Tiếp cận vốn doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế

Hội thảo Khoa học quốc gia “Thương mại quốc tế - Chính sách và thực tiễn tại Việt Nam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

TIẾP CẬN VỐN DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ VIỆT

NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

The progress of integration of asean economic

communities of Vietnamese enterprises

ThS. Bùi Thị Thúy Hằng

Khoa Kinh tế & QTKD, Trường Đại học Hải Phòng

TÓM TẮT

Hội nhập kinh tế quốc tế đang là một xu thế phát triển nổi bật hiện nay

trên thế giới với sự tồn tại của hàng loại các tổ chức, các liên kết khu

vực, liên kết giữa các quốc gia nhƣ: WTO, ASEAN, EU, BRICS,…

thông qua các hiệp định đƣợc ký kết nhƣ các FTA.

Doanh nghiệp siêu nhỏ,nhỏ và vừa hay còn gọi thông dụng là doanh

nghiệp vừa và nhỏ là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về mặt

vốn, lao động hay doanh thu. Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể chia

thành ba loại cũng căn cứ vào quy mô đó là doanh

nghiệp siêu nhỏ (micro), doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa.

Mà xét về góc độ tiếp cận vốn thì doanh nghiệp vừa và nhỏ chƣa đáp

ứng đƣợc điều kiện vay vốn do: Năng lực tài chính còn hạn chế, thiếu

vốn đối ứng; dự án, phƣơng án sản xuất kinh doanh thiếu khả thi, sản

xuất tự phát, khả năng hoàn vốn thấp...

Thông qua bài viết, tác giả sẽ làm rõ khái niệm về doanh nghiệp vừa và

nhỏ, cũng nhƣ các kênh tiếp cận vốn của Doanh nghiệp. Từ đó sẽ làm

763

International science conference “International trade - Policies and practices in vietnam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

rõ thực trạng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chỉ

ra các thuận lợi, khó khăn để có thể đƣa ra một số giải pháp cho

doanh nghiệp.

Từ khóa: Doanh nghiệp vừa và nhỏ, Tiếp cận vốn, hội nhập quốc tế

ABTRACT

International economic integration is currently a prominent develop-

ment trend in the world today with the existence of a variety of organi-

zations, regional links, links between countries such as: WTO, ASEAN,

EU. , BRICS, ... through agreements signed such as FTAs.

Micro, small and medium-sized businesses are also commonly referred

to as medium-sized businessesand small businesses are small in terms

of capital, labor or revenue. Small and medium-sized enterprises can be

divided into three categories based on their size: micro enterprises, mi-

cro enterprises and medium enterprises. But in terms of access to capi-

tal, small and medium-sized enterprises have not met the loan condi-

tions due to: Limited financial capacity, lack of reciprocal capital; pro-

jects, business plans are not feasible, spontaneous production, low pay-

back ability ...

Through the article, the author will clarify the concept of small and me-

dium enterprises, as well as channels of capital access of enterprises.

From there, it will clarify the reality of small and medium enterprises'

capital access. Point out the advantages and difficulties to offer some

solutions for businesses.

Keywords: Small and medium enterprises, Access to capital, Interna-

tional integration

764

Hội thảo Khoa học quốc gia “Thương mại quốc tế - Chính sách và thực tiễn tại Việt Nam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

1. MỞ ĐẦU

Những năm gần đây, tăng trƣởng tín dụng đối với nền kinh tế đƣợc

duy trì ở mức khá cao (2015- 2017 đạt 18-19%, 2018 đạt gần 14%, 3

tháng đầu năm 2019 tiếp tục tăng 3,19%). Trong đó, tín dụng nông

nghiệp, nông thôn tăng 21,41%; tín dụng công nghiệp và xây dựng

tăng 9,91%; tín dụng thƣơng mại và dịch vụ tăng 16,57%; tín dụng đối

với doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) tăng 15,57%; tín dụng đối

với lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ tăng 14,58% . Tăng trƣởng tín dụng

đã góp phần hỗ trợ tích cực cho tăng trƣởng kinh tế, đặc biệt năm

2018 tăng trƣởng kinh tế đạt 7,08% - cao nhất trong 11 năm trở lại

đây.

Điều kiện quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp,

nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Căn cứ để xác lập địa

vị pháp lý của doanh nghiệp, đảm bảo cho sản xuất kinh doanh của

doanh nghiệp theo mục tiêu đã định. Cơ sở quan trọng đảm bảo sự tồn

tại tƣ cách pháp nhân của một doanh nghiệp trƣớc pháp luật. Tiềm lực

kinh tế, yếu tố quyết định đến mở rộng phạm vi hoạt động của doanh

nghiệp. Để có thể tiến hành tái sản xuất mở rộng thì sau một chu kỳ

kinh doanh vốn của doanh nghiệp phải sinh lời, tức là hoạt động kinh

doanh phải có lãi đảm bảo cho doanh nghiệp đƣợc bảo toàn và phát

triển. Cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục đầu tƣ sản xuất, kinh doanh,

thâm nhập vào thị trƣờng tiềm năng từ đó mở rộng thị trƣờng tiêu thụ,

nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thƣơng trƣờng.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ chƣa đáp ứng đƣợc điều kiện vay vốn do:

Năng lực tài chính còn hạn chế, thiếu vốn đối ứng; dự án, phƣơng án

sản xuất kinh doanh thiếu khả thi, sản xuất tự phát, khả năng hoàn vốn

thấp...

