Xây dựng đạo đức kinh doanh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay
Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
134
XÂY DꢀNG ĐẠO ĐỨC KINH DOANH
TRONG NỀN KINH TẾ THꢁ TRƯꢂNG
ĐꢁNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHꢃA
Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
ThS. NGUyễN VĂN NAM,
ThS. Võ VĂN BꢀNH
Trưꢀng Cao đẳng GTVT II, Đà Nẵng
TÓM TẮT
Đạo đức kinh doanh là một trong những nội dung cốt lõi của văn hóa doanh
nghiệp. Việc tuân thủ thực hiện đạo đức kinh doanh không chỉ mang lại lợi ích bền
vững cho doanh nghiệp mà còn thúc đẩy tích cực sự phát triển bền vững của xã hội.
Bài viết này góp phần tìm hiểu thêm về khái niệm đạo đức kinh doanh và vai trò của
nó đối với sự phát triển của doanh nghiệp cũng như đối với nền kinh tế, đồng thời
đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần xây dựng đạo đức kinh doanh trong nền
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.
Từ khóa: Đạo đức, đạo đức kinh doanh, văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp,
kinh tế thị trường
1. Những vấn đề chung về đạo đức
kinh doanh
Khái niệm đạo đức kinh doanh đã có nền
móng từ xa xưa, cùng với rự ra đời, tồn tại của
nền kinh tế hàng hóa. Nó được biểu hiện qua
những chuẩn mực đạo đức trong kinh doanh
như: lòng tin, uy tín, trung thực, chất lượng,
thương hiệu…. Nó cũng đã trở thành một chủ
đề phổ biến trong các cuộc tranh luận của các
lãnh đạo trong giới kinh doanh, người lao
Sự ra đời và phát triển của kinh tế hàng
hóa, ngày nay là kinh tế thị trường là bước
chuyển biến vĩ đại trong sự phát triển nền
văn minh nhân loại. Bản thân nền kinh tế
thị trường được vận hành theo các quy luật
khách quan, vốn có của nó, những cũng chịu
những tác động nhất định từ ý chí của con động, các cổ đông, người tiêu dùng cũng như
người, đặc biệt là sự tác động thông qua nhà
nước với những thể chế chính trị khác nhau.
các giáo sư đại học. Tuy nhiên, với tư cách là
một khái niệm mang tính hàn lâm, đạo đức
kinh doanh cũng mới chỉ tồn tại được khoảng
bốn chục năm trở lại đây. Nhà nghiên cứu
đạo đức kinh doanh nổi tiếng Norman Bowie
là người đầu tiên đã đưa ra khái niệm này
Đối với mỗi doanh nghiệp, để tồn tại
và phát triển bền vững trong nền kinh tế thị
trường, một mặt họ phải tuân thủ đầy đủ các
quy luật vận hành của nó, đặc biệt là quy luật
giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung - trong một hội nghị khoa học vào năm 19741
cầu…, mặt khác, bản thân các doanh nghiệp
cũng phải tạo dựng những nét độc đáo, xây
dựng bản sắc thể hiện cái riêng. Một trong
những nhân tố tạo ra sự độc đáo, bản sắc của
doanh nghiệp đó là đạo đức kinh doanh.
Kể từ đó, đạo đức kinh doanh đã trở thành
một chủ đề phổ biến trong những cuộc tranh
1
Marcoux, A.M, e concept of business in business
ethics, Journal of private enterprise, April 1, 2006.
tHs. nguyễn văn nam - tHs. võ văn bìnH
135
luận của các lãnh đạo trong giới kinh doanh,
người lao động, các cổ đông, người tiêu dùng
cũng như các giáo sư đại học ở Mỹ và từ đó
lan ra toàn thế giới.
