Các phương án giải quyết xung đột văn hóa của chủ nghĩa đa văn hóa
Các phương án giải quyết xung đột văn hóa
của chủ nghĩa đa văn hóa
Bùi Thị Minh Phượng(*)
Nguyễn Thi Phương(**)
Tóm tắt: Chủ nghĩa đa văn hóa ra đời và phát triển ở phương Tây từ thập niên 60 của
thế kỷ XX với tư cách một chính sách xã hội nhằm ứng phó với tình trạng đa dạng văn
hóa do sự xuất hiện của các cộng đồng nhập cư. Không chỉ dừng lại với tư cách một
chính sách của nhà nước, chủ nghĩa đa văn hóa ngày nay còn tồn tại với tư cách một lý
thuyết văn hóa nhằm giải quyết mối quan hệ giữa đa dạng và thống nhất của văn hóa.
Với triết lý của mình, chủ nghĩa đa văn hóa mang đến các phương án giải quyết những
xung đột văn hóa như: bảo vệ tính đa dạng văn hóa, giáo dục đa văn hóa và khoan
dung văn hóa.
Từ khóa: Chủ nghĩa đa văn hóa, Xung đột văn hóa, Đa văn hóa, Giáo dục đa văn hóa,
Khoan dung văn hóa
Abstract: Multiculturalism was adopted as a social policy in several Western nations
from the 1960s onward to respond to the cultural diversity resulting from immigrant
communities. Not only a state policy, multiculturalism also acts as a philosophy that
addresses the relationship between cultural diversity and unity. In the philosophy of
multiculturalism, different solutions are suggested to resolve cultural conflicts including
protection of cultural diversity, multicultural education and cultural tolerance.
Keywords: Multiculturalism, Cultural Conflict, Multiculture, Multicultural Education,
Cultural Tolerance
1
2
1. Khái quát về chủ nghĩa đa văn hóa
khoan dung và tôn trọng bản sắc văn hóa
Từ thập niên 60 của thế kỷ XX đến nay, của các cộng đồng thiểu số. Những chính
ở một loạt các quốc gia, nhiều chính sách sách này được thực hiện thông qua các biện
đã đưa ra mục tiêu tổng thể là thúc đẩy sự pháp hỗ trợ các hiệp hội cộng đồng và các
hoạt động văn hóa của họ, khuyến khích
các hình ảnh tích cực trên các phương tiện
truyền thông và hoàn thiện các dịch vụ công
cộng để điều tiết những khác biệt có cơ sở
(*) ThS., Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn
lâm Khoa học xã hội Việt Nam;
Email: [email protected]
(**) TS., Khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học Mỏ
- Địa chất.
văn hóa về giá trị, ngôn ngữ và thực tiễn xã
hội. Nó cũng là diễn đàn của tự do và dân
Thông tin Khoa học xã hội, số 11.2019
32
chủ, thỏa mãn khát vọng được sống cuộc chính sách mới, hữu hiệu hơn trong việc
sống của chính mình trong một thế giới đa quản lý các cộng đồng dân sự đang ngày
màu sắc. Tất cả những chính sách văn hóa càng đa dạng về sắc tộc và văn hóa bởi di
như vậy được gọi dưới cái tên chủ nghĩa đa cư và bởi toàn cầu hóa thông tin.
văn hóa.
Tuy nhiên, đa văn hóa cũng gặp không
Đa văn hóa là hiện tượng đặc trưng của ít chỉ trích bởi nó có thể trở thành một lực
các nước phát triển phương Tây nửa sau thế lượng gây chia rẽ cộng đồng dân tộc. Sự
kỷ XX, xuất hiện trong bối cảnh đa dạng ủng hộ tích cực đối với tính đa dạng văn
văn hóa đương đại và mang dấu ấn đặc biệt hóa, hay đối với chủ nghĩa đa văn hóa, có
của đạo đức thực dụng xã hội phương Tây. khả năng khuyến khích các xung đột xã
Đó là khả năng phản ứng một cách nhanh hội, gây chia rẽ sâu sắc, làm hồi sinh mạnh
chóng trước những biến đổi của môi trường mẽ các cuộc xung đột sắc tộc… Nhưng bỏ
xung quanh, khả năng xây dựng những qua những phản ứng trên, chủ nghĩa đa văn
quan niệm lý luận thích ứng với những hóa vẫn cho thấy tính hợp lý của mình khi
thách thức của xã hội.
lý luận của nó dựa trên lòng khoan dung và
Thực tiễn cho thấy chủ nghĩa đa văn mong muốn đi tìm tính thống nhất trong sự
hóa ra đời gắn liền với hai nhân tố sau: khác biệt.
