc quay

10. Cùc b¾t d©y nèi nguån

2. Nguyªn t¾c thao t¸c vËn hµnh :

Khi dao c¸ch ly ë vÞ trÝ ®ãng lìi dao 1 vµ 2 ®ãng chÆt vµo nhau dßng ®iÖn tõ nguån qua

cùc b¾t d©y 10 qua d©y dÉn mÒm 3 qua lìi dao 1 vµ 2 qua cùc b¾t d©y 4 ra t¶i. Muèn c¾t c¸ch ly

tríc hÕt ph¶i c¾t ®iÖn ë m¸y c¾t nèi tiÕp víi dao c¸ch ly. Khi c¾t c¸ch ly, dïng ®éng c¬ hoÆc quay

tay, t¸c ®éng vµo bé truyÒn ®éng lµm cho trôc quay 9 vµ sø ®ì 5 quay, kÐo lìi dao ®éng 1 vµ 2

t¸ch rêi nhau quay ngîc chiÒu cïng mét phÝa, trªn cïng mét mÆt ph¼ng ngang ®Õn khi chóng

song song víi nhau míi c¾t hÕt hµnh tr×nh.

Nguyªn t¾c thao t¸c : Muèn c¾t c¸ch ly ph¶i c¾t ®iÖn ë m¸y c¾t nèi tiÕp víi dao c¸ch ly.

Khi ®ãng dao c¸ch ly th× ®ãng tríc khi ®ãng ®iÖn cho m¸y c¾t nèi tiÕp c¸ch ly. (§ãng vµ c¾t c¸ch

ly ®Òu kh«ng cã dßng ®iÖn t¶i).

3. u nhîc ®iÓm vµ ph¹m vi sö dông :

Lo¹i dao c¸ch ly ngoµi trêi thêng ®îc thiÕt kÕ lìi dao ®éng quay theo mÆt ph¼ng ngang

hoÆc mÆt ph¼ng th¼ng ®øng, ®Ó ®¶m b¶o an toµn vµ ë nh÷ng dao c¸ch ly c«ng suÊt lín, ngêi ta th-

êng sö dông ®éng c¬ ®Ó truyÒn ®éng ®ãng c¾t tõ xa vµ tù ®éng. Ph¹m vi sö dông dao c¸ch ly ë

mäi cÊp ®iÖn ¸p tõ 3KV trë lªn.

C. Dao ng¾n m¹ch :

Ký hiÖu : KZ

110kv

35kv

kz

Ký hiÖu trªn s¬ ®å ®iÖn :

1. C«ng dông :

1

9

8

2

7

6

3

5

4

Dao ng¾n m¹ch lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn cao ¸p ®îc sö dông ®Ó t¹o ra ®iÓm ng¾n m¹ch

nh©n t¹o, trong trêng hîp ng¾n m¹ch ë m¸y biÕn ¸p dßng ®iÖn kh«ng ®ñ lín cho r¬le b¶o vÖ ®Çu

®êng d©y t¸c ®éng. KZ thêng ®îc l¾p ®Æt thay thÕ vÞ trÝ m¸y c¾t phÝa cao ¸p m¸y biÕn ¸p.

2. CÊu t¹o nh h×nh vÏ :

1. Cùc b¾t d©y nèi nguån

2. Sø ®ì c¸ch ®iÖn

3. Gi¸ ®ì

4. Bé truyÒn ®éng

5. D©y nèi ®Êt

6. Trôc quay

7. Lìi dao tiÕp xóc ®éng

8. Cùc b¾t d©y nèi t¶i

9. Lìi dao tiÕp xóc tÜnh

3. Nguyªn lý lµm viÖc :

Phô t¶i lo¹i 2,3

rl

1

mc1

rl

2

kz

PhÝa s¬ cÊp m¸y biÕn ¸p 110/35 KV nh trªn h×nh vÏ, lÏ ra ph¶i trang bÞ m¸y c¾t. Nhng nÕu

lµm thÕth× gi¸ thµnh x©y dùng líi ®iÖn t¨ng. §Ó tiÕt kiÖm vèn ®Çu t x©y dùng c¬ b¶n mµ vÉn ®¶m

b¶o yªu cÇu kü thuËt, ngêi ta cã thÓ cho l¾p dao ng¾n m¹ch phÝa cao ¸p m¸y biÕn ¸p cÊp ®iÖn cho

phô t¶i lo¹i 2,3.

