Giáo trình Truyền số liệu
LỜI NÓI ĐẦU
Hiện nay trong các lĩnh vực truyền thông, mức độ kết nối thông tin toàn cầu
đang gia tăng rất nhanh kéo theo đó là các loại hình dịch vụ dữ liệu cũng phát triển
không ngừng. Dữ liệu tương tự truyền thống khó có thể đáp ứng được với yêu cầu
ngày càng đa dạng về dịch vụ, tốc độ, chất lượng cũng như sự linh hoạt trong chuyển
tiếp dữ liệu, nên dữ liệu đã dần được số hóa trong hầu hết các ứng dụng công nghệ
thông tin hay điện tử viễn thông. Chính sự thay đổi này đã thúc đẩy cho các kỹ thuật
truyền số liệu ra đời và từ đó đến nay đã được cải tiến không ngừng. Kỹ thuật tuyền số
liệu là một mảng kiến thức cần thiết với sinh viên chuyên ngành Công nghệ thông tin,
Điện tử viễn thông và cũng là nền tảng để nghiên cứu chuyên sâu trong các chuyên
ngành này.
Tập bài giảng Truyền số liệu được biên soạn cho đối tượng sinh viên Đại học
khoa Công nghệ thông tin, trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Nam Định. Tập bài giảng
được chia làm 6 chương:
Chương 1: Khái niệm chung
Chương 2: Mã hóa và điều chế
Chương 3: Dồn kênh, phân kênh
Chương 4: Truyền dẫn đồng bộ và bất đồng bộ
Chương 5: Điều khiển liên kết dữ liệu
Chương 6: Chuyển mạch.
Nhóm biên soạn xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp khoa Công nghệ thông
tin, cùng các đồng nghiệp trong trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định đã giúp
chúng tôi hoàn thành tài liệu này.
Trong lần biên soạn đầu tiên, tập bài giảng không tránh khỏi những sai sót, rất
mong người đọc đóng góp ý kiến để tập bài giảng được hoàn thiện hơn. Mọi sự đóng
góp ý kiến xin gửi về Văn phòng Khoa Công nghệ thông tin, trường Đại học Sư phạm
kỹ thuật Nam Định.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn!
Nam Định, tháng 11 năm 2014
Nhóm biên soạn
Th.s Hoàng Thị Hồng Hà
Th.s Nguyễn Thị Thu Hằng
i
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU..................................................................................................................................... I
MỤC LỤC...........................................................................................................................................II
MỤC MỤC HÌNH VẼ......................................................................................................................V
CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM CHUNG.............................................................................................1
1.1. Những khái niệm chung ........................................................................................ 1
1.1.1. Kháiniệm........................................................................................................................................1
1.1.2. Môhìnhtruyềnsốliệu..................................................................................................................2
1.2.Hình trạng hệ thống và các phƣơng thức liên lạc................................................ 5
1.2.1. Hìnhtrạnghệthống.......................................................................................................................5
1.2.2. Phươngthức...................................................................................................................................6
1.2.3. Cácphươngpháptruyền..............................................................................................................6
1.3.Mạng truyền số liệu. ............................................................................................... 6
1.4.Sự chuẩn hóa và mô hình tham chiếu................................................................. 10
1.4.1. Chuẩnhóacácmôhìnhtruyềnsốliệu.....................................................................................10
1.4.2. MôhìnhthamchiếuOSI............................................................................................................11
1.5.Sự suy giảm và biến dạng của tín hiệu................................................................ 14
1.5.1. Sự suygiảm..................................................................................................................................14
1.5.2. Sự giớihạnbăngthôngcủakênhtruyền.................................................................................16
1.5.3. Sự biếndạngdotrễphatínhiệu................................................................................................19
1.5.4. Sự cannhiễu.................................................................................................................................20
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 1....................................................................... 24
2.1. Các loại tín hiệu ................................................................................................... 31
2.1.1. Tínhiệutươngtự.........................................................................................................................31
2.1.2. Tínhiệusố.....................................................................................................................................31
2.2. Kỹ thuật điều chế................................................................................................. 32
2.2.1. ĐiềuchếAM, PM, FM, điềuchếđamức..............................................................................32
2.2.2. Điềuchếxung..............................................................................................................................44
2.3. Mã hóa đƣờng dây............................................................................................... 50
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 2....................................................................... 54
3.1. Môi trƣờng truyền dẫn........................................................................................ 62
3.1.1. Cácđườngtruyềnhaidâykhôngxoắn....................................................................................62
3.1.2. Cápđôidâyxoắn(Twistedpair)...............................................................................................62
ii
3.1.3. Cápđồngtrục...............................................................................................................................63
3.1.4. Cápsợiquang...............................................................................................................................65
3.1.5. Đườngtruyềnvệtinh..................................................................................................................68
3.1.6. Đườngtruyềnviba......................................................................................................................70
3.1.7. Đườngtruyềnvôtuyếntầnsốthấp...........................................................................................70
3.2. Kỹ thuật ghép kênh ..............................................................................................72
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 3 .......................................................................83
4.1. Truyền dẫn bất đồng bộ.......................................................................................90
4.1.1. Kháiquát.......................................................................................................................................90
4.1.2. Nguyêntắcđồngbộ bit...............................................................................................................94
4.1.3. Nguyêntắcđồngbộ ký tự..........................................................................................................94
4.1.4. Nguyêntắcđồngbộframe.........................................................................................................95