765

International science conference “International trade - Policies and practices in vietnam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

2. NỘI DUNG

2.1. Lý luận chung về doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo Luật doanh nghiệp số 60/2005/QH11 ban hành ngày

29/11/2005: ―Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản,

có trụ sở giao dịch ổn định, đƣợc đăng ký kinh doanh theo luật định

của pháp luật nhằm thực hiện mục đích các hoạt động kinh doanh‖.

DNVVN nói chung là doanh nghiệp có số lao động, doanh thu hay

tài sản giới hạn ở một mức nào đó. Rất nhiều các tiêu thức có thể đƣợc

lựa chọn để quy định thế nào là DNVVN tùy từng thời điểm và từng

hoàn cảnh của mỗi quốc gia nhƣng tiêu thức thƣờng đƣợc sử dụng

nhất là quy mô kinh doanh và số lƣợng lao động.

Tham khảo của một số nƣớc châu Âu, Hàn Quốc,...tiêu chí xác định

DNVVN thƣờng dựa vào các yếu tố: vốn, lao động và doanh thu. Tuy

nhiên việc sử dụng một hoặc hai hoặc ba tiêu chí là tùy thuộc vào điều

kiện kinh tế, xã hội, trình độ phát triển và biện pháp hỗ trợ phát triển

doanh nghiệp của từng nƣớc cụ thể nhƣ sau:

Châu Âu: DNVVN cần đáp ứng các yêu cầu theo bảng 1:

Bảng 1: Phân loại DNVVN của EU:

Loại hình DN

Vừa

Số lao động

<250

Doanh thu

50 triệu

10 triệu

2 triệu

Tổng tài sản

43 triệu

10 triệu

2 triệu

Nhỏ

<50

Siêu nhỏ

<10

(Nguồn: Viện nghiên cứu doanh nghiệp vừa và nhỏ Bonn định nghĩa)

Một tổ chức kinh doanh độc lập với số lao động ít hơn hoặc bằng 9

và doanh thu hàng năm dƣới 1 triệu bảng là doanh nghiệp nhỏ. Một tổ

chức kinh doanh độc lập có từ 10 đến 499 lao động và doanh thu hàng

năm tới 50 triệu bảng là doanh nghiệp vừa. Tổng quan, DNVVN là

các tổ chức kinh doanh độc lập có số lao động dƣới 500 và doanh thu

hàng năm dƣới 50 triệu bảng.

766

Hội thảo Khoa học quốc gia “Thương mại quốc tế - Chính sách và thực tiễn tại Việt Nam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

Nhật Bản: Việc phân loại quy mô DNVVN đƣợc thực hiện theo hai

nhóm ngành: Lĩnh vực sản xuất: Doanh nghiệp có vốn đầu từ là 1

triệu USD và dƣới 300 lao động. Trong lĩnh vực thƣơng mại và dịch

vụ: Doanh nghiệp có vốn đầu từ dƣới 300.000 USD, có dƣới 100 lao

động ( đối với doanh nghiệp bán buôn) hay có vốn đầu từ dƣới

100.000 USD, có dƣới 50 lao động (đối với doanh nghiệp bán lẻ và

dịch vụ).

Trong hầu hết các nền kinh tế, DNVVN chiếm đa số. Ở châu Âu,

DNVVN chiếm 99% và chiếm 65 triệu lao động. Trong một số khu

vực kinh tế, DNVVN giữ vai trò chủ đạo trong công cuộc cải tạo, là

động lực để phát triển nền kinh tế.

Việt Nam, theo nghị định số 56/2009/NĐ-CP của chính phủ về trợ

giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ ngày 30/06/2009 thì doanh nghiệp

vừa và nhỏ đƣợc xem xét nhƣ sau:

DNVVN là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định

của luật pháp, đƣợc chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa theo quy

mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tƣơng đƣơng với tổng tài sản

đƣợc xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số

lao động bình quân hàng năm ( tổng nguồn vốn là tiêu chí ƣu tiên), cụ

thể nhƣ sau:

Bảng 2: Phân loại quy mô DNVVN của Việt Nam:

Doanh

nghiệp

Doanh nghiệp nhỏ

Doanh nghiệp vừa

Quy

siêu nhỏ

mô

Tổng

Số

Tổng

Số

lao

nguồn

động

vốn

nguồn

động

vốn

động

Khu vực

I. Nông, lâm 10 ngƣời 20

tỷ từ trên 10 từ trên 20 từ

trên

nghiệp và trở xuống đồng trở ngƣời

tỷ đồng 200 ngƣời

767

International science conference “International trade - Policies and practices in vietnam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

thủy sản

xuống

đến 200 đến 100 đến 300

ngƣời tỷ đồng ngƣời

tỷ từ trên 10 từ trên 20 từ

II.