U

I_N=

(

Z_d+ Z_BA

)

Gi¶ sö khi x¶y ra ng¾n m¹ch ë m¸y biÕn ¸p th× trÞ sè dßng ng¾n m¹ch sÏ ch¹y qua lµ :

V× ®êng d©y dµi Z lín nªn I < I cho nªn hÖ thèng r¬le b¶o vÖ ®Çu ®êngd©y kh«ng

d

N

k®RL1

khëi ®éng ®iÒu khiÓn m¸y c¾t MC1 ®îc, v× vËy ph¶i l¾p ®Æt dao ng¾n m¹ch KZ phÝa s¬ cÊp m¸y

biÕn ¸p trªn h×nh vÏ.

Khi cã ng¾n m¹ch x¶y ra ë m¸y biÕn ¸p th× hÖ thèng r¬le 2 sÏ khëi ®éng ®iÒu khiÓn ®ãng

dao ng¾n m¹ch KZ g©y ra ng¾n m¹ch nh©n t¹o xÕp chång lµm t¨ng trÞ sè dßng ®iÖn ng¾n m¹ch

trªn ®êng d©y, v× vËy hÖ thèng r¬le 1 sÏ khëi ®éng ®îc, ®iÒu khiÓn c¾t MC1 ®Çu ®êng d©y, lo¹i

m¸y biÕn ¸p bÞ ng¾n m¹ch ra khái hÖ thèng ®iÖn.

Sau khi c¾t dao c¸ch ly (tù ®éng hoÆc trùc tiÕp) nh©n viªn vËn hµnh tr¹m, th«ng tin cho

®iÒu ®é ®Ó chØ huy ®ãng l¹i m¸y c¾t MC1. Nh vËy c¸c phô t¶i kh¸c nèi vµo ®êng d©y chØ mÊt ®iÖn

t¹m thêi trong thêi gian thao t¸c.

¤4 CuéN KH¸NG §IÖN

4.1. Kh¸i niÖm chung vÒ kh¸ng ®iÖn :

Kh¸ng ®iÖn kÐpKh¸ng ®iÖn ®¬n

a. C«ng dông : Kh¸ng ®iÖn lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn cao ¸p ®îc sö dông ®Ó h¹n chÕ dßng ®iÖn ng¾n

m¹ch trong hÖ thèng ®iÖn, gi¶m bít t×nh tr¹ng lµm viÖc nÆng nÒ cña c¸c thiÕt bÞ ®iÖn khi cã sù cè ng¾n

m¹ch hay h¹n chÕ dßng ®iÖn më m¸y cña ®éng c¬ cao ¸p c«ng suÊt lín, ®¶m b¶o ®iÖn ¸p trªn thanh gãp

®ì gi¶m sót qu¸ møc, khi x¶y ra ng¾n m¹ch hoÆc khi ®éng c¬ cao ¸p khëi ®éng.

b. Ph©n lo¹i :

-

Ph©n lo¹i theo cÊu t¹o gåm : Kh¸ng ®iÖn ®¬n, kh¸ng ®iÖn kÐp, kh¸ng ®iÖn kh«, kh¸ng ®iÖn

dÇu.

Ph©n lo¹i theo vÞ trÝ l¾p ®Æt : l¾p ®Æt ngoµi trêi hoÆc l¾p ®Æt trong nhµ.

c. Yªu cÇu kü thuËt :

Kh¸ng ®iÖn lµm viÖc ph¶i tin cËy, vËn hµnh tèt trong ®iÒu kiÖn kh¾c nghiÖt : ma, n¾ng, bôi

bÈn...

-

Ph¶i æn ®Þnh ®éng vµ æn ®Þnh nhiÖt khi cã dßng ®iÖn ng¾n m¹ch cùc ®¹i ch¹y qua.

§iÖn trë ph¶i rÊt nhá so víi ®iÖn kh¸ng cña nã ®Ó gi¶m tæn thÊt c«ng suÊt cho hÖ thèng ®iÖn.