Mặc dù còn những quan niệm, cách tiếp
cận khác nhau về khái niệm đạo đức kinh
doanh, song, khi nói đến đạo đức kinh doanh,
nó đều bao hàm các nhân tố cơ bản:
Trước hết, giữa kinh doanh và đạo đức
luôn có sự mâu thuẫn. Một mặt, xã hội luôn
mong muốn các doanh nghiệp tạo ra nhiều
việc làm lương cao, nhưng mặt khác, những
doanh nghiệp này lại mong muốn giảm bớt
chi phí và nâng cao năng suất lao động.
Người tiêu dùng luôn muốn mua hàng hóa
với giá thấp nhất, còn các cơ sở thương mại
lại muốn giảm tối đa chi phí phát sinh khi
tuân thủ các qui định trong hoạt động sản
xuất của họ. Chính từ đó nảy sinh xung đột
không thể tránh khỏi trong quan niệm về đạo
đức kinh doanh, do khác biệt về lợi ích của
doanh nghiệp với lợi ích của người lao động,
người tiêu dùng và toàn xã hội.
Quy tắc, tiêu chuẩn, chuẩn mực đạo đức
hoặc các luật lệ được đưa ra để thực hiện
nhằm ngăn chặn các hành vi sai nguyên tắc
đạo đức. Ví dụ như: Nếu Luật Lao động của
một quốc gia quy định phụ nữ có quyền ngang
với đàn ông trong công việc, sẽ có thể ngăn
chặn sự phân biệt giới tính của những người
thuê lao động khi tuyển dụng.
Hành vi đúng với đạo đức - hành vi cá
nhân phù hợp với lẽ công bằng, luật pháp và
các tiêu chuẩn khác; hành vi cá nhân phải
đúng với thực tiễn, hợp lý và trung thực. Một
người làm kinh doanh luôn phải lưu ý là mọi
người đều phải có trách nhiệm với những hậu
quả xuất phát từ hành vi của mình. Nghĩa là,
người đó không được phép làm bất kỳ điều gì
có thể khiến hình ảnh của họ bị lung lay.
Theo GS Phillip V. Lewis, Đại học
Abilene Christian, Hoa Kỳ, “Đạo đức kinh
doanh là tất cả những quy tắc, tiêu chuẩn,
chuẩn mực đạo đức hoặc luật lệ để cung cấp
chỉ dẫn về hành vi ứng xử chuẩn mực và sự
trung thực (của một tổ chức) trong những
trưꢀng hợp nhất định2.
Sự trung thực - mỗi câu nói, mỗi hành
động của chủ thể các hoạt động kinh doanh
đều phải mang tính thực tế hoặc thể hiện sự
thật.
Theo GS.TS Bùi Xuân Phong, Học viện
Bưu chính Viễn thông Việt Nam: Đạo đức
kinh doanh là một tập hợp các nguyên tắc,
chuẩn mực có tác dụng điều chỉnh, đánh giá,
hướng dẫn và kiểm soát hành vi của các chủ
thể kinh doanh. Đạo đức kinh doanh chính là
đạo đức được vận dụng vào trong hoạt động
kinh doanh. Đạo đức kinh doanh là một dạng
đạo đức nghề nghiệp. Nó có tính đặc thù của
hoạt động kinh doanh với mục tiêu là phải
tạo ra lợi nhuận nhưng không vi phạm những
chuẩn mực đạo đức của xã hội đặt ra. Thậm
chí còn phải biết khai thác sử dụng nhưng
Ở nước ta, công việc kinh doanh trong
nền kinh tế thị trường là việc rất mới mẻ và
đầy khó khăn, nơi thị hiếu và nhu cầu của
khách hàng luôn luôn thay đổi. Bên cạnh đó
là sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường, bởi
thương trường như chiến trường. Thành công
hay thất bại đều có thể xẩy ra đối với mọi chủ
thể kinh doanh, điều này phụ thuộc vào các
nguồn lực, sự chủ động, tích cực của doanh
nghiệp đó.
