Giá trị di tích địa đạo Củ Chi theo định hướng di sản văn hóa thế giới
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Nguyễn Khởi
GIÁ TRỊ DI TÍCH ĐỊA ĐẠO CỦ CHI
THEO ĐỊNH HƯỚNG DI SẢN VĂN HÓA THẾ GIỚI
THE VALUES OF CU CHI TUNNELS UNDER THE ORIENTATION
OF WORLD CULTURAL HERITAGE
NGUYỄN KHỞI
TÓM TẮT: Trong báo cáo chính trị của Đại hội Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ XI có
đề xuất công nhận di sản văn hóa vật thể thế giới đối với địa đạo Củ Chi. Bài viết đề cập đến
những tiền đề các giá trị văn hóa thế giới và đi sâu phân tích một số giá trị cơ bản của di tích lịch
sử địa đạo Củ Chi có khả năng đáp ứng được các tiêu chí của Công ước về di sản văn hóa thế giới
được UNESCO thông qua ở Paris năm 1972.
Từ khóa: địa đạo Củ Chi; giá trị di tích; di sản văn hóa thế giới.
ABSTRACT: In the political report of the 11th Ho Chi Minh City Party Congress, there is a
proposal recognition of Cu Chi Tunnels as a world cultural heritage. The article points out the
premises of world cultural values and goes into depth analysis of some basic values of the
historical Cu Chi Tunnels which is able to be matched with the criteria of Convention on World
Cultural Heritage approved by UNESCO in Paris in 1972.
Key words: Cu Chi Tunnels; historical values; World Cultural Heritage.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trải qua quá trình phát triển trên 300 năm,
2. NỘI DUNG
2.1. Giá trị di sản văn hóa thế giới
từ một thành phố ban đầu chỉ có vài trăm ngàn
dân, đến nay Thành phố Hồ Chí Minh có
khoảng 10 triệu dân sinh sống, trở thành một
trong những đô thị lớn, một trung tâm hành
chính, kinh tế, văn hóa của cả vùng. Cùng với
sự phát triển, Thành phố Hồ Chí Minh có khối
lượng di sản văn hóa đồ sộ, trong đó có nhiều
di tích cấp quốc gia đặc biệt như di tích Dinh
Độc Lập, di tích lịch sử địa đạo Củ Chi, di tích
Bến Nhà Rồng - bảo tàng Hồ Chí Minh, và rất
nhiều di sản kiến trúc khác. Tuy nhiên cho đến
nay Thành phố Hồ Chí Minh lại chưa có một di
sản nào được UNESCO công nhận là di sản thế
giới. Vừa qua trong báo cáo chính trị của Đại
hội Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ XI
có đề xuất công nhận di sản văn hóa vật thể thế
giới đối với địa đạo Củ Chi [3].
Theo quy định của UNESCO hiện nay trên
thế giới có hai loại di sản: di sản văn hóa vật
thể và di sản văn hóa phi vật thể. Trong luật di
sản văn hóa của Việt Nam cũng có định nghĩa
như sau: Di sản văn hóa là sản phẩm tinh thần
và vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học
được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác
bao gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn
hóa phi vật thể [1].
Theo Công ước về di sản thế giới do
UNESCO thông qua ở Paris ngày 16-11-1972
thì di sản văn hóa vật thể được phân ra thành ba
loại: di sản văn hóa, di sản thiên nhiên và di sản
tổng hợp. Theo đó di sản văn hóa bao gồm các
di tích, các công trình, quần thể kiến trúc hay
các nhóm công trình xây dựng riêng lẻ hay
quần thể có sự thống nhất trong cảnh quan, các
105
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Số 25, Tháng 01 - 2021
hang động, di chỉ khảo cổ học có giá trị nổi bật
toàn cầu về phương diện lịch sử, nghệ thuật hay
khoa học.
hào chạy ngầm dưới mặt đất dài trên hàng trăm
kilomet tạo thành một pháo đài kiên cố.