KÕt cÊu ph¶i gän nhÑ, ®¬n gi¶n, dÔ l¾p ®Æt vËn hµnh vµ b¶o dìng, s÷a ch÷a.

d. Nguyªn lý lµm viÖc : XÐt m¹ch ®iÖn nh h×nh vÏ :

i

N

U1

i

L

U2

Zt

eL

Khi cã dßng ®iÖn biÕn thiªn t¨ng ch¹y qua cuén d©y th× trong cuén d©y sÏ xuÊt hiÖn søc

®iÖn ®éng tù c¶m e nh h×nh vÏ. ta cã ph¬ng tr×nh c©n b»ng ®iÖn ¸p

L

di_N

dt

di_N

dt

⎛

⎞

⎟

U = U + L

U = U + e ⇒ U = U − e = U − − L

= U + L

⎜

1

2

^Ldt

2

1

L

2

⎝

⎠

VËy :

Khi cã ng¾n m¹ch x¶y ra phÝa sau cuén kh¸ng th× dßng ®iÖn ng¾n m¹ch qu¸ ®é ch¹y qua

kh¸ng ®iÖn biÕn thiªn t¨ng, do ®ã mÆc dï u gi¶m nhng (di /dt) t¨ng, cho nªn ®iÖn ¸p u trªn

2

N

1

thanh gãp gi¶m kh«ng ®¸ng kÓ. MÆt kh¸c trong thêi gian qu¸ ®é, khi dßng ®iÖn ng¾n m¹ch biÕn

thiªn t¨ng th× e sinh ra i chèng l¹i sù biÕn thiªn t¨ng cña dßng ®iÖn ng¾n m¹ch. V× vËy dßng

L

®iÖn thùc tÕ ch¹y qua ®iÓm ng¾n m¹ch nhá h¬n dßng ®iÖn ng¾n m¹ch khi kh«ng l¾p kh¸ng ®iÖn.

e

L

iN

o

Dùa vµo c¬ së lý thuyÕt nµy, ngêi ta chÕ t¹o kh¸ng ®iÖn ®Ó h¹n chÕ dßng ®iÖn ng¾n m¹ch trong

thêi gian qu¸ ®é tríc thêi ®iÓm m¸y c¾t c¾t lo¹i trõ phÇn tö bÞ sù cè ra khái hÖ thèng ®iÖn.

§êng ®Æc tÝnh kü thuËt cña kh¸ng ®iÖn nh h×nh vÏ.

4.2. Cuén kh¸ng kh« :

Dïng cho c¸c trang bÞ ®iÖn trong nhµ ®iÖn ¸p ®Õn 35 KV lµ cuén kh¸ng ®îc sö dông rÊt

réng r·i. Cuén ®Æt hë trong kh«ng khÝ lµm m¸t tù nhiªn b»ng c¸c luång khÝ cña phßng. C¸c vßng

d©y ®îc cè ®Þnh qua c¸c trô ®ì b»ng bª t«ng hoÆc gç.

H×nh vÏ cuén kh¸ng kh« trô bªt«ng ®iÖn ¸p 35KV. Cuén d©y sè 3 lµ cuén d©y nh«m hoÆc

®ång, tiÕt diÖn lín, c¸ch ®iÖn b»ng giÊy dÇu vµ líp sîi b«ng tÕt bªn ngoµi, c¸c vßng d©y ®îc lång

vµo trô bª t«ng 1.

Cuén kh¸ng quÊn xong ®îc tÈm vµo s¬n chÞu Èm, thêng 3 pha ®îc chång lªn nhau, gi÷a

c¸c pha c¸ch ®iÖn b»ng sø ®ì 2. Cuén d©y pha gi÷a ph¶i quÊn ngîc chiÒu víi hai cuén d©y trªn vµ

díi nh»m c©n b»ng lùc ®iÖn tõ gi÷a c¸c vßng d©y trong c¸c pha chèng biÕn d¹ng cña c¸c vßng

d©y khi cã dßng ®iÖn ng¾n m¹ch ch¹y qua, khi l¾p ®Æt vµ s÷a ch÷a cÇn chó ý ®Õn chiÒu còng nh

thø tù pha cña cuén kh¸ng.