Công 10 ngƣời 20

và trở xuống đồng trở ngƣời

xuống

trên

nghiệp

xây dựng

tỷ đồng 200 ngƣời

đến 200 đến 100 đến 300

ngƣời tỷ đồng ngƣời

tỷ từ trên 10 từ trên 10 từ trên 50

mại và dịch trở xuống đồng trở ngƣời tỷ đồng ngƣời đến

đến 50 đến 50 tỷ 100 ngƣời

ngƣời đồng

III. Thƣơng 10 ngƣời 10

vụ

xuống

(Nguồn: Internet)

Nhƣ vậy, nhìn chung các quốc gia trên thế giới DNVVN đƣợc định

nghĩa chủ yếu dựa theo quy mô, lƣợng vốn, lao động hoặc doanh thu.

Tùy vào quy mô nền kinh tế mỗi quốc gia, đặc điểm tình hình và đặc

thù khác nhau mà DNVVN ở mỗi nƣớc có những tiêu chuẩn nhất

định.

Ƣu điểm của doanh nghiệp vừa và nhỏ

- DNVVN tự do cạnh tranh bình đằng hơn so với các doanh nghiệp

lớn

- DNVVN khai thác tiềm lực trong nƣớc

- DNVVN sản xuất hàng hóa thay thế nhập khẩu để thực quá trình

côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc ở giai đoạn đầu

- DNVVN năng động, nhạy bén và dễ thích ứng với sự thay đổi của

thị trƣờng

- DNVVN dễ dàng tạo lập, hoạt động có hiệu quả với chi phí cố

định thấp

Nhƣợc điểm của doanh nghiệp vừa và nhỏ

- Hạn chế về khả năng tài chính

- Khả năng tiếp cận thị trƣờng trong nƣớc kém

- Khả năng tiếp cận thị trƣờng nƣớc ngoài còn nhiều hạn chế

768

Hội thảo Khoa học quốc gia “Thương mại quốc tế - Chính sách và thực tiễn tại Việt Nam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

- Thiếu thông tin thị trƣờng, trình độ quản lý doanh nghiệp chƣa

cao

- Khả năng thu hút các nhà quản lý và lao động giỏi còn thấp

- Tính liên kết hợp tác kinh doanh của các DNVVN còn kém

- Một số DNVVN gây ra tác động tiêu cực

Vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ

- Giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế

- Làm cho nền kinh tế năng động

- Tạo nên ngành công nghiệp và dịch vụ phụ trợ quan trọng

- Là trụ cột của kinh tế địa phƣơng

- Tạo lập sự phát triển cân bằng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo

vùng lãnh thổ

- Góp phần tích cực trong việc thu hút vốn đầu tƣ trong dân cƣ và

sử dụng vốn có hiệu quả tại địa phƣơng

- DNVVN sản xuất nhiều mặt hàng xuất khẩu đem nhiều ngoại tệ

về cho đất nƣớc đáp ứng nhu cầu thanh toán nhập khẩu và tăng nguồn

thu cho ngân sách nhà nƣớc

2.2. Những lý luận về tiếp cận vốn của doanh nghiệp

Trong nền kinh tế thị trƣờng hiện nay, vốn đƣợc hiểu và quan niệm

là toàn bộ những giá trị ứng ra ban đầu vào các quá trình tiếp theo của

doanh nghiệp.

Đứng ở các góc độ khác nhau ngƣời ta sẽ có cách nhìn khác nhau

về vốn. Chính vì vậy, mà có rất nhiều định nghĩa về vốn. Tuy nhiên,

chúng ta có thể hiểu rằng: Vốn trong các doanh nghiệp là một quỹ tiền

tệ đặc biệt. Mục tiêu của quỹ tiền tệ đó là để phục vụ cho sản xuất

kinh doanh. Nhƣ vậy, mục đích của quỹ tiền tệ đó là thể hiện sự tích

lũy chứ không phải tiêu dùng nhƣ một vài quỹ tiền tệ khác trong

doanh nghiệp.

769

International science conference “International trade - Policies and practices in vietnam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

Nhƣ vậy, vốn là một yếu tố số một của mọi hoạt động sản xuất kinh

doanh.Có vốn các doanh nghiệp có thể mở rộng sản xuất kinh doanh,

mua sắm các trang thiết bị hay triển khai các kế hoạch khác trong

tƣơng lai.Vậy yêu cầu đặt ra đối với các doanh nghiệp là họ cần phải

có sự quản lý và sử dụng có hiệu quả vốn có hiệu quả nhằm bảo toàn

và phát triển vốn, đảm bảo cho các doanh nghiệp ngày càng phát triển

và vững mạnh.

Những kênh tiếp cận vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ

- Trung gian tài chính: Tại Việt Nam cũng nhƣ phổ biến trên nhiều

nƣớc trên thế giới, trung gian tài chính thƣờng là một tổ chức trung

gian cho kênh luân chuyển vốn giữa ngƣời cho vay và ngƣời đi

vay.Tức là, ngƣời gửi chuyển tiền vốn cho tổ chức này (ví dụ nhƣ

ngân hàng hay tín dụng tập thể) và nó sẽ chuyển tiền vốn này cho bên

vay/chi tiêu. Các loại trung gian tài chính bao gồm: ngân hàng, công

ty bảo hiểm, quỹ đầu tƣ, quỹ hƣu trí, hội tín dụng cá nhân, tƣ vấn tài

chính, môi giới chứng khoán, ...