Trong các nguồn lực để phát triển của
doanh nghiệp, đạo đức kinh doanh là cái cốt
nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức tốt đẹp để lõi, linh hồn của văn hoá doanh nghiệp, nó
phát triển bền vững. Song đạo đức kinh doanh
vẫn luôn phải chịu sự chi phối bởi một hệ giá
trị và chuẩn mực đạo đức xã hội nói chung…
là tài sản tinh thần của doanh nghiệp, khi mà
đạo đức kinh doanh ngấm vào nhận thức và
biến thành hành động của toàn doanh nghiệp
sẽ tạo thành một lực hướng tâm, từ đó tạo
thành sức mạnh tinh thần cho doanh nghiệp
2 Phillip V. Lewis, Defining ‘Business Ethics’: Like Nailing
Jello to a Wall, Journal of Business
Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
136
hướng về một mục tiêu kinh doanh đã được lượng, tranh chấp thương hiệu, bản quyền, sở
vạch ra. Nó sẽ là một nguyên nhân quan trọng hữu trí tuệ….Trong những năm gần đây vấn
đóng góp vào sự thành công trong kinh doanh đề vệ sinh an toàn thực phẩm là một vấn đề
của doanh nghiệp.
nổi cộm vì nó ảnh huởng đến sức khoẻ của
người dân, hàng thực phẩm kém chất lượng
lưu hành tràn lan trên thị trường. Lợi dụng
pháp luật chưa đủ, chưa hoàn thiện, hiệu lực
quản lý chưa cao, một số cán bộ của các cơ
quan công quyền thái hoá biến chất tiếp tay
nên dẫn đến các doanh nghiệp “ăn cắp” tài
nguyên, khoáng sản, sản xuất kinh doanh
không chú ý đến vấn đề môi trường, trọng tâm
là các khu công nghiệp, khu chế xuất. Các chủ
doanh nghiệp lợi dụng chính sách tiền lương
của chúng ta chưa hợp lý nên trả lương cho
công nhân chỉ bằng quy định mức lương tối
thiểu dẫn đến đồi sống vật chất và tinh thần
của hàng triệu người lao động rất khó khăn
vất vả. Vấn đề tham nhũng, tiêu cực ngoài
xã hội là những vấn nạn nhức nhối, đang làm
giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng. Đó
là những hiện tượng thuộc vấn đề đạo đức
kinh doanh đang nổi cộm trong nền kinh tế ở
nước ta cần được điều chỉnh kịp thời. Những
biểu hiện của kiểu kinh doanh phi đạo đức,
vô văn hóa vì lợi ích mà bất chấp tất cả, chà
đạp lên tất cả luật pháp, luân lý đạo đức, chỉ
nhìn thấy lợi ích của mình của doanh nghiệp
mình mà không thấy lợi ích của cộng đồng
của xã hội đúng như T.J.Dunning, bàn đến
bản chất hám lợi của nhà tư bản: “Tư bản sợ
Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung
thì nói đến đạo đức kinh doanh, văn hoá kinh
doanh là một cái gì đó quá xa xỉ bởi một lẽ đơn
giản nền kinh tế đó không được vận động theo
quy luật của chính nó, không có thị trường,
không có sự cạnh tranh mà chỉ vận động theo
kế hoạch của những người xây dựng ra nó mà
thôi. Đảng ta chủ trương xây dựng nền kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một
quyết định đúng đắn phù hợp với xu thế phát
triển tất yếu của lịch sử. Hội nhập kinh tế khu
vực và thế giới trong bối cảnh nền kinh tế non
trẻ của chúng ta quả là có cả thời cơ lẫn thách
thức.Văn kiện Đại hội XI của Đảng khẳng
định mục tiêu của nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta: “Là nền
kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành
theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà
nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản;
vừa vận động theo quy luật của kinh tế thị
trường, vừa dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên
tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội; trong
đó, cơ chế thị trường được vận dụng đầy đủ
linh hoạt để phát huy mạnh mẽ, có hiệu quả
mọi nguồn lực nhằm phát triển nhanh và bền
vững nền kinh tế; khuyến khích làm giàu hợp
pháp đi đôi với xóa đối giảm nghèo, thực hiện
mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công tình trạng không có lợi nhuận hoặc lợi nhuận
bằng, văn minh”. Các doanh nghiệp Việt quá ít, cũng như giới tự nhiên sợ chân không.