4.2. Truyền dẫn đồng bộ .............................................................................................97
4.2.1. Kháiquát.......................................................................................................................................97
4.2.2. Nguyêntắcđồngbộ bit...............................................................................................................98
4.2.3. Truyềnđồngbộthiênhướngkýtự........................................................................................ 100
4.2.4. Truyềnđồngbộthiênhướng bit............................................................................................. 104
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 4 .....................................................................111
CHƯƠNG 5: ĐIỀU KHIỂN LIÊN KẾT DỮ LIỆU.............................................................. 114
5.1. Phát hiện lỗi và sửa sai.......................................................................................114
5.1.4. Phát hiện và sửa sai theo Hamming..........................................................123
5.2. Nén dữ liệu ..........................................................................................................127
5.2.1. Nénnhờđơngiảnmãchocácchữ số................................................................................... 128
5.2.2. Néntheo mãhoáquanhệ........................................................................................................ 128
5.2.3. Nénbằngcáchbỏbớtcáckýtự giốngnhau........................................................................ 128
5.2.4. Néntheo mãhoáHuffman..................................................................................................... 128
5.3. Điều khiển luồng.................................................................................................133
5.3.1. Tổngquan.................................................................................................................................. 133
5.3.2. Cácphươngphápđiềukhiểnluồng....................................................................................... 133
5.4. Kiểm soát lỗi......................................................................................................136
iii
5.4.1. IdleRQ....................................................................................................................................... 137
5.4.2. ContinuousRQ......................................................................................................................... 143
5.5. Điều khiển liên kết dữ liệu mức độ cao HDLC ............................................... 150
5.5.1. Cácđặcđiểmcơbản................................................................................................................ 150
5.5.2. Cấutrúckhung.......................................................................................................................... 152
CHƯƠNG 6: CHUYỂN MẠCH.................................................................................................168
6.1. Mạng chuyển mạch............................................................................................ 168
6.2. Mạng chuyển mạch kênh .................................................................................. 169
6.2.1. Chuyểnmạchkhônggian....................................................................................................... 173
6.2.2. Chuyểnmạchphânchiathờigian......................................................................................... 178
6.3. Mạng chuyển mạch gói...................................................................................... 185
6.3.1. Nguyênlýchuyểnmạch.......................................................................................................... 185
6.3.2. Kíchthướcgói........................................................................................................................... 190
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 6..................................................................... 193
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................................................. IX
iv
DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 1.1. Sơ đồ tổng quát hệ thống thông tin ..........................................................2
Hình 1.4. Sơ đồ hệ thống truyền tín hiệu số............................................................4
Hình 1.5. Hình trạng hệ thống..................................................................................5
Hình 1.8. Mô hình mạng chuyển mạch gói ..............................................................9
Hình 1.9. Cấu trúc mạng hình sao ............................................................................9
Hình 1.10. Cấu trúc mạng hình tuyến.......................................................................10
Hình 1.11. Cấu trúc mạng dạng vòng.......................................................................10
Hình 1.12. Mô hình kiến trúc phân tầng OSI ...........................................................12
Hình 1.13. Ảnh hưởng do giới hạn băng thông........................................................177
Hình 1.14. Lược đồ mạch bộ triệt nhiễu...................................................................21
Hình 2.1. Tín hiệu tương tự và tín hiệu số ...............................................................31
Hình 2.2. Mô hình truyền dữ liệu.............................................................................32
Hình 2.3. Các kỹ thuật mã hoá và điều chế..............................................................32
Hình 2.4. Các thành phân tần số sóng âm ................................................................33
Hình 2.5. ASK ..........................................................................................................35
Hình 2.6. FSK..........................................................................................................38
Hình 2.7. PSK...........................................................................................................41
Hình 2.8. Dạng sóng tín hiệu điều chế pha 4-PSK...................................................42
Hình 2.9. Giản đồ trạng thái - pha 4-PSK ................................................................42
Hình 2.10. Giản đồ trạng thái - pha 8-PSK ..............................................................42
Hình 2.12. Quan hệ hình học của các QAM.............................................................44
Hình 2.13. Điều chế bề rộng xung...........................................................................44
Hình 2.14. Điều chế độ rộng xung ...........................................................................45
Hình 2.15. Các nguyên lý số hoá............................................................................45
Hình 2.16. Tín hiệu mã hoá......................................................................................46
Hình 2.17. Quá trình lượng tử hoá ...........................................................................47
Hình 2.18. Các nguyên lý companding ....................................................................49
Hình 2.19. Mô hình mã hóa đường dây...................................................................50
Hình 2.20. Quy tắc mã của mã B8ZS.......................................................................52
v
Hình 2.21. Các loại mã hoá ......................................................................................53
Hình 3.1. Cáp xoắn ...................................................................................................63
Hình 3.2. Cấu tạo của cáp đồng trục.........................................................................64
Hình 3.3. Hiện tượng phản xạ, khúc xạ....................................................................65