Để được ghi danh vào danh sách di sản
văn hóa thế giới thì một di sản cần phải đáp
ứng được một hoặc nhiều tiêu chí trong số 6
tiêu chí sau đây: 1) là một kiệt tác cho thấy
thiên tài sáng tạo của con người; 2) biểu hiện
sự giao lưu các giá trị của con người trong một
thời gian dài hoặc trong một khu vực văn hóa
của thế giới, về những bước phát triển trong
kiến trúc, nghệ thuật, tượng đài hoặc quy hoạch
thành phố và thiết kế cảnh quan; 3) là minh
chứng độc đáo hoặc chí ít cũng là hiếm có cho
truyền thống văn hóa hoặc cho một nền văn
minh còn đang tồn tại hoặc đã mất; 4) là một
mẫu hình nổi bật của một loại công trình xây
dựng hoặc quần thể kiến trúc hay cảnh quan
minh họa cho một (các) giai đoạn trong lịch sử
loài người; 5) là một mẫu hình nổi bật về nơi
sống truyền thống hoặc sử dụng đất đai của con
người đại diện cho một (hoặc nhiều) nền văn hóa,
đặc biệt khi nó trở nên dễ bị tổn thương do tác
động của những biến đổi không cưỡng lại được;
6) liên quan trực tiếp hoặc đích thực tới các sự
kiện hay truyền thống đang còn tồn tại, với
những ý tưởng hoặc niềm tin, với các tác phẩm
nghệ thuật hoặc văn học có ý nghĩa toàn cầu
nổi bật (Tiêu chí này chỉ được xem xét trong
những hoàn cảnh đặc biệt liên quan đến các
tiêu chí văn hóa hoặc thiên nhiên khác khi Ủy
ban xem xét có đưa vào danh sách di sản thế
giới hay không) [2].
Hình 1. Một trong nhiều đường địa đạo
ngầm dưới lòng đất
Nguồn: gettyimages
Hình 2. Không gian chuyển tiếp
giữa các đường địa đạo
Nguồn: vntrip.vn
Địa đạo Củ Chi rất nổi tiếng trong và
ngoài nước, khách quốc tế khi đến đây tham
quan đều bày tỏ lòng khâm phục về chủ nghĩa
anh hùng của nhân dân ta. Phân tích các giá trị
của địa đạo Củ Chi theo hệ thống tiêu chí văn
hóa thế giới cho thấy chúng có khả năng đáp
ứng được một số tiêu chí sau đây:
2.2. Giá trị di tích địa đạo Củ Chi
Địa đạo Củ Chi là một di tích quốc gia đặc
biệt được Nhà nước công nhận từ năm 2015, là
căn cứ địa cách mạng điển hình có giá trị vô
cùng quan trọng trong cuộc đấu tranh giải phóng
dân tộc, nhất là trong thời kỳ chống đế quốc Mỹ
từ năm 1965 đến năm 1975. Là nơi các đồng chí
lãnh đạo sống và làm việc, chỉ đạo công cuộc
đánh Mỹ của nhân dân. Là quần thể giao thông
Tiêu chí 1, hệ thống địa đạo Củ Chi là một
minh chứng hùng hồn cho sức lao động sáng
tạo độc đáo của con người nơi đây. Trong điều
kiện vô cùng khó khăn, chỉ bằng những dụng
cụ thô sơ như lưỡi cuốc, xẻng xúc đất bằng tre
106
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Nguyễn Khởi
mà người dân Củ Chi đã tạo nên một công trình
chưa từng có, lên tới 250km đường hầm ngang
dọc có các ngóc ngách, với vô số cửa thông hơi
lên mặt đất được ngụy trang kín đáo, có đoạn
được đào thành nhiều tầng trong lòng đất nối
liền các điểm xung yếu tạo thành một mạng
lưới ngầm kỳ diệu bủa vây quân thù. Không
giống như các hang động thiên nhiên đồ sộ,
hùng vĩ, các đường hầm địa đạo tuy bé nhỏ
nhưng lại có cấu trúc rất linh hoạt, có thể đóng
mở bất cứ lúc nào, quân du kích dễ dàng ẩn náu
mà cũng dễ dàng xuất hiện làm cho kẻ thù luôn
bị động, bất ngờ.
Hình 3. Một số không gian chức năng của địa đạo
Nguồn: divui.com
Tiêu chí 4, Địa đạo Củ Chi là minh chứng
hùng hồn cho thể loại công trình khoa học quân
sự được tổ chức như một làng chiến đấu ngầm
dưới mặt đất. Đó là nghệ thuật lấy ít đánh
nhiều, lấy nhỏ để thắng lớn, “lấy trí nhân thay
cường bạo” của cuộc chiến tranh nhân dân
chống lại một kẻ thù hùng mạnh được trang bị
đầy đủ vũ khí hiện đại. Theo các nhân viên
hướng dẫn chuyên trách tại khu di tích, địa đạo
Củ Chi được tổ chức rất khoa học. Những
đường ngầm có thể chịu được sự công phá của
bom đạn, xe tăng thiết giáp trên mặt đất, dưới
hầm còn có các hố chông, có nút chống độc, có
lỗ thông hơi, lối thoát lên mặt đất tạo thành các
ụ chiến đấu. Quanh các cửa hầm lên xuống còn
bố trí các hầm chông, cạm bẫy, mìn chống
tăng… tổng hợp thành một pháo đài bất khả
xâm phạm, thấm đượm tinh thần yêu nước bất
khuất của dân tộc, thể hiện tinh thần gắn kết
cộng đồng của quân và dân, cùng nhau chiến
đấu bảo vệ quê hương. Là minh chứng cho việc
phát huy sức mạnh toàn dân tộc, thể hiện sự
độc đáo sáng tạo trong nghệ thuật quân sự của
Việt Nam, đó là sự kết hợp chặt chẽ giữa ba thứ
quân: chính quy, du kích và đấu tranh chính trị,
tạo nên một sức mạnh tổng hợp.