Ngoµi ra khi l¾p ®Æt cÇn tr¸nh c¸c bé phËn s¾t thÐp ®Æt qu¸ gµn cuén kh¸ng lµm thay ®æi

trÞ sè ®iÖn kh¸ng cña nã. Cuén kh¸ng kh« ph¶i ®îc ®Æt trong phßng th«ng giã tèt, nhiÖt ®é kh«ng

0

qu¸ 35 C vµ kh«ng thay ®æi ®ét ngét. Trong qu¸ tr×nh cuén kh¸ng lµm viÖc cÇn gi÷ cho líp s¬n

mÆt ngoµi lu«n s¹ch sÏ.

NÕu mÆt ngoµi bÞ bÈn, h¬i níc ®äng l¹i sÏ lµm gi¶m ®iÖn trë bÒ mÆt g©y phãng ®iÖn mÆt

ngoµi, cã h¹i cho cuén kh¸ng vµ dÔ dÉn tíi sù cè ng¾n m¹ch gi÷a c¸c pha, Nhîc ®iÓm cña cuén

kh¸ng ®iÖn bª t«ng lµ nÆng nÒ, cång kÒnh.

4.3. Cuén kh¸ng ng©m dÇu :

Thêng dïng cho c¸c thiÕt bÞ ®iÖn ngoµi trêi, ®iÖn ¸p tõ 35 KV trë lªn. Nã gåm cã mét

hoÆc ba cuén d©y, quÊn trªn lâi c¸ch ®iÖn, ®Æt trong thïng dÇu vâ thÐp, ®ùng ®Çy dÇu c¸ch ®iÖn.

Tr«ng bÒ ngoµi cuén kh¸ng gièng m¸y biÕn ¸p chØ kh¸c c¸c sø xuyªn dÉn ®iÖn vµo vµ ra cã kÝch

thít nh nhau vµ kh«ng cã b×nh dÇu phô.

(1) sø xuyªn

(2) vá thïng dÇu

(3) mµn ch¾n tõ

1

(4) cuén d©y kh¸ng ®iÖn

(5) dÇu c¸ch ®iÖn

2

3

5

4

CÊu t¹o cuén kh¸ng ng©m dÇu

So víi cuén kh¸ng kh« th× kh¸ng ng©m dÇu cã u ®iÓm lµ tr¸nh ®îc Èm ít, bôi bÈn, thu gän

kÝch thít vµ khèi lîng, ®Æt ®îc ë mäi vÞ trÝ, gÇn c¸c vËt s¨t thÐp kh«ng sî bÞ ¶nh hëng tõ tÝnh. Tuy

nhiªn cÊu t¹o cña nã phøc t¹p gi¸ thµnh cao h¬n cuén kh¸ng kh« cïng cÊp ®iÖn ¸p.

Khi cuén kh¸ng cã dßng ®iÖn xoay chiÒu ch¹y qua tõ th«ng cña c¸c cuén d©y sÏ mãc

vßng qua vá thÐp. (v× cuén kh¸ng kh« kh«ng cã m¹ch tõ b»ng lâi thÐp) sinh ra dßng ®iÖn xo¸y

lµm nãng vá vµ g©y tæn hao lín. §Ó kh¾c phôc hiÖn tîng trªn ngêi ta dïng c¸c ph¬ng ph¸p sau

®©y :

-

Dïng mµn ch¾n tõ : B»ng c¸ch ®Æt gi÷a c¸c cuén d©y vµ vá thïng dÇu mét tÊm kÝnh lo¹i ba

dÉn ®iÖn, b»ng ®ång hay nh«m. Khi cuén d©y cã tõ th«ng biÕn thiªn qua, trong tÊm kÝnh sÏ

c¶m øng ra mét søc ®iÖn ®éng. Do tÊm kim lo¹i vµ vßng d©y kÝn m¹ch, nªn søc ®iÖn ®éng

c¶m øng sÏ t¹o ra dßng ®iÖn ch¹y trong vßgn kÝn ®ã. Theo ®Þnh luËt Lenx¬, dßng ®iÖn nµy

sing ra tõ th«ng phô chèng l¹i sù biÕn thiªn cña tõ th«ng trong lßng nã. KÕt qu¶ lµ tõ th«ng

t¶n qua vá thïng dÇu gi¶m ®i rÊt nhiÒu.