Hình 3.4. Nguyên lý cáp sợi quang .........................................................................67
Hình 3.5. Cáp sợi quang ...........................................................................................68
Hình 3.6. Hàn cáp sợi quang.....................................................................................68
Hình 3.7. Truyền dẫn vệ tinh....................................................................................69
Hình 3.8. Truyền dẫn vô tuyến theo khu vực ...........................................................72
Hình 3.10. Phương pháp ghép kênh FDM................................................................73
Hình 3.11. Xử lý ghép kênh FDM theo thời gian.....................................................74
Hình 3.15. Phương pháp ghép kênh TDM...............................................................75
Hình 3.17. Đồng bộ TDM, quá trình dồn kênh .......................................................77
Hình 3.19. Khung dạng bit .......................................................................................78
Hình 3.21. Không đồng bộ TDM.............................................................................80
Hình 3.22. Ví dụ về khung đồng bộ TDM...............................................................81
Hình 3.23. Sơ đồ bộ phát CDMA .............................................................................83
Hình 3.24. Sơ đồ bộ thu CDMA...............................................................................83
Hình 4.1. Truyền dẫn bất đồng bộ ............................................................................91
Hình 4.2. Ảnh hưởng của lỗi định thời.....................................................................91
Hình 4.3. Truyền bất đồng bộ...................................................................................94
Hình 4.4. Đồng bộ khung ........................................................................................96
Hình 4.5. Cơ sở cho truyền đồng bộ.........................................................................98
Hình 4.6. Mã hoá xung đồng hồ ...............................................................................98
Hình 4.7. Mạch mã hóa xung đồng hồ......................................................................99
Hình 4.8. Mã hóa dùng mạch DPLL.........................................................................99
Hình 4.9. Phương pháp Hybrid.................................................................................100
Hình 4.10. Truyền đồng bộ hướng ký tự ..................................................................101
vi
Hình 4.13. Các vi phạm bit mã hoá..........................................................................106
Hình 4.14. Các khung trong HDLC..........................................................................107
Hình 4.15. Cấu trúc khung HDLC............................................................................107
Hình 4.16. Quá trình chèn thêm bit nhồi..................................................................108
Hình 4.17. Quá trình nhận dạng và loại bỏ bit nhồi .................................................109
Hình 4.19. Trường thông tin.....................................................................................110
Hình 4.20. Trường kiểm tra lỗi FCS ........................................................................110
Hình 5. 1. Các dạng lỗi.............................................................................................114
Hình 5. 2. Lỗi một bit ...............................................................................................114
Hình 5.3. Lỗi nhiều bit (lỗi cụm)..............................................................................114
Hình 5.4. Xử lý phát hiện lỗi....................................................................................115
Hình 5.7. Ví dụ kiểm tra BSC ..................................................................................118
..................................................................................................................................1241
8
Hình 5.9. Cơ sở của mã sửa lỗi Hamming ..............................................................124
Hình 5.10. Cấu trúc cây mã Huffman.......................................................................129
Hình 5.11. Ví dụ mã hoá Huffman:..........................................................................132
Hình 5.13. Phương pháp dừng – và – chờ................................................................134
Hình 5.14. Ghép nhiều khung thành một cửa sổ......................................................134
Hình 5.15. Cửa sổ phát.............................................................................................134
Hình 5.16. Cửa sổ thu...............................................................................................135
Hình 5.18. Mô hình truyền khung ............................................................................136
vii
Hình 5.29. Cấu trúc I - frame, S - frame và U - frame. ............................................153
Hình 5.31. Trường P/F (Poll/ Final) .........................................................................154
Hình 5.33. Các dạng S - frame RR và RNR.............................................................156
Hình 5.34. Cấu trúc U - frame ..................................................................................157
Hình 6.1. Mô hình mạng chuyển mạch đơn giản .....................................................168
Hình 6.3. Sơ đồ thiết lập đường truyền ....................................................................171
Hình 6.4. Mạng chuyển mạch công cộng .................................................................172
Hình 6.6. Nguyên lý chuyển mạch không gian S .....................................................174
Hình 6.7. Sơ đồ chuyển mạch không gian................................................................177
Hình 6.8. Điều khiển theo đầu ra..............................................................................177
Hình 6.9. Điều khiển theo đầu vào ...........................................................................178
Hình 6.10. Phương pháp dùng bộ trễ........................................................................178
Hình 6.12. Phương pháp dùng bộ nhớ đệm..............................................................179
Hình 6.13. Điều khiển tuần tự và ngẫu nhiên...........................................................180
Hình 6.14. Ghi tuần tự, đọc ngẫu nhiên....................................................................181
Hình 6.15. Ghi ngẫu nhiên, đọc ra tuần tự................................................................182
Hình 6.16. Ghi/ đọc song song 8 bit .........................................................................183
Hình 6.17. Ghép 3 tuyến PCM S/P...........................................................................183
Hình 6.18. Thâm nhập song song .............................................................................184
Hình 6.19. Dữ liệu đọc ra trong truy cập song song.................................................184
Hình 6.20. Sử dụng các gói tin .................................................................................185
Hình 6.21. Chuyển mạch gói datagram ....................................................................187
Hình 6.22. Chuyển mạch gói kênh ảo VC................................................................189
viii
ix
CHƢƠNG 1: KHÁI NIỆM CHUNG
1.1. Những khái niệm chung
1.1.1. Khái niệm
Dữ liệu (Data): bao gồm các sự kiện, khái niệm hay các chỉ thị được diễn tả
dưới một hình thức thích hợp cho việc thông tin, thông dịch hay xử lý bởi con người
hay máy móc.