Thứ nhất là phong trào dân chủ những năm
Xét trên phương diện lý luận, chủ nghĩa
1970 của các cộng đồng thiểu số (dân tộc, đa văn hóa dựa trên cơ sở của chủ nghĩa tự
tôn giáo, tính dục) đứng lên đấu tranh nhằm do, lấy những nguyên tắc của chủ nghĩa tự
khẳng định sự tồn tại hợp pháp và cuộc đấu do làm nền tảng, đó là tự do cá nhân và dân
tranh của phụ nữ đòi quyền lợi của mình. chủ. Thuyết đa văn hóa là một giải pháp
Thứ hai, những thập niên 1960-1970 đã cho sự bất ổn của xã hội trên cơ sở bù đắp
chứng kiến những dòng di cư ồ ạt từ các cho những khiếm khuyết của chủ nghĩa tự
nước nghèo châu Á, Bắc Phi và vùng Viễn do. Đồng thời, chủ nghĩa đa văn hóa cũng
Đông đến các nước phương Tây. Đây là lấy triết lý cơ bản nhất của chủ nghĩa cộng
nhân tố quan trọng nhất cho sự ra đời của đồng làm cơ sở cho mình, đó là con người
chính sách đa văn hóa ở các nước tiếp nhận sống trong một xã hội phải là thành viên
dân nhập cư. Việc lựa chọn đa văn hóa phản của ít nhất một cộng đồng nào đó, và bảo
ánh tính thực dụng của phương Tây ở chỗ vệ bản sắc văn hóa của cộng đồng cũng
họ đã tìm cách bù đắp những thiếu hụt về chính là khẳng định sự tồn tại của bản thân
nguồn nhân lực đang ngày càng bị lão hóa (Xem: Bùi Thị Minh Phượng, Nguyễn Thi
bằng nguồn lao động giá rẻ từ các nền kinh Phương, 2015).
tế đang phát triển (Kanarsh, 2012).
Sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa
Mặt khác, việc lựa chọn đa văn hóa đa văn hóa đã có những ảnh hưởng tích cực
trong đời sống chính trị của người phương trên nhiều phương diện như: phát triển nền
Tây cũng xuất phát từ chỗ thuyết đồng hóa, dân chủ và hướng tới sự bình đẳng giữa các
chủ nghĩa biệt lập, thuyết can thiệp, chủ cộng đồng văn hóa; thúc đẩy hòa hợp dân
nghĩa phân biệt chủng tộc tỏ ra không còn tộc và hội nhập cộng đồng của các cộng
thích dụng, dần bộc lộ khiếm khuyết và trở đồng thiểu số, cộng đồng di cư, mang lại
nên không phù hợp với mô hình xã hội hiện cái nhìn phản biện từ phía cộng đồng văn
đại. Điều này dẫn tới nhu cầu phải có một hóa yếu thế và thôi thúc họ khẳng định
Các phương án…
33
bản sắc. Bên cạnh đó, khoan dung văn hóa đa dạng văn hóa và thông qua giao lưu văn
đã và đang được cộng đồng thế giới thừa hóa mà các nền văn hóa không ngừng tự
nhận là một trong những nguyên tắc ứng hoàn thiện mình.
xử giữa các cộng đồng văn hóa trên phạm
Trong không gian của nhà nước - dân
vi toàn cầu, điều đó cho thấy sức ảnh hưởng tộc, thường thì tính thống nhất được đề cao
của chủ nghĩa đa văn hóa vẫn được cụ thể hơn tính đa dạng; còn ở phạm vi toàn thế
hóa trong đời sống hiện thực. Giáo dục đa giới, tính đa dạng lại được coi trọng. Thống
văn hóa đang trở thành xu hướng giáo dục nhất văn hóa của nhà nước - dân tộc đảm
tương lai bởi tính mở của nó.
bảo cho sự ổn định và phát triển của đất
2. Các phương án giải quyết xung đột của nước, còn khẳng định tính đa dạng văn hóa
chủ nghĩa đa văn hóa trong bối cảnh toàn trên phạm vi toàn thế giới tạo ra môi trường
cầu hóa
Ngày nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa,
bình đẳng giữa các dân tộc.