-

Dïng m¹ch tõ phô : b»ng c¸ch lãt trong vá thïng mét líp thÐp l¸ kü thuËt ®iÖn t¹o ra m¹ch

tõ phô cho tõ th«ng cuén d©y mãc vßng qua. V× l¸ thÐp dÉn tõ tèt h¬n rÊt nhiÒu so víi vá m¸y

nªn tõ th«ng mãc vßng qua vá m¸y gi¶m ®i rÊt nhiÒu.

¤5 chèng sÐt

5.1. Chèng sÐt van cã khe hë dËp hå quang :

CSV

Ký hiÖu

a. C«ng dông : Chèng sÐt van lµ mét lo¹i thiÕt bÞ ®iÖn cao ¸p ®îc sö dông ®Ó b¶o vÖ chèng

®iÖn, chèng qu¸ ®iÖn ¸p cho tr¹m biÕn ¸p vµ nhµ m¸y ®iÖn.

b. §Æc ®iÓm cÊu t¹o : Lo¹i chèng sÐt van cã khe hë dËp hå quang nh h×nh vÏ

2. n¾p vµ ®Öm trªn

3. Lß xo

4. Khe hë dËp hå quang

5. §iÖn trë vilit

6. Vá sø

7. N¾p vµ ®Öm díi

9. B¸ch b¾t xµ (®ai «m)

CÊu t¹o chÝnh cña lo¹i chèng sÐt van nµy lµ ®iÖn trë vilit vµ khe dËp hå quang. Hai bé

phËn nµy ®Æt nèi tiÕp nhau, dßng sÐt qua khe dËp tia löa qua ®iÖn trë vilit xuèng ®Êt.

§iÖn trë vilit ®îc chÕ t¹o tõ bét kim c¬ng hoÆc graphic ®óc thµnh h×nh trô cã bÒ dµy tõ

20-30 mm, ®êng kÝnh tõ 75-100mm chÞu ®îc dßng ®iÖn cêng ®é tõ 30-40 KA ch¹y qua mµ

kh«ng h háng. §iÖn trë vilit lµ lo¹i ®iÖn trë phi tuyÕn cã ®êng ®Æc tÝnh nh h×nh vÏ :

u

U

®m

R

vilit

0

Mica

§ång

Khi ®Æt ®iÖn ¸p vµo ®iÖn trë lµ ®iÖn ¸p líi (U ≈ U ) th× ®iÖn trë vilit cã ®iÖn trë rÊt lín

vh

®m

vl

¸p sÐt, cã trÞ sè rÊt lín th× ®iÖn trë vilit tù ®éng gi¶m vÒ gÇn b»ng kh«ng. Mçi khe hë dËp hå

quang gåm hai ®Üa ®ång máng dËp ®Þnh h×nh Ðp vµo tÊm mica dµy tõ (0.5-1)mm d¹ng h×nh vµng

kh¨n nh h×nh vÏ, chÝnh tÊm mica nµy t¹o nªn khe dËp tia löa hå quang.

c. Nguyªn lý lµm viÖc :

Chèng sÐt van ®îc l¾p ®Æt song song víi m¸y ph¸t ®iÖn hoÆc m¸y biÕn ¸p nh h×nh vÏ :

fco

CSV

T¶i

®Æt vµo m¸y biÕn ¸p vµ chèng sÐt van sÏ lµ ®iÖn ¸p sÐt

cã trÞ sè rÊt lín (nÕu kh«ng cã chèng

sÐt van b¶o vÖ th× m¸y biÕn ¸p sÏ bÞ h háng). Khi ®iÖn ¸p ®Æt vµo ®iÖn trë vilit lµ ®iÖn ¸p sÐt th×

®iÖn trë vilit tù ®éng gi¶m vÒ kh«ng. Cho nªn dßng ®iÖn sÐt ®îc th¸o qua van chèng sÐt xuèng hÖ

thèng nèi ®Êt.