Tin tức (Information): ý nghĩa mà con người qui cho dữ liệu theo các qui ước
cụ thể. Tin tức có thể biểu thị bởi tiếng nói, hình ảnh, các văn bản, tập hợp các con số,
các ký hiệu, thông qua nó con người hiểu nhau . . ..
Trong hệ thống truyền thông, thường người ta không phân biệt dữ liệu và tin tức.
Tín hiệu (Signal): là tin tức, dữ liệu đã được chuyển đổi, xử lý (bởi các bộ phận
mã hóa và /hoặc chuyển đổi) cho phù hợp với môi trường truyền thông.
Nhiễu (Noise): là các tín hiệu ngoài ý muốn, xuất hiện trong hệ thống hoặc trên
đường truyền. Dưới ảnh hưởng của nhiễu, tín hiệu tương tự bị biến dạng và tín hiệu số
có thể bị lỗi.
Cƣờng độ tín hiệu: Cường độ của tín hiệu thường được biểu diễn bởi công suất
hoặc điện áp trên tổng trở tải của nó. Ta phải nói tín hiệu có công suất 0,133mW hoặc
có biên độ 100mV trên tổng trở 75 .
Tỉ số cƣờng độ hai tín hiệu: dùng mô tả độ lợi hoặc độ suy giảm của hệ thống,
thường được biểu diễn bằng đơn vị Decibel (dB) xác định theo thang logarithm:
Tỉ số tín hiệu = 10log P2 /P1
Sự tiện lợi của đơn vị dB là người ta có thể xác định độ lợi (hay độ suy giảm) của
một hệ thống gồm nhiều tầng nối chuỗi (cascade) bằng cách cộng các độ lợi của các tầng
với nhau. Người ta thường biểu thị công suất tuyệt đối của một tín hiệu bằng cách so sánh
với một tín hiệu chuẩn có công suất 1W:
Công suất tín hiệu = 10log P2 /W dB .
Ngoài ra, người ta còn dùng đơn vị dBm để xác định cường độ tín hiệu so với
tín hiệu chuẩn có công suất 1mW
Công suất tín hiệu = 10log P2 /1mW dBm
Một tín hiệu có công suất 1W tương đương với 0 dB và 30dBm.
Ví dụ: Tín hiệu có biên độ 100mV ở 75
tương đương với 0,133 mW, tính theo
dBm là: 10log(0,133/1mW) = - 8,76 dBm. Dấu trừ cho biết mức tín hiệu là 8,76 dBm dưới
1mW.
Chú ý: Trong chuyển đổi đơn vị phải để ý đến tổng trở tải của tín hiệu.
1
Biểu thức P = (V2/R ) có thể được dùng để tính điện áp hiệu dụng hoặc tỉ số
điện áp. Trong các hệ thống điện thoại tổng trở tải thường dùng là 600
Ví dụ: Tín hiệu 100mV trên tải 75 tương đương với tín hiệu 282mV trên tải
.
là 600
.
Thật vậy, ở 600
, điện áp của tín hiệu xác định bởi :
V2 = P.R = 0,133.10-3.600 = 0,079
0.079
V =
= 0,282 V = 282 mV
Nếu các tín hiệu có chung tổng trở tải thì :
V1
Tỉ số tín hiệu = 20log dB
V2
Tỉ số tín hiệu nhiễu SNR (Signal to Noise Ratio)
Để đánh giá chất lượng của tín hiệu và cũng là chất lượng của hệ thống truyền
tín hiệu đó người ta dùng tỉ số tín hiệu trên nhiễu SNR. Đây là tỉ số công suất tín hiệu
có ích trên công suất tín hiệu nhiễu, thường tính bằng dB (hoặc dBm).