Nghiên cứu của Phạm Thái Việt (2006)
việc các cộng đồng văn hóa gặp gỡ nhau nhận định, trên thực tế, các nhà nước đã
trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, tạo môi liên kết lại với nhau tạo thành một khối
trường cho xung đột văn hóa trở nên mạnh thống nhất trên phương diện kinh tế, chính
mẽ. Để giải quyết các xung đột này, chủ trị với mục đích phát huy tối đa những lợi
nghĩa đa văn hóa đưa ra các phương án sau: thế của từng nước nhằm tạo một hợp lực
Thứ nhất, đa dạng văn hóa duy trì sự mạnh mẽ để xây dựng khối thịnh vượng
tồn tại và phát triển.
chung, nhưng lại không thể tạo ra một nền
Will Kymlicka (2010: 33) cho rằng, văn hóa chung. Sự biến đổi của nền chính
chủ nghĩa đa văn hóa theo nghĩa quy chuẩn trị thế giới đang có xu hướng hình thành
được mô tả là “tán dương sự đa dạng văn các siêu nhà nước như: Liên minh Châu Âu,
hóa sắc tộc, khuyến khích các công dân thừa ASEAN… Ở đây, văn hóa của các dân tộc
nhận và ủng hộ việc thể hiện các phong tục được tôn trọng trong môi trường liên minh,
tập quán, các truyền thống… tồn tại trong đồng thời quyền bình đẳng sắc tộc vẫn được
một xã hội đa sắc tộc”. Trọng tâm của nó bảo lưu trong không gian nhà nước dân tộc.
là ý niệm mang tính khẳng định về sự thừa Điều này có thể hiểu, nhất thể hóa văn hóa
nhận và tôn trọng chung đối với mỗi cộng ở các cộng đồng liên minh chỉ có thể được
đồng và những giá trị độc đáo của họ tạo thực hiện ở những điểm chung nhất như: hệ
nên một xã hội. Chủ nghĩa đa văn hóa được thống pháp luật, các quy tắc ứng xử chung
cho là thách thức các hệ thống thứ bậc sắc và những giá trị văn hóa chung nhất (tôn
tộc và chủng tộc trước kia khi nó ủng hộ giáo đối với Liên minh Châu Âu hay những
niềm tin cho rằng không có nền văn hóa giá trị của văn hóa trồng lúa nước đối với
nào tốt hơn hay xấu hơn - và không nền cộng đồng ASEAN).
văn hóa nào có quyền chi phối nền văn hóa
khác (Kymlicka, 2010: 37-38).
Như vậy, những cộng đồng liên minh
được hình thành trên cơ sở thống nhất về
Cũng giống như đa dạng của tự nhiên, kinh tế, chính trị sẽ không tạo ra một thứ
đa dạng văn hóa giúp các dân tộc trên thế văn hóa duy nhất và độc tôn cho cả khu
giới giao lưu, học hỏi lẫn nhau để cùng tồn vực, và cũng không hề làm tiêu biến các
tại và phát triển. Mỗi nền văn hóa có những nền văn hóa dân tộc khác, mà trái lại, nó
ưu và nhược điểm riêng của mình, chính lấy tính đa dạng văn hóa của các nền văn
Thông tin Khoa học xã hội, số 11.2019
34
hóa dân tộc làm cơ sở để phát triển. Toàn thể của các nhóm sắc tộc vốn không phủ
cầu hóa văn hóa sẽ không “đẻ” ra một thứ nhận quyền tự do của con người... Nó mở
văn hóa duy nhất và độc tôn cho toàn thế rộng (đặc biệt là ở Canada) từ các chương
giới và cũng không hề làm tiêu biến các nền trình giáo dục dành cho các nhóm nhập
văn hóa dân tộc khác; trái lại, nó lấy tính cư cho tới việc chấp nhận sự tự trị về mặt
đa dạng của các nền văn hóa dân tộc làm lãnh thổ và quyền ngôn ngữ đối với các tộc
cơ sở phát triển. Thế nên, việc hình dung người thiểu số dân tộc và tới sự thừa nhận
rằng toàn cầu hóa sẽ “xóa sổ” các nền văn quyền yêu sách đất đai và quyền tự quản
hóa bản địa để thay bằng một sự nhất dạng cho những người dân bản xứ” (Banting,
về văn hóa là hết sức phi lý - điều này cũng Kymlicka, 2003).