Nam cần phải xây dựng đạo đức kinh doanh
cho doanh nghiệp của mình dựa trên nền tảng
của nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân
tộc, phù hợp với mục tiêu phát triển nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã
được đặt ra làm “kim chỉ nam”.
Với một lợi nhuận thích đáng thì nhà tư bản
trở lên can đảm. Được đảm bảo 10 phần trăm
lợi nhuận thì người ta có thể dùng tư bản vào
đâu cũng được, được 20 phần trăm lợi nhuận
thì nó hoạt bát hẳn lên, được 50 phần trăm thì
nó thật sự táo bạo, được 100 phần trăm thì nó
chà đạp mọi luật lệ của loài người, được 300
phần trăm thì không tội ác nào là nó không
dám phạm, dù có nguy cơ bị treo cổ”3.
Vấn đề đạo đức kinh doanh là vấn đề
nóng gây nhiều bức xúc trong dư luận xã hội
hiện nay. Biểu hiện của nó là vi phạm pháp
luật trong hoạt động sản xuất kinh doanh như
buôn bán hàng mà pháp luật cấm, trốn thuế,
sản xuất, mua bán hàng giả, hàng kém chất
3 CMác – PhĂngghen, toàn tập, NXB Chính trị quốc
gia, Hà Nội – 2000,tập 23, tr.1056.
tHs. nguyễn văn nam - tHs. võ văn bìnH
137
Với kiểu kinh doanh dựa trên cơ sở cướp quốc Bỉ: Đạo đức trong kinh doanh là vấn đề
đoạt của tự nhiên nó sẽ gây ra hậu quả nặng
nề đối với môi trường tự nhiên, làm cạn kiệt
nhanh chóng và suy thoái tài nguyên thiên
nhiên, biến đổi khí hậu môi trường sống của
người. Lương thực, thực phẩm, thuốc chữa
bệnh kém chất lượng sẽ dẫn tới hậu quả:
kinh phí chữa bệnh cao nhưng không hiệu
quả, bệnh tật tăng lên nhanh chóng, suy giảm
giống nòi. Quan hệ kinh tế là quan hệ cơ bản
nhất trong các quan hệ của con người, nó
quyết định các quan hệ khác mà lại không có
văn hóa, thiếu đạo đức như vậy thì sẽ dẫn đến
sự tác động không nhỏ đối với văn hóa của
đạo đức trong toàn xã hội.
nền tảng của mọi giá trị, là phần không thể
tách rời của mọi hoạt động, là kim chỉ nam,
là yếu tố cơ bản tạo ra danh tiếng cho một
công ty.
Đạo đức là nền tảng của sự thành công
và phát triển bền vững. Đạo đức được đặt ra
và thể hiện khi có sự tương tác với các đối
tác, qua cách cư xử với khách hàng, cơ quan
chính quyền, báo chí.. Vì vậy, đạo đức kinh
doanh có vai trò rất to lớn trong việc giúp
doanh nghiệp phát triển bền vững trong điều
kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa ở nước ta hiện nay:
Thứ nhất, là đạo đức cùng với pháp
luật và trên cơ sở của pháp luật góp phần
điều chỉnh hành vi, ngăn chặn những hành
vi có thể dẫn đến vi phạm pháp luật của các
chủ thể kinh doanh. Phạm vi điều chỉnh của
đạo đức rộng hơn pháp luật, và pháp luật
càng đầy đủ, chặt chẽ, nghiêm minh thì pháp
luật lại càng được đề cao. Mặt khác, doanh
nghiệp thành công hay thất bại còn phụ thuộc
một phần vào tư cách, hành vi của doanh
nghiệp, ở khía cạnh đó đạo đức kinh doanh
Kiểu kinh doanh tuyệt đối hóa lợi nhuận
như trên đã phân tích càng ngày càng bộc lộ
những hạn chế khiếm khuyết của nó. Cùng với
sự nhận thức của xã hội ngày càng cao. Nhu
cầu của xã hội về những giá trị chân, thiện, mỹ
ngày càng tăng lên. Nhiều doanh nghiệp nhận
thức được điều đó đã xây dựng văn hóa kinh
doanh và đạo đức doanh nghiệp trong hoạt
động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
mình coi đó như là tài sản doanh nghiệp, một
nguồn lực quan trọng để phát triển bền vững
doanh nghiệp.Vì vậy, chúng tôi cho rằng yêu trở thành một nhân tố cho sự phát triển. Trong
cầu đặt ra cho việc xây dựng đạo đức kinh
doanh cho các doanh nghiệp phải tính tới yếu
tố xây dựng những chuẩn mực đạo đức làm
quy tắc cho việc ứng xử của doanh nghiệp.