Băng thông (Bandwidth) của tín hiệu là dải tần số trong đó chứa hầu hết công
suất của tín hiệu. Khái niệm này cho ta xác định phổ tần hữu ích của tín hiệu nếu tín
hiệu đó chứa một phổ tần quá rộng.
Băng thông của kênh truyền là dải tần số của tín hiệu mà độ suy giảm khoảng
vài dB (thường là 3 dB) so với giá trị cực đại khi tín hiệu đó truyền qua hệ thống. Độ
suy giảm 3 dB tương ứng với điểm nửa công suất.
Một kênh truyền tốt phải có băng thông lớn hơn băng thông của tín hiệu, điều
này khiến cho tín hiệu được tái tạo không bị méo dạng và suy giảm đáng kể trong quá
trình truyền.
1.1.2. Mô hình truyền số liệu
Mục đích cơ bản của một hệ thống thông tin là trao đổi thông tin giữa hai đối
tượng. Sơ đồ khối của một hệ thống thông tin ở dạng đơn giản được mô tả trên hình
1.1.
Hình 1.1. Sơ đồ tổng quát hệ thống thông tin
- Nguồn (source): là thiết bị phát dữ liệu để truyền đi. Ví dụ: điện thoại, các
máy tính cá nhân.
2
- Máy phát (transmitter): Thông thường, dữ liệu được tạo ra bởi một hệ thống
nguồn không được truyền đi tức thì dưới dạng dữ liệu được tạo ra. Sau đó thiết bị phát
làm biến đổi và/ hoặc mã hoá dữ liệu thành tín hiệu điện từ có thể truyền qua một số
hệ thống truyền dẫn. Ví dụ: modem biến dòng bit số từ máy tính cá nhân thành tín
hiệu tương tự truyền dẫn qua mạng điện thoại
- Hệ thống truyền dẫn (transmission system): có thể là một đường truyền đơn,
hoặc là một mạng phức tạp liên kết nguồn và đích.
- Máy thu (receiver): là thiết bị nhận dữ liệu từ hệ thống truyền dẫn và biến đổi
nó thành dạng mà thiết bị đích có thể xử lý được. Ví dụ, một modem sẽ nhận một tín
hiệu tương tự đến từ một mạng hoặc một đường truyền đơn, sau đó chuyển đổi nó
thành chuỗi bit số.
- Đích (Destination): nhận dữ liệu từ thiết bị nhận.
Hình 1.2. Truyền tin qua mạng điện thoại công cộng PSTN
a. Hệ thống truyền tương tự
Hệ thống truyền dữ liệu là tập hợp các thiết bị được kết nối thông qua môi
trường truyền dẫn truyền thông tin từ nguồn phát đến đích.
Sơ đồ mô tả hệ thống truyền tương tự có điều chế, nếu truyền tín hiệu ở băng
tần cơ sở thì không cần bộ điều chế và giải điều chế. Trong hệ thống này tín hiệu trên
đường truyền là tín hiệu tương tự
Thông
tin vào
Bộ chuyển đổi
Bộ chuyển đổi
Xử lý
Xử lý
Điều chế
Điều chế
Giao tiếp
Giao tiếp
M¸y ph¸t
M¸y thu
Thông
tin ra
Xử lý
Xử lý
Giải điều chế
Giải điều chế
Bộ chuyển đổi
Bộ chuyển đổi
Giao tiếp
Giao tiếp
Hình 1.3. Sơ đồ hệ thống truyền tương tự có điều chế
Bộ chuyển đổi: Ở máy phát có nhiệm vụ chuyển thông tin vào có dạng tin tức
hay dữ liệu thành tín hiệu tương tự.
3
Bộ xử lý: Có nhiệm vụ như lọc, khuếch đại, phối hợp trở kháng…
Bộ điều chế: Có nhiệm vụ rời phổ tần tín hiệu lên miền tần số cao
Bộ giao tiếp: Có nhiệm vụ làm cho tín hiệu phát tương thích với môi trường
truyền hay kênh truyền. Ở máy thu thực hiện ngược lại.
b. Hệ thống truyền tín hiệu số
Nguồn
Định
dạng
Mã
hóa
Ghép
kênh
Điều
chế số
Trải
phổ
Ða truy
nhập
Máy
phát
tin
Xử lý băng gốc
Xử lý băng gốc
Xử lý thích ứng môi trường
Xử lý thích ứng môi trường
Giải
điều
chế số
Giải
Nhận
tin
Định
dạng
Giải
mã
Phân
kênh
Ða truy
trải
Máy
thu
nhập
phổ
Hình 1.4. Sơ đồ hệ thống truyền tín hiệu số
Định dạng: Thực hiện biến đổi tin tức hay dữ liệu cần truyền thể hiện ở dạng tín
hiệu liên tục hay số thành chuỗi các bit nhị phân.