giống như việc người ta hình dung về một
cộng đồng mà không có cá thể trong đó gia phát triển đều hướng tới một nền giáo
(Phạm Thái Việt, 2006: 335). dục đa văn hóa. Giáo dục đa văn hóa với
Hiện nay, giáo dục - đào tạo ở các quốc
Các nhà nước - dân tộc luôn có một dòng quan điểm hiểu biết về chính mình là chưa
văn hóa chủ lưu tồn tại làm kim chỉ nam cho đủ. Bên cạnh việc giáo dục những giá trị
các thiểu số văn hóa khác khi giải quyết tính văn hóa như đạo đức, thẩm mỹ, truyền
đa dạng văn hóa để đạt tới sự bình đẳng và thống, triết lý được thừa hưởng từ bản sắc
dân chủ thực sự. Còn đối với những cộng văn hóa dân tộc, thì cần phải học hỏi, tiếp
đồng liên minh, không thể xây dựng được thu những giá trị từ các cộng đồng văn hóa
như vậy, bởi người ta sẽ không chấp nhận khác để hoàn thiện. Đây chính là mục tiêu
văn hóa Việt Nam mang tính phổ quát nhất của giáo dục đa văn hóa.
khu vực Đông Nam Á, hay văn hóa Đức sẽ
là trụ cột cho cả khu vực châu Âu...
Thông thường khi nói đến giáo dục
đa văn hóa, người ta có xu hướng nghĩ tới
Tính thống nhất về văn hóa chỉ có thể việc học tập về văn hóa của “nước khác”.
dựa trên điều kiện tự nhiên, địa lý hoặc tôn Tuy nhiên, để hiểu biết đúng đắn về đa văn
giáo đối với các cộng đồng liên minh. Do hóa, trước tiên cần hiểu biết sâu sắc, đầy
đó, các nhà nước - dân tộc không thể xây đủ về văn hóa của bản thân. Tiếp đó, sự
dựng khối liên minh nếu không tìm được hiểu biết sâu sắc về đa văn hóa sẽ được tạo
sự tôn trọng văn hóa của nhau, đồng thời sẽ ra nhờ vào nghiên cứu giao tiếp giữa các
không có nhu cầu liên kết lại với nhau nếu nền văn hóa.
không có sự khác biệt. Vì vậy, tôn trọng
Ngày nay, hầu hết các quốc gia trên thế
đa dạng văn hóa của chủ nghĩa đa văn hóa giới là đa sắc tộc và xu hướng đa dân tộc
hoàn toàn thích dụng với những cộng đồng hóa đang gia tăng trong quá trình quốc tế
như trên.
Thứ hai, giáo dục đa văn hóa là một mô “các dân tộc cùng chung sống” thì ý nghĩa
thức giáo dục mới của tương lai. của giáo dục đa văn hóa nhắm tới sự hiểu
hóa. Vấn đề lớn của thời đại ngày nay là
Giáo dục đa văn hóa được chủ nghĩa biết và cùng sinh tồn trong lòng quốc gia
đa văn hóa hết sức đề cao. K. Banting và dân tộc có ý nghĩa lớn.
W. Kymlicka đã chỉ ra: “Chủ nghĩa đa văn
Giáo dục đa văn hóa kích thích năng
hóa bao gồm mức ủng hộ chắc chắn đối với lực phản biện văn hóa, hay nói cách khác,
các nền văn hóa và bản sắc sắc tộc thiểu để hiểu được bản thân mình thì phải thông
số, sự thừa nhận mức độ nào đó quyền tập qua người khác. Tiếp cận với những giá trị
Các phương án…
35
văn hóa khác biệt nhằm đối chiếu, so sánh dành riêng cho các cộng đồng thiểu số
để hoàn thiện bản thân luôn là nhu cầu nội nhằm duy trì ngôn ngữ và văn hóa của họ.
tại của mỗi cộng đồng văn hóa. Nhìn nhận Nền dân chủ thực sự cần được khẳng định
khách quan những đánh giá của người khác trong lĩnh vực giáo dục, đó là hướng tới
về bản thân mình cũng là nội dung của giáo giáo dục đáp ứng nhu cầu chứ không phải
dục đa văn hóa, bởi việc học cách lắng nghe giáo dục áp đặt. Vì vậy, giáo dục đa văn hóa
để điều chỉnh và phát triển không phải lúc đang là sự lựa chọn của nhiều quốc gia tiên
nào cũng dễ dàng đối với mỗi cá nhân cũng tiến trên thế giới và ngày càng trở thành mô
như với một cộng đồng nào đó. Giáo dục thức cho một nền giáo dục tương lai.