Bởi đạo đức kinh doanh là biểu hiện tập trung
nhất và cơ bản nhất của văn hóa kinh doanh,
thông qua đạo đức kinh doanh mà văn hóa
kinh doanh được bộc lộ và biểu hiện ra. Mặt
khác đạo đức kinh doanh nó cũng là biểu hiện
của triết lý kinh doanh. Triết lý kinh doanh
thế nào thì đạo đức kinh doanh sẽ thế đó, triết
lý kinh doanh tiến bộ thì kinh doanh có đạo
đức, triết lý kinh doanh chỉ nhằm mục đích
lợi nhuận thì dễ dẫn đến phi đạo đức trong
kinh doanh.
giới doanh nghiệp ở các nước phát triển lưu
truyền một câu ngạn ngữ của Ấn Độ: “gieo tư
tưởng gặt hành vi, gieo hành vi gặt thói quen,
gieo thói quen gặt tư cách, gieo tư cách gặt số
phận”.
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa ở nước ta đang được xây dựng và
hoàn thiện dần về mặt pháp lý và đạo đức
kinh doanh ở mỗi doanh nghiệp. Gần 30 năm
phát triển nền kinh tế thị trường đã cho thấy
hệ thống pháp luật ở nước ta không theo kịp
với tốc độ phát triển của nền kinh tế. Nhiều
vấn đề thực tiễn đặt ra đang đòi hỏi pháp luật
phải quy định một cách cụ thể để tránh những
hậu quả cho doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng đã
2. Vai trò của đạo đức kinh doanh
Theo GS.TS. Koenraad Tommissen, học khẳng định: “Tiếp tục đổi mới việc xây dựng
viện United Business Institute (UBI)- Vương và thực thi luật pháp bảo đảm cạnh tranh bình
Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
138
đẳng, minh bạch giữa các doanh nghiệp thuộc lợi nhuận nhưng lợi nhuận không phải là tất
mọi thành phần”4.
cả ngoài lợi nhuận cũng có những mục tiêu
khác; nhân viên được tôn trọng, thoả mái
sáng tạo, được tôn vinh (cả giá trị vật chất và
tinh thần), doanh nghiệp có sứ mệnh lớn lao
đối với cộng đồng, dân tộc.
Thứ hai, đạo đức kinh doanh góp phần
vào sự cam kết tận tâm của nhân viên từ đó
nâng cao chất lượng của doanh nghiệp. Sự
quan tâm, đồng cam cộng khổ của doanh
nghiệp đối với nhân viên cả về lợi ích vật chất
Thứ ba, đạo đức kinh doanh làm hài
lẫn lợi ích tinh thần. Làm cho nhân viên hiểu lòng khách hàng và mang lại lợi nhuận cho
đuợc rằng lợi ích của họ gắn kết với lợi ích doanh nghiệp. Với những doanh nghiệp làm
của doanh nghiệp và đồng thuận với sự phát ăn chân chính, uy tín, có ý thức bảo vệ môi
triển của doanh nghiệp, thì doanh nghiệp sẽ trường vì lợi ích cộng đồng và vì con người
nhận được sự trung thành, tinh thần và thái thì thường giữ được sự tín nhiệm của khách
độ làm việc hết mình vì doanh nghiệp. Một hàng và dành được sự ủng hộ lâu dài hơn là
doanh nghiệp mà được sự đoàn kết và ủng những doanh nghiệp làm ăn chụp giật. Đạo
hộ của toàn thể nhân viên thì doanh nghiệp đức kinh doanh làm cho doanh nghiệp tuân
đó chắc chắn thành công bởi vì nhân viên là thủ pháp luật tốt hơn, trách được những rắc
yếu tố quan trọng cho việc thành công của rối đến từ góc độ luật pháp cộng với sự ủng
doanh nghiệp. Sự tận tâm của nhân viên sẽ hộ của khách hàng là cơ sở cho sự phát triển
đem lại chất lượng dịch vụ, chất lượng hàng bền vững của doanh nghiệp.