- Thị trường tài chính: Thị trƣờng tài chính là một thị trƣờng trong

đó mọi ngƣời và các thể chế có thể trao đổi các chứng khoán tài chính,

các hàng hóa, và các món giá trị có thể thay thế khác với chi phí giao

dịch thấp và tại các giá cả phản ánh cung và cầu. Các chứng khoán

bao gồm cổ phiếu và trái phiếu, và các hàng hóa bao gồm kim loại quý

hoặc hàng hóa nông nghiệp.

- Chính sách thuế: Hoạt động kinh doanh có hiệu quả của DNVVN

có vai trò hết sức quan trọng đối với việc tăng trƣởng kinh tế, giải

quyết việc làm, tạo thêm nguồn lực tài chính cho quốc gia, tạo nguồn

thu ngân sách để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu của đất nƣớc, cho đầu

tƣ phát triển cơ sở hạ tầng, văn hóa, xã hội, đảm bảo an ninh quốc

phòng và kiềm chế lạm phát ở mức cho phép. Tuy nhiên, DNVVN có

những hạn chế trong nền kinh tế thị trƣờng nhƣ năng lực quản lý yếu

,công nghệ lạc hậu, vốn ít,...Do đó, để các doanh nghiệp này phát huy

đƣợc hết vai trò của mình thì cần thiết phải có sự hỗ trợ của Nhà nƣớc,

770

Hội thảo Khoa học quốc gia “Thương mại quốc tế - Chính sách và thực tiễn tại Việt Nam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

đặc biệt là sự hỗ trợ thông qua chính sách thuế. Thông qua công cụ

thuế trực thu và thuế gian thu, Nhà nƣớc có thể khuyến khích hay hạn

chết sự phát triển của các thành phần kinh tế.

Thông qua chính sách thuế( thuế xuất nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc

biệt, ...), Nhà nƣớc có thể điều tiết, hƣớng dẫn tiêu dùng, bảo hộ sản

xuất trong nƣớc, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp, các tổ

chức kinh tế thay thế nguyên liệu nhập khẩu bằng nguyên liệu có sẵn

trong nƣớc, góp phần tăng khả năng cạnh tranh của hàng hóa trong

nƣớc, đặc biệt trong tiến trình hội nhập hiện nay làm cho hàng hóa

trong nƣớc có sức cạnh tranh ngay tại thị trƣờng nội địa cũng nhƣ thị

trƣờng quốc tế.

2.3. Thực trạng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ

Theo báo cáo của Hiệp hội doanh nghiệp vừa và nhỏ, hiện cả nƣớc

có khoảng 630.000 DNVVN, chiếm 96% tổng số doanh nghiệp đang

hoạt động thực yế với tổng số vốn khoảng 121 tỷ USD, chiếm 30%

tổng vốn đăng ký của các doanh nghiệp. Hàng năm các DNVVN

đóng góp khoảng 40% GDP; 30% thu nộp ngân sách nhà nƣớc, 33%

giá trị sản lƣợng công nghiệp, 30% giá trị hàng hóa xuất khẩu và thu

hút 51% lao động Tuy nhiên trong thời điểm hiện, các DNVVN vẫn

gặp phải các khó khăn về việc tiếp cận vốn vay. Hiện chỉ có 30% các

DNVVN tiếp cận đƣợc với nguồn vốn từ ngân hàng, 70% còn lại tiếp

tục sử dụng nguồn vốn tự có hoặc vay từ nguồn vốn khác với chi phí

rất cao.

Tƣơng tự, theo khảo sát của Viện khoa học quản trị Doanh nghiệp

nhỏ và vừa, có khoảng 32,38% số doanh nghiệp cho biết có khả năng

tiếp cận và đƣợc vay vốn thƣờng xuyên, 35,24% phản ánh là khó tiếp

cận, số còn lại cho biết không thể tiếp cận đƣợc vốn vay.Đối với các

kênh huy động vốn khác trên thị trƣờng nhƣ phát hành cổ phiếu, trái

phiếu hoặc tự huy động thì phần lớn các DNVVN thƣờng không có đủ

điều kiện và uy tín.

771

International science conference “International trade - Policies and practices in vietnam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

Tiếp cận vốn thông qua trung gian tài chính

Nhìn chung trong những năm qua tăng trƣởng tín dụng của nƣớc ta

tuy có lúc lên xuống thất thƣờng do các yếu tố kinh tế vĩ mô cũng nhƣ

do nguyên nhân nội tại của nền kinh tế nhƣng tăng trƣởng tín dụng

trong nƣớc luôn ở mức cao so với các nƣớc trong khu vực. Có những

năm tăng trƣởng tín dụng của chúng ta duy trì ở mức trên 50% nhƣng

cũng có những thời điểm tăng trƣởng tín dụng chỉ duy trì xung quanh

mức 10%.