đa văn hóa để có cái nhìn tôn trọng sự khác
biệt và cũng là để tôn trọng chính mình. xử cơ bản giữa các cộng đồng văn hóa.
Trên thực tế, mâu thuẫn, xung đột văn hóa Dưới góc nhìn của chủ nghĩa đa văn
Thứ ba, khoan dung là nguyên tắc ứng
cũng có nguyên nhân từ sự thiếu hiểu biết hóa, khoan dung là thừa nhận sự khác biệt
về nhau giữa các cộng đồng văn hóa. Do văn hóa; giữa các nền văn hóa không có sự
vậy, phát triển giáo dục đa văn hóa sẽ góp phát triển cao hay thấp, lớn hay nhỏ mà chỉ
phần giảm thiểu xung đột này vì chính nó là có sự đa dạng, phong phú hơn hay không.
điểm khởi đầu để những khác biệt gặp gỡ, Chandran Kukathas (2004) nhận định: “Nó
hợp tác và phát triển.
[chủ nghĩa đa văn hóa] khoan dung tới mức
Ngày nay, giáo dục được coi là một sẵn sàng chấp nhận bên trong nó có những
hàng hóa, cũng như tất cả các hàng hóa người chống lại nó. Song, đồng thời, nó sẽ
khác, nó phải đáp ứng được nhu cầu của không đưa ra sự bảo hộ hay lợi thế đặc biệt
người sử dụng. Có nhiều quốc gia đa văn cho bất kỳ nhóm hay cộng đồng cá biệt nào.
hóa, chẳng hạn Úc, Mỹ, Singapore, Canada Nó sẽ không ngăn cản bất cứ người nào
đã thành công trong hoạt động kinh tế này theo đuổi những mục tiêu riêng biệt của
khi thu hút được lượng người học đa dạng họ hay cố gắng duy trì những truyền thống
trên phạm vi toàn thế giới. Xuất khẩu giáo riêng biệt, song nó cũng không đề cao hay
dục đang đem lại nguồn ngoại tệ lớn cho trợ cấp cho những người được đặc biệt yêu
nhiều quốc gia. Cũng chính quá trình giáo thích. Đây là thuyết đa văn hóa không có sự
dục này đã thu hút được nhân tài trên thế sợ hãi hay thiên vị”.
giới và tạo ra cơ hội tuyển chọn cho đất
nước của họ nguồn nhân lực đa dạng với dung phải xuất phát từ hai hay nhiều phía,
chất lượng cao. bởi nguyên tắc tối cao của chủ nghĩa đa
Chủ nghĩa đa văn hóa cho rằng khoan
Theo G. Ju. Kanarsh (2012), giáo dục văn hóa là tự do, bình đẳng, khoan dung
đa văn hóa còn được hiểu theo nghĩa những không có nghĩa là thiên vị (Kymlicka,
người vốn xuất thân từ các cộng đồng văn 2010). Tuy nhiên, cần lưu ý rằng chủ nghĩa
hóa thiểu số được quyền thừa hưởng những đa văn hóa rất gần với chủ nghĩa dân tộc
giá trị văn hóa của họ, nghĩa là họ có quyền khi đưa ra những tuyên bố mang tính đạo
lựa chọn tiếp tục theo đuổi những giá trị đức nhằm bênh vực các nhóm chịu nhiều
văn hóa cội nguồn hoặc tiếp cận với các giá thiệt thòi như: phụ nữ, người đồng tính,
trị văn hóa khác.
người khuyết tật…
Ở nhiều nước như Canada, Mỹ, Úc đã
Trong bối cảnh xung đột giữa các cộng
có những chương trình giáo dục đặc biệt đồng văn hóa ngày càng trở nên phức tạp
Thông tin Khoa học xã hội, số 11.2019
36
và khó giải quyết, thì khoan dung văn hóa công những người Công giáo. Hay gần đây
đang được cộng đồng quốc tế và các quốc hơn là sự xung đột giữa người Công giáo
gia trên thế giới thừa nhận là nguyên tắc và Tin Lành ở Bắc Ireland, người Ấn giáo
ứng xử giữa các nền văn hóa. Xu hướng và Hồi giáo ở Kashmir, thanh lọc sắc tộc
chung của các nền văn hóa là hợp tác, đối mang sắc thái xung đột tôn giáo ở Bosnia và
thoại chứ không phải đối đầu.