hóa, hình ảnh của doanh nghiệp tốt hơn từ đó
Chăm sóc đến lợi nhuận doanh nghiệp là
sẽ có được thiện cảm của nhà quản lý, của các
công việc không một ai không làm. Vì đó là cơ
doanh nghiệp đối tác, của khách hàng.
sở tồn tại của doanh nghiệp. Trong nền kinh
Trong nền kinh tế thị trường định hướng tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,
xã hội chủ nghĩa ở nước ta, các doanh nghiệp vấn đề không kém phần quan trọng là phải
tham gia vào thị trường không chỉ là cạnh tính đến được mất của đối tác kinh doanh.
tranh với nhau mà còn phải bảo đảm bí mật Việc nâng công suất của doanh nghiệp, ngoài
công nghệ, điều kiện để tạo ra lợi thế cạnh vấn đề thị trường có chấp nhận hay không,
tranh. Để làm được vấn đề đó, thì bản thân nó còn là vấn đề đối tác của mình chịu ảnh
mỗi doanh nghiệp cần phải tạo ra sự nhịp hưởng gì, ảnh hưởng như thế nào và bao lâu,
nhàng, ăn ý giữa các nhân viên trong doanh lợi hay hại. Nguyên tắc cùng tồn tại trong
nghiệp đó, tạo ra môi trường làm việc thân thương trường là nguyên tắc hàng đầu của sự
thiện. Vai trò của đạo đức kinh doanh sẽ giúp hợp tác giữa các đối tác. Kinh doanh mang
cho mỗi nhân viên nhận thức được lý tưởng, tính ổn định, lâu dài trong thị trường đầy biến
mục tiêu, các giá trị của doanh nghiệp. Đạo động, nên tính toán cái được, cái mất giữa các
đức kinh doanh chứa đựng những chuẩn mực đối tác sẽ tạo nên sức mạnh trong cạnh tranh
đạo đức, những nguyên tắc hoạt động là hệ giá và mang lợi về nhiều hơn. Cái lợi lớn lao hơn
trị chuẩn đánh giá hành vi của mọi nhân viên tạo nên nền tảng, mối quan hệ giữa người với
để từ đó uốn nắn những hành vi lệch chuẩn, người ngày càng hoàn thiện và văn minh.
khích lệ động viên những hành vi đúng phù
Trong những năm vừa qua không ít doanh
hợp với lợi ích của doanh nghiệp. Trong cơ
nghiệp của nước ta đã tạo lập được đạo đức
chế thị trường mục tiêu của doanh nghiệp là
kinh doanh đúng đắn nên tạo lập được thương
hiệu phát triển. Làm cho doanh nghiệp tăng
doanh thu, nâng cao thu nhập cho người lao
động, góp phần đóng góp giải quyết một số
4
Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu
toàn quốc lần thứ XI, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội–
2011, tr.108.
tHs. nguyễn văn nam - tHs. võ văn bìnH
139
văn hóa, xã hội, thực hiện tiến bộ và công
bằng xã hội ngay trong từng bước và từng
vấn đề của cộng đồng và xã hội. Có được kết
quả đó là vì họ hiểu có trách nhiệm với xã
hội thì sẽ được xã hội ủng hộ, uy tín thương chính sách”5.
hiệu của doanh nghiệp sẽ được nâng tầm và
Ba là, cần nâng cao nhận thức về đạo
làm ăn sẽ tốt hơn. Từ sự phân tích và đánh giá
như trên chúng tôi đi đến nhận định rằng việc
xây dựng đạo đức kinh doanh cho các doanh
nghiệp Việt Nam trong điều kiện nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là
phải hướng tới nâng cao trách nhiệm xã hội
của doanh nghiệp mình.