Trong những năm gần đây, nhiều ngân hàng đã đƣa ra các gói tín

dụng ƣu đãi và hấp dẫn nhằm hỗ trợ tín dụng cho các DNVVN và hộ

kinh doanh bổ sung vốn phục vụ sản xuất kinh doanh, đẩy mạnh xuất

nhập khẩu, đón đầu cơ hội tăng trƣởng. Đặc biệt, nhiều định chế tài

chính hàng đầu trong nƣớc đã chuyển đổi mô hình sang ngân hàng bán

lẻ trong đó khách hàng hƣớng tới chủ yếu là các DNVVN.

Tiếp cận vốn thông qua thị trƣờng vốn

Thị trƣờng chứng khoán Việt Nam chính thức hoạt động từ tháng

7/2002 với tên gọi là Trung tâm giao dịch chứng khoán (STC), trung

tâm đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh. Từ khi hoạt động trung tâm mới

có hia loại chứng khoán niêm yết, đến cuối năm 2004 đã có 21 công ty

niêm yết vói tổng vốn huy động trên thị trƣờng là 165 triệu USD,

tƣơng đyơng gàn 0,5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Nếu so với

chuẩn của các nƣớc trong khu vực và trên thế giới thì thị trƣờng chứng

khoán của Việt Nam còn rất nhỏ về cả giá trị thị trƣờng và khối lƣợng

giao dịch.

Các tiêu chuẩn để một công ty niêm yết trên thị trƣờng chứng

khoán theo quy định của pháp luât là: vốn đăng ký tối thiểu là 10 tỷ

đồng (khoảng 650.000 USD); kinh doanh có lãi trong 2 năm liên tiếp;

ít nhất 20% số cổ phiếu của công ty đƣợc sở hữu bởi hơn 100 nhà đầu

tƣ (hoặc 15% cổ phiếu trong trƣờng hợp công ty có mệnh giá 100 tỷ

đồng hoặc hơn); các cổ đông sáng lập của công ty phải nắm giữ ít nhất

20% cổ phiếu cổ thông và duy trì tỷ lệ này ít nhất 3 năm kể từ khi phát

772

Hội thảo Khoa học quốc gia “Thương mại quốc tế - Chính sách và thực tiễn tại Việt Nam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

hành cổ phiếu; và công ty hoặc phải là công ty cổ phần hoặc một

doanh nghiệp nhà nƣớc cổ phần hóa.

Với các điều kiện đó thì các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam

hầu nhƣ bị loại ra khỏi thị trƣờng chứng khoán vì số vốn quá nhỏ và

các doanh nghiệp này không đăng ký dƣới hình thức công ty cổ phần,

họ cũng không có thời gian hoạt động đủ dài hoặc họ có quá ít cổ

đông.

Tiếp cận vốn thông qua chính sách thuế

Chính sách ƣu đãi thuế đối với đổi mới, sáng tạo trong các

DNVVN ở Việt Nam hiện nay đƣợc coi nhƣ một kênh tăng cƣờng tiếp

cận vốn của DNVVN trong nƣớc. Chính sách ƣu đãi thuế đối với

nghiên cứu, phát triển chủ yếu là hình thức ƣu đãi miễn thuế TNDN

một số năm nhất định, hoặc áp dụng mức thuế suất ƣu đãi hơn mức

thông thƣờng, hoặc giảm thuế suất thuế TNDN trong một số năm

đƣợc quy định tại Luật thuế TNDN sửa đổi số 32/2013QH13 và tại

các Nghị định, Thông tƣ hƣớng dẫn Luật. Các ƣu đãi này thƣờng có

trƣờng hợp tính trên toàn bộ thu nhập doanh nghiệp, cũng có trƣờng

hợp tính trên phần thu nhập tăng thêm từ hoạt động nghiên cứu phát

triển, tƣơng tự nhƣ hình thức thuế đầu tƣ phát triển ở các nƣớc. Các

chi phí cho hoạt động nghiên cứu phát triển bao gồm: chi tiền lƣơng,

tiền công, chi nguyên vật liệu, chi nhiên liệu , động lực, máy móc,

thiết bị phục vụ hoạt dộng nghiên cứu. Về trích khấu hao tài sản cố

định, quy định của Bộ Tài chính tại Thông tƣ số 45/2013/TT-BTC

ngày 25/4/2013 cho phép doanh nghiệp đƣợc lựa chọn hình thức khấu

hao phù hợp (trong đó bao gồm cả hình thức khấu hao nhanh), nhƣng

phải thông báo về phƣơng pháp trích khấu hao với cơ quan thuế quản

lý trực tiếp trƣớc khi bắt đầu thực hiện phƣơng pháp trích khấu hao.

Tuy nhiên, đối với mỗi tài sản phải áp dụng một phƣơng pháp trích

khấu hao tài sản nhất quán trong suốt thời gian sử dụng tài sản. Quy

định này là chung với tất cả các tài sản, không phân biệt tài sản dùng

773

International science conference “International trade - Policies and practices in vietnam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

cho dùng cho nghiên cứu phát triển hay cho hoạt động sản xuất kinh

doanh nói chung. Đối với thuế giá trị gia tăng, Nhà nƣớc có chính

sách ƣu đãi thuế suất thuế giá trị gia tăng 5% cho các hoạt động hỗ trợ

cho phát triển công nghệ và nghiên cứu khoa học cũng nhƣ các dịch

vụ áp dụng các kết quả của hoạt động nghiên cứu khoa học và phát

triển công nghệ. Các máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu nhập khẩu

phục vụ hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ cũng

không phải chịu thuế nhập khẩu hay thuế giá trị gia tăng ở khâu nhập

khẩu.