Kosovo trong thập niên 1990. Nhưng gần
Hiện nay, tôn giáo ngày càng được đây đã xuất hiện nhiều cuộc đối thoại về tôn
thừa nhận là cốt lõi của các nền văn hóa, giáo, về nhân quyền, giao lưu văn hóa Đông
nên có thể thấy những xung đột giữa các - Tây dưới hình thức song phương hoặc đa
cộng đồng văn hóa phần nhiều bắt nguồn từ phương, khu vực hoặc quốc tế với các tên
sự khác biệt về niềm tin giữa các tôn giáo gọi khác nhau. Chủ đề chính là “sự hòa hợp
với nhau. Thường thì khoan dung và tôn tôn giáo”, “xây dựng chiếc cầu nối”, “thống
trọng là hai đức tính cần có và phải được nhất trong đa dạng”,... nhằm mục đích giao
giữ gìn trong một xã hội đa tôn giáo. Chính lưu, trao đổi để tìm ra những biện pháp hữu
vì vậy, cùng với việc thuyết giảng về khoan hiệu, đưa tinh thần tốt đẹp, nhân ái, hướng
dung, các tôn giáo cần cố gắng thực hành thiện của các tôn giáo vào cuộc sống, góp
khoan dung nhằm tạo dựng bầu không phần xây dựng một xã hội ổn định, hòa
khí hòa bình và hòa hợp trong đời sống bình, không có khủng bố, ngăn ngừa những
xã hội (Nguyễn Thế Doanh, 2008). Thiếu tệ nạn xã hội (Nguyễn Thế Doanh, 2008).
sự khoan dung sẽ rất khó chấp nhận việc
Khoan dung là sản phẩm của nhân loại
có nhiều tôn giáo cùng tồn tại và thường trong quá trình nhận thức và phục vụ cuộc
dẫn đến sự kỳ thị cũng như cách nhìn nhận sống. Lòng vị tha vốn có của con người
không đúng về tôn giáo.
là nguồn mạch dồi dào nuôi dưỡng hành
Tự do tôn giáo có nghĩa là bảo đảm vi khoan dung và đến lượt mình, hành vi
quyền tự do tín ngưỡng cho mọi người dân, khoan dung này đã trở thành nhân tố quan
trong đó có cả việc đề cao tư tưởng khoan trọng góp phần đoàn kết xã hội. Và đoàn
dung tôn giáo và đã được ghi nhận trong kết xã hội chính là cơ sở để kiến tạo một
Tuyên ngôn Nhân quyền (1948). Chính nền hòa bình, giữ vững ổn định xã hội ở
khoan dung tôn giáo giúp cho tự do tôn mọi quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới
giáo trở nên đích thực hơn, phù hợp hơn (Nguyễn Thế Doanh, 2008).
với hoàn cảnh thực tế, do vậy, nó làm lu mờ 3. Một vài bàn luận và kết luận
dần những hành vi bất khoan dung tôn giáo
vô lý hiện đang còn tồn tại (Nguyễn Thế sẽ vẫn ở mức độ cao trong nhiều năm tới.
Doanh, 2008). Trong khi đó, mô hình và các quá trình di
Di cư và sự đa dạng văn hóa chắc chắn
Trong lịch sử nhân loại nói chung, đã cư toàn cầu đang tạo ra bối cảnh của sự đa
xuất hiện nhiều nhóm xã hội đối lập nhau, dạng mới: người di cư đang duy trì bản sắc
sự đối lập này hoàn toàn hoặc một phần là mạnh mẽ ở nhiều nơi khác nhau và có mối
do sự khác biệt về tôn giáo. Tây Ban Nha, liên hệ xuyên quốc gia trực tiếp với quê
Pháp, Anh, Hà Lan đều đã từng chứng kiến hương của họ. Do vậy, các nhà nước - dân
các xung đột tôn giáo. Mỹ cũng đã từng trải tộc cần phải có những chính sách đa văn
qua thời kỳ những người Tin Lành đấu tranh hóa rõ ràng nhằm đối phó với những vấn
và trục xuất những người Moóc Mông, tấn đề trên. G. Ju. Kanarsh cho rằng, nếu như
Các phương án…
37
chủ nghĩa đa văn hóa bị phá bỏ chắc chắn đối thoại. Vì vậy, mọi cuộc đối thoại đều
sẽ phải có một lý thuyết thay thế, hoặc cần khuyến khích sự khoan dung và sự tôn
phải nhìn nhận những ứng dụng của chủ trọng đối với người khác, đồng thời thừa
nghĩa đa văn hóa ở một phổ rộng lớn hơn nhận và tuân thủ sự đa dạng văn hóa trên
không gian nhà nước - dân tộc (Kanarsh, hành tinh
2012). Chính điều này đã giúp chủ nghĩa đa
văn hóa có những phương án cho việc giải Tài liệu tham khảo
quyết xung đột văn hóa:
1. Nguyễn Thế Doanh (2008), “Vai trò của
khoan dung tôn giáo và đoàn kết xã hội
trong việc kiến tạo nền hòa bình và giữ
vững ổn định xã hội”, Tạp chí Triết học
số 5 (204).