¸p, v× vËy triÖt tiªu ®îc ®iÖn ¸p d trªn m¸y biÕn ¸p b¶o vÖ an toµn cho m¸y biÕn ¸p. Sau

khi dßng ®iÖn sÐt ®îc th¸o xuèng ®Êt, ®iÖn ¸p ®Æt vµo van chèng sÐt gi¶m dÇn vÒ gÇn ®iÖn ¸p líi,

do ®ã ®iÖn trë vilit l¹i tù ®éng t¨ng dÇn trÞ sè, lµm cho dßng ®iÖn phãng qua c¸c khe hë dËp hå

quang gi¶m xuèng rÊt nhá, v× vËy hå quang nhanh chãng bÞ dËp t¾t hoµn toµn trong c¸c khe hÑp.

Khi ®iÖn ¸p ®Æt vµo chèng sÐt van gi¶m dÇn vÒ b»ng ®iÖn ¸p líi th× ®iÖn trë vilit t¨ng lªn trÞ sè v«

cïng lín, ng¨n kh«ng cho dßng ®iÖn t¶i th¸o xuèng ®Êt. V× vËy chèng sÐt van cã tÝnh lùa chän

chØ th¸o dßng ®iÖn sÐt xuèng ®Êt, ng¨n kh«ng cho dßng ®iÖn t¶i xuèng ®Êt, nªn cßn ®îc gäi lµ

van thu sÐt. Khi l¾p ®Æt chèng sÐt van kh«ng ®îc ®Ó h¬i níc lät v« trong lµm thay ®æi ®Æc tÝnh

cña ®iÖn trë vilit sÏ mÊt t¸c dông chèng sÐt.

5.2. Chèng sÐt èng :

a. C«ng dông :

Lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn cao ¸p ®îc sö dông ®Ó b¶o vÖ chèng qu¸ ®iÖn ¸p do sÐt ®¸nh vµo

b. §Æc ®iÓm cÊu t¹o : c¸c bé phËn chÝnh nh h×nh vÏ :

Lµ lo¹i chèng sÐt cã khe hë. Bé phËn dËp hå quang gåm : Khe hë trong d ®îc bao bäc

1

xung quanh b»ng vËt liÖu sinh khÝ, ®Æt trong èng sinh khÝ 2 chÕ t¹o tõ chÊt phi br«bakªtit hoÆc

chÊt dÎo viniplast. Mét ®Çu èng cã n¾p kim lo¹i gi÷ ®iÖn cùc thanh 7 ®Çu cßn l¹i l¾p ®iÖn cùc

h×nh xuyÕn 6, trªn ®iÖn cùc h×nh xuyÕn cã g¾n l¸ thÐp lìi gµ 5 ®Ó chØ thÞ t×nh tr¹ng lµm viÖc cña

2

3

4

1

2

d

2

7

8

d

1

5

d

2

d

1

6

1. N¾p kim lo¹i

2. èng sinh khÝ

3. §iÖn cùc kim lo¹i

4. §iÖn cùc kim lo¹i

5. Lìi gµ chØ thÞ

6. §iÖn cùc h×nh xuyÕn

7. §iÖn cùc kim lo¹i

c. Nguyªn lý lµm viÖc :

1

ngoµi d . Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c ®iÖn cùc cña c¸c khe hë d vµ d phô thuéc vµo lo¹i chèng sÐt

2

1

2

U

E =

(U ↑⇒ E ↑)

(d₁+ d₂)

khe hë t¨ng d vµ d lªn rÊt lín

1

2

Khi E ≥ E (E lµ giíi h¹n ®iÖn trêng ion ho¸) th× líp kh«ng khÝ gi÷a c¸c khe hë d , d bÞ

i

1

2

1

2

1

chuyÓn tõ thÓ r¾n sang thÓ h¬i do ®ã ¸p suÊt trong èng sinh khÝ t¨ng lªn rÊt lín, cã thÓ ®¹t tíi

hµng chôc at thæi dËp t¾t tia hå quang. S¶n phÈm ch¸y khÝ mµu ®á phôt ra ngoµi theo lç hë cña

thÐp lìi gµ bËt lÖch ra ngoµi, th× ngêi qu¶n lý biÕt ®îc chèng sÐt èng ®· t¸c ®éng. Thêi gian

phãng ®iÖn vµ dËp hå quang cña chèng sÐt èng kh«ng qu¸ 0,02s. Sau nhiÒu lÇn chèng sÐt èng t¸c

®éng, líp vËt liÖu sinh khÝ sÏ bÞ mßn dÇn. Khi kiÓm tra nÕu thÊy mßn qu¸ giíi h¹n cho phÐp th×

ph¶i thay chèng sÐt èng míi.