Tiêu chí 5, Địa đạo Củ Chi là một ví dụ
tuyệt vời về một không gian sống mặc dù chỉ là
bất đắc dĩ của một quần cư đại diện cho một
dân tộc bất khuất, không cam chịu làm nô lệ.
Nơi đây một môi trường sống được hình thành,
ngoài các đường giao thông hào, còn có hàng
trăm ngóc ngách nối liền các không gian ăn
uống, sinh hoạt, nghỉ ngơi, kho tàng. Đặc biệt
còn có trạm cứu thương, giải phẫu nuôi dưỡng
bệnh nhân, bên cạnh còn có giếng nước, bếp
không khói “Hoàng Cầm”, nơi trú ẩn của người
già, phụ nữ và trẻ em rất đầy đủ không khác gì
một không gian sống của một ngôi làng truyền
thống trên mặt đất của các vùng quê Nam Bộ.
Không chỉ thế, để góp phần làm cho cuộc
sống thêm phong phú, nơi đây còn xây dựng
được không gian đa năng theo kiểu bán hầm,
mái lợp ngụy trang khéo léo, dùng để hội họp,
chiếu phim hoặc biểu diễn văn nghệ, tạo nên
một cuộc sống vui tươi, thoải mái. Tuy vậy, với
những không gian ngầm dưới mặt đất như thế
cũng chịu tác động không nhỏ của khí hậu nhiệt
đới nắng mưa, lụt lội thất thường làm cho hệ
thống địa đạo rất dễ bị tổn thương hư hỏng,
điều đó đặt ra vấn đề là cần có một chính sách
bảo tồn căn cơ nhằm gìn giữ lâu dài di tích.
107
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Số 25, Tháng 01 - 2021
cầu với các tính chất độc đáo, sáng tạo của một
cấu trúc ngầm dưới mặt đất, có tính khoa học
quân sự sâu sắc trên cơ sở phát huy được
truyền thống đánh giặc của cha ông trong công
cuộc chiến đấu bảo vệ quê hương, cùng giá trị
tổ chức một không gian sống trong lòng đất với
đầy đủ các tính chất của một làng ấp vùng quê
Nam Bộ. Với tất cả các giá trị đặc sắc đó chúng
ta vững tin và có quyền hy vọng là hồ sơ di tích
lịch sử địa đạo Củ Chi sẽ được các cơ quan
chuyên môn của thành phố nghiên cứu kỹ với
các minh chứng đầy đủ để khi trình lên
UNESCO xem xét sẽ đáp ứng được các tiêu chí
cơ bản của Công ước về di sản và sẽ được công
nhận là di sản văn hóa thế giới.
Hình 4. Mặt cắt mô phỏng nhiều tầng không gian
của địa đạo với các phòng chức năng
Nguồn: tracotour.vn
3. KẾT LUẬN
Điểm qua một số tiêu chí trên đây cho thấy
địa đạo Củ Chi có được một giá trị nổi bật toàn
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Quốc hội (2001), Luật số 28/2001/QH10 về Luật Di sản văn hóa, Hà Nội.
[2] Đỗ Vũ (2016), Tìm hiểu tiêu chí di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, thegioidisan.vn, ngày
truy cập: 20-12-2020.
[3] Báo cáo chính trị Đại hội Đảng bộ thành phố - Bản hoàn chỉnh mới nhất ngày 04-12-12 trên trang tin của
/vankienthanhphohoanchinhbaocaochinhtri.pdf.
Ngày nhận bài: 21-12-2020. Ngày biên tập xong: 11-01-2021. Duyệt đăng: 22-01-2021
108
4 trang
15660
Free
Bạn đang xem tài liệu "Giá trị di tích địa đạo Củ Chi theo định hướng di sản văn hóa thế giới", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- gia_tri_di_tich_dia_dao_cu_chi_theo_dinh_huong_di_san_van_ho.pdf