Thứ nhất, thừa nhận bản sắc tộc người
trong không gian của một nhà nước - dân
tộc là chưa đủ trong điều kiện toàn cầu hóa.
Đa dạng văn hóa cần được khẳng định và
bảo vệ ở các cộng đồng liên minh nhà nước 2. Banting, Keith and Kymlick, Will
và trên toàn thế giới. Trong môi trường của
nhà nước liên minh, yêu cầu về tính thống
nhất văn hóa không được đề cao như trong
môi trường của nhà nước - dân tộc. Điều
(2003) “Multiculturalism and welfare”,
Issent, Vol. 50, Issue 4, October,
wrlc.org/en/eSrch/ss_hl.asp
này đã khắc phục được hạn chế lớn nhất 3. Kanarsh, G. Ju. (2012), “Đa văn hóa:
của chủ nghĩa đa văn hóa là bảo vệ cái riêng
mà không quan tâm tới cái chung.
Quan niệm xã hội và thực tiễn xã hội”,
Tài liệu phục vụ nghiên cứu, Viện
Thông tin Khoa học xã hội.
Thứ hai, giáo dục đa văn hóa đang trở
thành xu hướng giáo dục tương lai bởi tính 4. Kukathas,Chandran(2004),Theoretical
mở của nó. Toàn cầu hóa văn hóa đang đặt
nền móng cho một nền văn hóa toàn nhân
loại, nó xác lập nên hệ giá trị chung đại diện
Foundations of Multicuturalism,
workshop/fall04/theoretical_found
cho con người trong quan hệ với tự nhiên 5. Kymlicka, Will (2010), “The rise and
và với nhau. Xu hướng phát triển một nền
giáo dục đảm bảo kế thừa được những giá
trị của dân tộc, đồng thời tiếp thu được tinh
hoa văn hóa của nhân loại là một tất yếu
của thời đại ngày nay. Chúng ta đang sống
trong một thời đại mà sự lệ thuộc lẫn nhau
giữa các cộng đồng người trở nên mật thiết
fall of multiculturalism?: new debates on
inclusion and accommodation in diverse
societies”, In: Vertovec S., Wessendorf
S., ed. (2010), The Multiculturalism
Backlash:
European
Discourses,
Policies and Practices, Routledge,
London/New York, pp. 32-49.
hơn bao giờ hết, vì vậy, hiểu biết về người 6. Bùi Thị Minh Phượng, Nguyễn Thi
khác là điều kiện cần thiết cho sự tồn tại và
phát triển.
Thứ ba, trong những giá trị được chia
sẻ trên toàn cầu và bao trùm lên các nền
Phương (2015), “Cơ sở lý thuyết và
thực tiễn của chủ nghĩa đa văn hóa”,
Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội,
số 10.
văn hóa, khoan dung là một giá trị, một 7. Phạm Thái Việt (2006), Toàn cầu hóa:
nguyên tắc vượt lên trên những khác biệt
về văn hóa, văn minh. Nó là cơ sở tối cao
để có thể thu được thành quả của mọi cuộc
Những biến đổi lớn trong đời sống
chính trị quốc tế và văn hóa, Nxb. Khoa
học xã hội, Hà Nội.
7 trang
16440
Free
Bạn đang xem tài liệu "Các phương án giải quyết xung đột văn hóa của chủ nghĩa đa văn hóa", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cac_phuong_an_giai_quyet_xung_dot_van_hoa_cua_chu_nghia_da_v.pdf