Mã hóa: Gồm (mã hóa nguồn, mật mã hóa, mã hóa kênh)
- Mã hóa nguồn tín hiệu: Thực hiện nén tin nhằm giảm tốc độ bit để giảm phổ
chiếm của tín hiệu số.
- Mã hóa mật: Thực hiện mã hóa chuỗi bit theo một khóa xác định nhằm bảo mật
tin tức.
- Mã hóa kênh: Nhằm chống nhiễu và các tác động xấu khác của đường truyền dẫn.
Ghép kênh: Nhằm thực hiện việc truyền tin từ nhiều nguồn tin khác nhau tới
đích nhận tin khác nhau trên cùng một hệ thống truyền dẫn
Điều chế và giải điều chế số thường gọi tắt là MODEM. Về mặt thuật toán xử lý
thì khối điều chế là một khối giao diện, thực hiện biến đổi tín hiệu số thành các tín hiệu
liên tục phù hợp với việc truyền đưa tín hiệu đi xa.
Trải phổ: Nhằm chống nhiễu (thường do kẻ xấu gây ra để phá liên lạc) và bảo
mật tin tức
Đa truy nhập: Cho phép nhiều đối tượng có thể truy nhập mạng thông tin để sử
dụng hệ thống truyền dẫn theo nhu cầu
Hệ thống còn thực hiện đồng bộ nhịp, đồng bộ pha sóng mang đối với các hệ
thống thông tin liên kết.
Lọc: Được thực hiện tại máy thu phát đầu cuối, bao gồm lọc cố định nhằm hạn
chế phổ tần, chống tạp nhiễu và lọc thích nghi nhằm sửa méo tín hiệu gây bởi đường
truyền
4
Đối với một hệ thống thông tin số thì MODEM đóng vai trò như bộ não. Máy
phát /thu đầu cuối chỉ thực hiện các thuật toán trộn tần nhằm đưa tín hiệu lên tới tần số
thích hợp, khuếch đại, lọc và phát tín hiệu vào môi trường truyền dẫn.
Trên sơ đồ hình nhánh phía dưới (phần thu) thực hiện các thuật toán xử lý
ngược với phía phát. Trong các khối chức năng nói trên thì khối định dạng, khối điều
chế và giải điều chế số là không thể thiếu đối với mọi loại hệ thống thông tin số. Các
khối chức năng còn lại không phải là bắt buộc đối với tất cả mọi hệ thống thông tin số
mà chỉ có mặt trong từng hệ thống thông tin cụ thể.
1.2. Hình trạng hệ thống và các phƣơng thức liên lạc
1.2.1. Hình trạng hệ thống
Về hình trạng, hệ thống thông tin có thể chia thành:
- Điểm - điểm (Point to point): gói tin được truyền từ 1 điểm nào đó (nguồn)
tới 1 điểm nào đó (đích). Một ví dụ của hình trạng điểm – điểm là liên lạc giữa máy
tính và máy in.
- Điểm - đa điểm (Multipoint): gói tin từ nguồn được sao chép và gửi tới 1
nhóm các nút trên mạng. Hệ thống điểm - đa điểm có thể có một trong các dạng: sao
(star), vòng (ring) và multidrop.
Mạng hình sao: Thuận lợi trong liên lạc vì đài thứ cấp truy xuất trực tiếp đài sơ
cấp nhưng giá thành cao vì phải sử dụng đường dây riêng.
Mạng vòng: Thông tin phải đi theo vòng từ đài sơ cấp đến đài thứ cấp. Nếu có
một đài hỏng, hệ thống ngưng làm việc.
Mạng multidrop: Các đài thứ cấp nối chung một đường dây vào trạm sơ cấp
- Truyền quảng bá: gói tin được gửi đi tất cả các nút trong mạng (trừ nút nguồn)
Hình 1.5. Hình trạng hệ thống
5
1.2.2. Phƣơng thức
Về phương thức thức liên lạc, giữa các máy phát và thu trong một hệ thống
thông tin có thể thực hiện theo 1 trong 4 phương thức:
- Đơn công (Simplex transmission, SX): thông tin chỉ truyền theo một chiều.
Nếu lỗi xảy ra máy thu không có cách nào yêu cầu máy phát phát lại. Trong hệ thống
này thường máy thu có trang bị thêm bộ ROP (Read Only Printer) để hiển thị thông tin
nhận được.
Ví dụ: hệ thống radio, truyền hình hoặc đài phát thanh chỉ có một chiều tín hiệu
duy nhất từ máy phát tới máy thu mà không có chiều truyền thông tin ngược lại. Thông
tin giữa bàn phím với máy tính và máy tính với màn hình.