2.4. Những khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng trong

doanh nghiệp

Xuất phát từ những khó khăn chung của kinh tế trong nƣớc cũng

nhƣ nền kinh tế toàn cầu, thị trƣờng đầu ra thiếu ổn định trong khi các

vấn đề biến đổi khí hậu, thiên tai, lũ lụt tác động tiêu cực đến hiệu quả

sản xuất kinh doanh và thu nhập của doanh nghiệp, đã hạn chế khả

năng tiếp cận vốn vay của doanh nghiệp và ảnh hƣởng đến hiệu quả

cho vay của các tài chính tín dụng (TCTD).

Bên cạnh đó, công tác cải cách thủ tục hành chính và các hoạt động

hỗ doanh nghiệp phát triển sản xuất kinh doanh tại một số địa phƣơng

chƣa đạt đƣợc hiệu quả cao, phần nào ảnh hƣởng đến việc tiếp cận

nguồn vốn vay ngân hàng của doanh nghiệp; công tác xử lý tài sản

đảm bảo tiền vay khi khách hàng không trả đƣợc nợ vay ngân hàng

gặp nhiều khó khăn do trình tự, thủ tục liên quan đến khởi kiện, thi

hành án để xử lý tài sản đảm bảo còn bất cập dẫn đến tâm lý thận

trọng hơn trong cho vay của các TCTD.

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt DNNVV chƣa đáp ứng đƣợc điều

kiện vay vốn do: Năng lực tài chính còn hạn chế, thiếu vốn đối ứng;

dự án, phƣơng án sản xuất kinh doanh thiếu khả thi, sản xuất tự phát,

khả năng hoàn vốn thấp, công tác hạch toán kế toán thiếu chuyên

nghiệp, thông tin tài chính thiếu minh bạch, trong khi đó lại thiếu tài

sản đảm bảo, hạn chế khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng. Các

774

Hội thảo Khoa học quốc gia “Thương mại quốc tế - Chính sách và thực tiễn tại Việt Nam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

cơ chế hỗ trợ tiếp cận vốn cho DNNVV thông qua bảo lãnh của Quỹ

bảo lãnh tín dụng địa phƣơng, hỗ trợ vốn của Quỹ phát triển DNNVV

thời gian qua chƣa thực sự phát huy hiệu quả.

2.5. Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp

Để nâng cao hiệu quả của các chƣơng trình tín dụng đặc thù nhằm

hỗ trợ doanh nghiệp, kịp thời tháo gỡ khó khăn và đáp ứng nhu cầu

vốn vay cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, ngành ngân hàng

sẽ tập trung vào một số giải pháp sau:

Một là, tiếp tục hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, phối

hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa và các chính sách kinh tế vĩ mô

khác nhằm kiểm soát lạm phát ở mức độ hợp lý, bảo đảm lãi suất và tỉ

giá hối đoái ổn định, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô để tạo môi

trƣờng kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp; Tập trung thực

hiện và triển khai đồng bộ các giải pháp tại Đề án tái cơ cấu hệ thống

TCTD và xử lý nợ xấu, góp phần khơi thông nguồn vốn tín dụng cho

nền kinh tế; Rà soát, hoàn thiện khung khổ pháp lý tạo điều kiện cho

mọi thành phần kinh tế đƣợc mở rộng vay vốn theo năng lực kinh

doanh và thực lực tài chính, đa dạng các kênh, hình thức tiếp cận vốn

tín dụng cho doanh nghiệp.

Hai là, triển khai quyết liệt các nhiệm vụ và giải pháp tại Kế hoạch

hành động của ngành Ngân hàng góp phần cải thiện môi trƣờng kinh

doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia theo Nghị quyết 35,

19/NQ-CP và Nghị quyết 02/NQ-CP, tạo điều kiện thuận lợi cho

doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn ngân hàng phục vụ sản xuất kinh

doanh; Đồng thời, thực hiện các giải pháp hỗ trợ TCTD mở rộng tín

dụng có hiệu quả, chú trọng vào các lĩnh vực sản xuất, lĩnh vực ƣu

tiên; tăng cƣờng kiểm soát rủi ro đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro,

đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng.

Ba là, tiếp tục nghiên cứu, xây dựng hành lang pháp lý phát triển

các sản phẩm tín dụng, dịch vụ ngân hàng mới nhằm tạo thêm kênh

775

International science conference “International trade - Policies and practices in vietnam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

dẫn vốn cho doanh nghiệp phục vụ sản xuất, kinh doanh trong bối

cảnh hội nhập quốc tế.

Bốn là, tiếp tục phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phƣơng các

tỉnh, thành phố triển khai chƣơng trình kết nối Ngân hàng, Doanh

nghiệp để cùng với chính quyền các địa phƣơng trực tiếp tháo gỡ đồng

bộ những khó khăn, vƣớng mắc của doanh nghiệp trong quan hệ tín

dụng với ngân hàng.