đức kinh doanh ở Việt Nam
Cần lưu ý là không chỉ các nhà kinh
doanh, các nhà nghiên cứu mới cần nắm được
kiến thức về đạo đức kinh doanh mà cả xã
hội cần ý thức điều này. Vì vậy, trước hết các
phương tiện thông tin đại chúng nên tiến hành
phổ cập các kiến thức về đạo đức kinh doanh
nhằm định hướng hành vi của người dân, để
người dân có thể nắm được nhằm tự bảo
vệ quyền lợi cho mình và giám sát hoạt động
của doanh nghiệp. Tiếp theo, các cơ quan nhà
nước chịu trách nhiệm quản lý, hướng dẫn
doanh nghiệp như Bộ Công thương, Phòng
Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Sở
Kế hoạch - Đầu tư ở các tỉnh, thành phố cần
quan tâm phổ biến những kiến thức chung
nhất về đạo đức kinh doanh. Việc này có thể
tiến hành bằng nhiều cách như tổ chức các
lớp học cho doanh nghiệp về đạo đức kinh
doanh, chọn lựa dịch và xuất bản một số sách
có uy tín của nước ngoài về đề tài này…
3. Một số giải pháp góp phần xây dựng
đạo đức kinh doanh ở nước ta hiện nay
Để xây dựng được đạo đức kinh doanh,
cần phải tiến hành đồng bộ các giải pháp sau:
Trước hết, cần nghiên cứu để bổ sung,
hoàn thiện khung luật pháp Việt Nam nhằm
tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho đạo đức kinh
doanh.
Đây là biện pháp tiên quyết, vì luật pháp
chính là khung dễ thấy nhất cho đạo đức kinh
doanh. Cần hoàn thiện các bộ luật có liên
quan như Luật Đầu tư, Luật Lao động, Luật
Doanh nghiệp, Luật Bảo vệ Người tiêu dùng,
Luật Môi trường… Một nguyên nhân quan
trọng cho tình trạng yếu kém của đạo đức
kinh doanh ở Việt Nam hiện nay xuất phát từ
sự thiếu hoàn thiện trong pháp luật Việt Nam.
Nếu luật pháp quy định chặt chẽ hơn, hợp lý
hơn sẽ tránh được tình trạng doanh nghiệp
nệ vào sự sơ hở của luật pháp mà trốn tránh
nghĩa vụ đạo đức của mình. Xây dựng pháp
luật phải tránh được sự lạc hậu, cứng nhắc
mà phải có linh hoạt, đồng bộ giữa các bộ
luật. Trong luật doanh nghiệp phải tạo ra một
cơ chế linh động cho các doanh nghiệp cạnh
tranh, hội nhập. Tạo ra sự bình đẳng thật sự
đối với doanh nghiệp nhà nước và các doanh
nghiệp khác.
Bốn là, đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân
lực “vừa hồng, vừa chuyên” đáp ứng nhu
cầu của nền kinh tế thị trường. Đẩy mạnh sự
nghiệp giáo dục đào tạo về chuyên môn theo
hướng chuyên sâu, hình thành nên một đội
ngũ chuyên gia giỏi trong các lĩnh vực kinh
tế - xã hội cho các doanh nghiệp. Bên cạnh
đó phải đẩy mạnh giáo dục đạo đức cho cán
bộ, công nhân viên của các doanh nghiệp làm
cho mọi người thấy được trách nhiệm, vị trí
của mình trước doanh nghiệp và cộng đồng.