- Bán song công (Half duplex transmission, HDX): tín hiệu truyền theo hai
hướng nhưng không đồng thời. Các máy truyền bán song công có một nút ấn để phát
(push to send), khi ở chế độ phát thì phần thu bị vô hiệu hóa và ngược lại.
Ví dụ hệ thống thông tin dùng Walkie - Talkie (máy thu phát vô tuyến xách tay)
sử dụng phương thức liên lạc bán song công. Các máy truyền ở chế độ bán song công
có một nút ấn để phát, khi ở chế độ phát thì phần thu vô hiệu hóa và ngược lại. Hay hệ
thống máy bộ đàm, khi nhấn nút thì nói, nhả nút ra thì ở trạng thái nghe.
- Song công (full duplex transmission, FDX): tín hiệu truyền theo hai chiều
đồng thời. Hệ thống này thường có 4 đường dây, 2 dây cho mỗi chiều truyền. Phương
thức này được dùng trong hệ thống điểm - điểm (point to point).
Hệ thống điện thoại là một ví dụ của phương thức truyền song công.
- Song công toàn phần (Full/ Full-duplex, F/FDX): Đài sơ cấp có khả năng
phát tín hiệu tới một đài thứ cấp đồng thời nhận thông tin từ một đài thứ cấp khác.
Phương thức này giới hạn trong hệ thống nhiều điểm (multipoint).
1.2.3. Các phƣơng pháp truyền
Để truyền tín hiệu người ta có thể dùng một trong hai phương pháp: phương
pháp truyền dải nền và phương pháp điều chế.
- Phương pháp truyền dải nền: Tín hiệu được truyền có cùng dải tần với tín
hiệu nguồn. Thí dụ trong điện thoại, tín hiệu âm thanh hữu ích có tần số trong khoảng
300 - 3000 Hz được truyền đi mà không có sự biến đổi nào về phổ tần của nó.
- Phương pháp điều chế: Đây là phương pháp cho phép dời phổ tần của tín hiệu
nguồn đến một khoảng tần số khác phù hợp với kênh truyền và tránh được nhiễu do giao
thoa (nghĩa là các phổ tần cách nhau một khoảng đủ để không chồng lên nhau).
1.3. Mạng truyền số liệu
Khi xây dựng các mạng riêng lẻ, thì mạng cỡ lớn cũng nằm trong phạm vi giới
hạn, trong khi đó nhu cầu trao đổi, truyền thông là không giới hạn về địa lý. Để tạo ra
6
một mạng toàn cầu thì các mạng này cần phải được nối với nhau và có sự tương thích
giao diện giữa các mạng.
Mạng máy tính là tập hợp các máy tính đơn lẻ, được kết nối với nhau bằng các
môi trường truyền dẫn và theo một kiến trúc mạng xác định.
Trước đây người ta sử dụng mạng điện thoại công cộng PSTN để truyền thông
tin thoại hay các bức điện báo giữa các đối tượng, giữa các khu vực địa lý. Dịch vụ
cung cấp nghèo nàn, lưu lượng thông tin ít, tốc độ thấp, hiệu quả hệ thống không cao.
Hiện nay với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu trao đổi đa dạng các loại hình
dịch vụ như thoại, ảnh, video, text ... đã thúc đẩy sự phát triển không ngừng của nền
thông tin dữ liệu hiện đại.
Phân loại:
Có nhiều cách phân loại khác nhau dựa vào các yếu tố chính được chọn làm chỉ
tiêu phân loại đó là dựa vào khoảng cách địa lý, kỹ thuật chuyển mạch, cách trao đổi
tin, loại dịch vụ và đồ hình của mạng...
a. Dựa vào khoảng cách địa lý ta có thể chia mạng thành các loại như sau:
- Mạng cục bộ (Local Area Networks - LAN) được bố trí trên phạm vi nhỏ như
một toà nhà, một trường học một cơ quan v.v. với bán kính vài Km đến vài chục Km.
- Mạng đô thị (Metropolital Area Networks - MAN) sử dụng trong phạm vi đô
thị, trung tâm kinh tế với bán kính nhỏ hơn 100Km.
- Mạng diện rộng (Wide Area Networks - WAN) phạm vi vượt ra khỏi biên
giới của một quốc gia.
- Mạng toàn cầu (Global Area Networks - GAN) phạm vi trên khắp các lục địa.
b. Dựa vào cách trao đổi tin
- Mạng quảng bá: một máy phát nhiều máy có thể thu
- Mạng gom tin: nhiều nơi phát tin, một nơi nhận
- Mạng thông tin
c. Dựa vào dịch vụ
- Mạng điện thoại công cộng: cung cấp dịch vụ thoại đảm bảo tính sẵn sàng thời
gian thực cao.