Năm là, chỉ đạo các TCTD: đẩy mạnh triển khai các chƣơng trình,

chính sách tín dụng theo chỉ đạo của Chính phủ, NHNN; tiếp tục rà

soát, cải tiến quy trình thủ tục vay vốn, nâng cao khả năng thẩm định

để rút ngắn thời gian giải quyết cho vay, tạo điều kiện cho doanh

nghiệp, ngƣời dân tiếp cận vốn, góp phần hạn chế tín dụng đen; cân

đối khả năng tài chính, thƣờng xuyên tiết giảm chi phí và nâng cao

hiệu quả hoạt động để có điều kiện giảm lãi suất cho vay ở mức hợp

lý, góp phần giảm chi phí cho doanh nghiệp; phát triển và đa dạng hóa

các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp cũng

nhƣ các sản phẩm dịch vụ ngân hàng, các sản phẩm phòng ngừa rủi ro

lãi suất và tỷ giá nhằm giúp doanh nghiệp chủ động về vốn, tăng

cƣờng khả năng phòng ngừa rủi ro.

Sáu là, tiếp tục phối hợp với các Bộ, ngành, địa phƣơng trong: xây

dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách và triển khai có hiệu quả các

chƣơng trình tín dụng đối với ngành, lĩnh vực, tín dụng chính sách

theo chủ trƣơng của Chính phủ; hoàn thiện và triển khai đồng bộ các

chính sách hỗ trợ DNNVV đƣợc quy định trong Luật hỗ trợ DNNVV

và các văn bản hƣớng dẫn Luật, đặc biệt là chính sách về bảo lãnh tín

dụng cho DNNVV vay vốn TCTD, hỗ trợ vốn thông qua Quỹ phát

triển DNNVV.

3. KẾT LUẬN

776

Hội thảo Khoa học quốc gia “Thương mại quốc tế - Chính sách và thực tiễn tại Việt Nam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

Nhận thức đƣợc vai trò to lớn của doanh nghiệp trong nền kinh tế

nhiều thành phần phục vụ cho phát triển kinh tế-xa hội và chiến lƣợc

phát triển đất nƣớc theo hƣớng công nghiệp - hiện đại hóa. Chính phủ

cũng thừa nhận khu vực kinh tế tƣ nhân (và cụ thể hơn, khu vực

DNVVN tƣ nhân) mở ra triển vọng lớn trong việc tạo lập việc làm cho

ngƣời lao động mới và lao động dƣ ra trong quá trình cải cách doanh

nghiệp nhà nƣớc, duy trì tăng trƣởng kinh tế với tốc độ cao. Điều 1,

Nghị định số 90/2001/NĐ-CP và sau này là Nghị định số

56/2009/NĐ-CP của Chính phủ chỉ rõ: ―Phát triển DNVVN là nhiệm

vụ quan trọng trong chiến lƣợc phát triển kinh tế -xã hội, góp phần

phát triển kinh tế và ổn định xã hội‖, Nghị định số 14-NQ/TW của

Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng Cộng sản Việt Nam về tiếp tục cải

cách cơ chế và chính sách khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho

kinh tế tƣ nhân, chỉ rõ: ―Thành phần kinh tế tƣ nhân là một bộ phận

quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Phát triển khu vực kinh tế tƣ

nhân là vấn đề chiến lƣợc lâu dài trong phát triển kinh tế nhiều thành

phần theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa và đóng góp quan trọng vào

việc thực hiện thành công các nhiệm vụ trọng tâm của phát triển kinh

tế - công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao năng lực quốc gia trong

hội nhập kinh tế quốc tế.‖

Trong giai đoạn 2012-2017, Chính phủ đƣa ra thêm các quan điểm

về phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ:

Phát triển DNVVN là chiến lƣợc lâu dài, nhất quán và xuyên suốt

trong chƣơng trình hành động của Chính phủ, là nhiệm vụ trọng tâm

trong chính sách phát triển kinh tế của quốc gia. Nhà nƣớc tạo môi

trƣờng về pháp luật và các cơ chế, chính sách thuận lợi cho DNVVN

thuộc mọi thành phần kinh tế phát triển bình đẳng và cạnh tranh lành

mạnh nhằm huy động mọi nguồn lực cho đầu tƣ phát triển.

777

International science conference “International trade - Policies and practices in vietnam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

Phát triển DNVVN theo phƣơng châm tích cực, vững chắc, nâng

cao chất lƣợng, phát triển về số lƣợng, đạt hiệu quả kinh tế, bảo vệ

môi trƣờng, góp phần tạo việc làm, xóa đói, giảm nghèo, đảm bảo trật

tự, an toàn xã hội; phát triển DNVVN phù hợp với điều kiện của từng

vùng, từng địa phƣơng, khuyến khích phát triển công nghiệp nông

thôn, làng nghề truyền thống; chú trọng phát triển DNVVN ở các

vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn; ƣu tiên

phát triển và hỗ trợ DNVVN do đồng bào dân tộc, phụ nữ, ngƣời tàn

tật v.v... làm chủ doanh nghiệp; chú trọng hỗ trợ phát triển DNVVN

đầu tƣ phát triển công nghiệp, dịch vụ hỗ trợ, sản xuất một số lĩnh vực

có khả năng cạnh tranh cao.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nguyễn Kim Anh (2002), Phát triển các nghiệp vụ tín dụng của

các ngân hàng thương mại Việt Nam, Luận án Tiến sĩ, Trƣờng Đại

học Kinh tế Quốc dân.