d. Ph¹m vi sö dông :

®m

KV. Ngoµi ra chèng sÐt èng cßn ®îc chÕ t¹o ®Õn cÊp ®iÖn ¸p 110KV ®Ó sö dông chèng sÐt t¨ng c-

êng cho tr¹m biÕn ¸p hoÆc nhµ m¸y ®iÖn cã cÊp ®iÖn ¸p t¬ng øng, ë nh÷ng vïng thêng cã mËt ®é

nhµ m¸y ®iÖn, ®Ó h¹n chÕ t×nh tr¹ng lµm viÖc qu¸ t¶i cho chèng sÐt van.

6-10KV

PTB

PBC

PT

d1

35-110KV

PTB

PBM

d

2

PBC

PT1

6-20 KV

PT2

e. u nhîc ®iÓm :

-

u ®iÓm : cÊu t¹o ®¬n gi¶n, gän nhÑ, dÔ l¾p ®Æt, dÔ kiÓm tra vµ qu¶n lý.

Nhîc ®iÓm : do khe hë d vµ d nªn chØ khi E ≥ E th× chèng sÐt míi t¸c ®éng v× vËy ®iÖn ¸p

1

2

i

2

®iÓm c¬ b¶n trªn cho nªn chèng sÐt èng kh«ng ®îc dïng ®Ó b¶o vÖ chèng sÐt lan truyÒn tõ ®êng

f. VÞ trÝ l¾p ®Æt :

3-35KV

d1

d

2

NÕu mçi kho¶ng cét chØ l¾p mét chèng sÐt èng, muèn l¾p hÕt trªn c¶ 3 pha ph¶i hÕt 3

kho¶ng cét liªn tiÕp, th× sÏ gi¶m ®îc nguy c¬ ng¾n m¹ch khi co t¸c ®éng, nhng chi phÝ cho cäc

Lo¹i chèng sÐt èng

Kho¶ng c¸ch d

2

PT6

PT10

PT3

(10-15)mm

(15-20)mm

(20-25)mm

¤6 má phãng ®iÖn

6.1. C«ng dông:

Má phãng ®iÖn lµ mét lo¹i khÝ cô ®iÖn cao ¸p cã thÓ ®îc sö dông ®Ó b¶o vÖ chãng qu¸

6.2. CÊu t¹o: nh h×nh vÏ

1. Sø c¸ch ®iÖn

2. KÑp b¾t d©y

3.

D©y dÉn

4. Má phãng

5. D©y nèi ®Êt

6.3. Nguyªn lý lµm viÖc:

®iÖn víi mÆt ®Êt qua khe hë cña má phãng.

®iÖn ¸p ®Þnh møc, lµm cho ®iÖn trêng E gi÷a khe hë cña má phãng t¨ng lªn cã thÓ ®¹t tíi 107-

108 V/cm. Díi t¸c dông cña ®iÖn trêng ë mçi ®Çu má phãng, mËt ®é ®iÖn tÝch cïng dÊu trªn mét

®¬n vÞ diÖn tÝch tËp trung rÊt lín, chóng ®Èy nhau lµm t¨ng kh¶ n¨ng gi¶i phãng ®iÖn tÝch tù do ra

khái ®Çu ®iÖn cùc mòi nhän, cho nªn kho¶ng kh«ng khÝ gi÷a hai ®Çu má phãng tËp trung mËt ®é

hai ®Çu má phãng E < Ei th× kÕt thóc qu¸ tr×nh phãng ®iÖn. Khi ®ã T§L ®iÒu khiÓn m¸y c¾t ®ãng

6.4. VÞ trÝ l¾p ®Æt:

6.5. u nhîc ®iÓm:

-

u ®iÓm: cÊu t¹o ®¬n gi¶n, dÔ l¾p ®Æt, gi¸ thµnh thÊp so víi chèng sÐt èng.

Nhîc ®iÓm: má phãng ®iÖn kh«ng cã bé phËn dËp t¾t hå quang cho nªn khi má phãng, phãng

T§L. Khi cã sÐt ®iÖn ¸p d gi÷a hai ®Çu má phãng cßn lín.