Năm là, cần có những biện pháp khuyến
khích doanh nghiệp nâng cao đạo đức kinh
doanh của mình
Hai là, tiếp tục hoàn thiện nền kinh tế
thị trưꢀng định hướng xã hội chủ nghĩa theo
hướng đảm bảo với công bằng xã hội “Phát
triển kinh tế thị trường đi đôi với phát triển
Chúng ta cần ý thức rằng, không có ranh
5
Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu
toàn quốc lần thứ XI, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
– 2011,tr.205-206.
Hội thảo Văn hóa kinh doanh trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
140
giới cố định nào của đạo đức mà đạo đức là
một phạm trù mà con người luôn cần vươn lên
để đạt đến nó. Rất khó kiểm soát đạo đức vì nó
vượt xa hơn việc tuân thủ pháp luật rất nhiều.
Với đạo đức kinh doanh, vấn đề còn phức tạp
hơn vì việc tuân thủ đạo đức trong ngắn hạn
thường không đem lại lợi nhuận cho doanh
nghiệp, trong khi lợi nhuận mới là mục đích
chính của doanh nghiệp. Vì vậy, các cơ quan
hữu quan cần có những biện pháp để khuyến
khích doanh nghiệp có thành tích trong đạo
đức kinh doanh như trong các giải Sao Vàng
Đất Việt, Bông hồng Vàng… có thể đưa việc
có thành tích trong đạo đức kinh doanh là một
tiêu chuẩn để xét. Các cơ quan thông tin đại
chúng có thể đăng bài tôn vinh những doanh
nghiệp đạt tiêu chuẩn này… Ngược lại, các
cơ quan quản lý cũng cần có biện pháp phạt
những doanh nghiệp vi phạm đạo đức kinh
doanh với mức phạt tương xứng. Không thể
tiếp tục tình trạng doanh nghiệp buộc người
lao động làm thêm giờ 16 - 20h/ngày hàng
tuần liền đến mức lao động ngất xỉu mà chỉ
bị phạt vài triệu VND; Các doanh nghiệp vi
phạm quy định bảo vệ môi trường như xả hoá
chất ra sông làm cá chết hàng loạt, người dân
không có nước sinh hoạt, v.v... mà lại được
cho phép tiếp tục hoạt động trong khi biện
pháp xử lý chưa triêt để…
Cũng như văn hoá, đạo đức nói chung và
đạo đức kinh doanh nói riêng là những phạm
trù phức tạp, cần nhiều thời gian và công sức
để hoàn thiện và phát triển. Là một quốc gia
đang phát triển, mới tham gia vào tiến trình
toàn cầu hoá, những phạm trù như văn hoá
kinh doanh, đạo đức kinh doanh còn khá mới
mẻ ở Việt Nam.
Gần 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới
với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa ở nước ta đã đạt được nhiều thành
tựu to lớn, tạo ra bước ngoặt “có ý nghĩa
chiến lược”, là điều kiện, tiền đề giữ vững
ổn định chính trị để phát triển vững chắc theo
hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong
thành tựu chung đó, có sự đóng góp to lớn
của các doanh nghiệp Việt Nam, họ đã tạo
ra một tầng lớp thương nhân đầy bản lĩnh và
trí tuệ, yêu nước khao khát được cống hiến
cho tổ quốc. Để làm được những điều đó, các
doanh nghiệp Việt Nam nhận thức rất rõ vai
trò của đạo đức kinh doanh đối với sự phát
triển của doanh nghiệp mình. Hy vọng là
trong thời gian tới, nhận thức của người Việt
Nam về đạo đức kinh doanh sẽ nhanh chóng
được nâng cao, góp phần duy trì sự phát triển
bền vững và nâng cao chất lượng đời sống
cho người dân Việt Nam.
7 trang
21840
Free
Bạn đang xem tài liệu "Xây dựng đạo đức kinh doanh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- xay_dung_dao_duc_kinh_doanh_trong_nen_kinh_te_thi_truong_din.pdf