Phạm Thanh Bình (2006), Nâng cao năng lực cạnh tranh của Hệ

thống Ngân hàng Thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh

tế quốc tế, Hội thảo khoa học: Vai trò của hệ thống ngân hàng trong

20 năm đổi mới ở Việt Nam.

Bộ Ngoại giao (2002), Việt Nam hội nhập kinh tế trong xu hướng

toàn cầu hóa, vấn đề và giải pháp, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,

Hà Nội.

Chính phủ (1999), Quyết định số 170/1999/QĐ-TTg ngày 12/9 của

Thủ tướng Chính phủ về khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài

chuyển tiền về nước, Hà Nội.

Chính phủ (2001), Nghị định số 64/2001/CP về quy chế thanh toán

của các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, Hà Nội.

Chính phủ (2002), Nghị định số 178/1999/CP và 85/2002/CP về

đảm bảo tiền vay, Hà Nội.

778

Hội thảo Khoa học quốc gia “Thương mại quốc tế - Chính sách và thực tiễn tại Việt Nam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

Chính phủ (2003), Nghị định số 159/2003/NĐ ngày 10/12 về cung

ứng và sử dụng séc, Hà Nội.

Chính phủ (2006), Quyết định số 112/2006/QĐ-TTg ngày 24/5 về

việc phê duyệt Đề án phát triển ngành ngân hàng Việt Nam đến năm

2010 và định hướng đến năm 2020, Hà Nội.

Chính phủ (2006), Nghị định số 160/2006/NĐ-CP ngày 28/12 của

Chính phủ về Quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh Ngoại hối, Hà Nội.

Chính phủ (2007), Chỉ thị số 20/2007/CT-TTg ngày 24/8 của Thủ

tướng Chính phủ về việc trả lương qua tài khoản cho các đối tượng

hưởng lương từ ngân sách, Hà Nội.

Chính sách tín dụng cấp tỉnh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại

Việt Nam (2006), Báo cáo nghiên cứu chính sách, VNCI, số 8

Clifforf M Baumback, Ph.D (1996), Tổ chức và điều hành doanh

nghiệp nhỏ (How to organize and operate a small bussiness), Nxb

Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội.

Nghiêm Văn Bảy (2010), Các giải pháp tín dụng nhằm thúc đẩy

phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam,Luận án Tiến sĩ Kinh

tế.

Đoàn Thị Thu Hà, Nguyễn Thị Ngọc Huyền (2002), Giáo trình

chính sách kinh tế xã hội ,Nxb Khoa học kỹ thuật, Hà Nội.

Bùi Thùy Trang (2012), Giải pháp hỗ trợ tài chính cho doanh

nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam từ nay đến năm 2015,Luận án Thạc sĩ

Kinh tế.

Bạch Đức Hiển (1996), Sử dụng các công cụ tài chính để khuyến

khích và định hướng phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam,

Luận án Phó Tiến sĩ Khoa học kinh tế.

Kỷ yếu hội thảo (2006), Phát triển ngành dịch vụ ngân hàng bán lẻ

của các ngân hàng thương mại Việt Nam, Hà Nội, tháng 12.

779

International science conference “International trade - Policies and practices in vietnam”,

ISBN: 978 – 604 – 67 – 1403 – 3

Nguyễn Thị Phƣơng Lan (1995), Một số vấn đề rủi ro ngân hàng

trong điều kiện nền kinh tế thị trường, Luận án tiến sĩ Kinh tế, Trƣờng

Đại học Kinh tế Quốc dân.

Nguyễn Danh Lƣơng (2003), Những giải pháp nhằm phát triển

hình thức thanh toán thẻ ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học

viện Ngân hàng.

Cao Viết Lợi (2005), Cho thuê tài chính loại hình tín dụng cần

được nâng đỡ, Thị trƣờng tài chính tiền tệ.

Trần Long (2004), Phát triển khu vực tài chính vi mô bền vững ở

Việt Nam, Thị trƣờng tài chính tiền tệ.

Nguyễn Thị Mùi (2008), Quản trị ngân hàng thương mại, Nxb Tài

chính, Hà Nội.

Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam (1997), Pháp luật về Ngân hàng

Trung ương và Ngân hàng thương mại một số nước, Nxb Thế giới, Hà

Nội.

các doanh nghiệp vừa và nhỏ, Dự án nâng cao năng lực cạnh tranh.

Peter Rose (1999), Quản trị ngân hàng thương mại, Nxb Tài chính,

Hà Nội.

Nick Freeman (2006), Hướng dẫn chính sách cung cấp tài chính

cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, Dự án nâng cao năng lực cạnh tranh.

Quốc hội (1997), Luật Các tổ chức tín dụng, Hà Nội.

780