- Mạng điện thoại di động: đảm bảo tính sẵn sàng, cơ động, yêu cầu cao về thời
gian thực
- Mạng Internet: đòi hỏi về tốc độ truyền, độ chính xác và khả năng bảo mật
thông tin cao.
- Mạng WWW (World Wide Web) sử dụng giao thức http (giao thức truyền số
liệu siêu văn bản) yêu cầu truyền tốc độ cao, độ chính xác và tính bảo mật thông tin cao.
- Mạng multimedia
- Truyền hình hội nghị
7
d. Dựa vào kỹ thuật chuyển mạch
Chuyển mạch kênh (Circuit Switching)
-
Data1
Data1
2
2
a
Node
Node
2
Node
Node
4
4
a
t
t
a
a
2
D
D
Node
1
1
Node
Node
Node
6
A
A
B
B
6
Node
Node
3
Node
Node
5
5
3
Hình 1.6. Mô hình mạng chuyển mạch kênh
Liên lạc thông qua chuyển mạch kênh đặc trưng bởi việc cung cấp các đường
nối cố định giữa hai thuê bao. Quá trình này được chia làm ba giai đoạn: xác lập kênh
truyền, truyền số liệu và giải phóng kênh truyền.
Chuyển mạch kênh có nhược điểm là tốn thời gian để thiết lập một kênh truyền
và hiệu suất sử dụng đường truyền không cao. Ví dụ mạng thoại dùng kiểu chuyển
mạch này.
- Chuyển mạch thông báo - chuyển mạch tin ( Message Switching)
Những bức điện báo, thư điện tử, các File dữ liệu trong máy tính được gọi
chung là các thông báo và nó được truyền qua mạng như sự trao đổi những dữ liệu số
được trao đổi hai chiều giữa các thuê bao.
Message1
Message1
Node
Node
2
Node
Node
4
4
2
Node
Node
1
1
Node
Node
6
6
A
A
B
B
2
2
e
e
g
g
a
a
s
‘
s
s
s
e
e
M
M
Node
Node
3
Node
Node
5
5
3
Hình 1.7. Mô hình mạng chuyển mạch thông báo
Thông tin dưới dạng các thông báo có khuôn dạng định trước. Chuyển mạch
thông báo không tồn tại sự thiết lập và cung cấp một lộ trình cố định giữa hai thuê bao,
mỗi thuê bao muốn truyền một thông báo nó sẽ gán địa chỉ của thuê bao nhận vào
thông báo. Các thông báo khác nhau có thể được gửi trên các đường truyền khác nhau.
Chuyển mạch thông báo có khả năng giảm được tắc nghẽn vì mỗi node lưu trữ bản tin
cho tới khi kênh rỗi mới truyền. Do đó hiệu suất của đường truyền cao. Tuy nhiên nó
8
nó không cho phép hạn chế kích thước thông báo mà phải thực hiện theo khuôn dạng
nhất định.
-
Mạng chuyển mạch gói (Packet Switching)
Node
Node
2
Node
Node
4
4
2
Node
Node
1
1
Node
Node
6
A
A
B
B
6
Node
Node
3
Node
Node
5
5
3
Hình 1.8. Mô hình mạng chuyển mạch gói
Mỗi thông báo được chia thành các gói nhỏ gọi là gói tin có khuôn dạng định
trước. Mỗi gói tin có chứa thông tin điều khiển chỉ rõ địa chỉ nguồn, đích.
Chuyển mạch gói có các gói tin kích thước nhỏ do đó dễ dàng xử lý tại các node
trung gian. Hiệu suất cao mềm dẻo. Tuy nhiên do phải có cơ chế đánh dấu gói tin để
tránh gói tin bị thất lạc hoặc mất giúp cho việc khôi phục lại được dễ dàng
e. Dựa vào topo mạng
-
Mạng dạng hình sao (Star topology)
Mạng dạng hình sao bao gồm một bộ kết nối trung tâm (bộ chuyển mạch
Switch hoặc bộ định tuyến Router) và các nút. Các nút này là các trạm đầu cuối, các
máy tính và các thiết bị khác của mạng. Bộ kết nối trung tâm của mạng điều phối mọi
hoạt động trong mạng.
Hình 1.9. Cấu trúc mạng hình sao
Mô hình kết nối hình sao ngày nay đã trở nên phổ biến. Với việc sử dụng các bộ
tập trung hoặc chuyển mạch, cấu trúc hình sao có thể được mở rộng bằng cách tổ
chức nhiều mức phân cấp, do vậy dễ dàng trong việc quản lý và vận hành.
-
Mạng hình tuyến (Bus topology)
Thực hiện theo cách bố trí hành lang, các máy tính và các thiết bị khác (các nút)
đều được nối về với nhau trên một trục đường dây cáp chính để chuyển tải tín hiệu.
Tất cả các nút đều sử dụng chung đường dây cáp chính này. Phía hai đầu dây cáp
9
được bịt bởi một thiết bị gọi là Terminator. Các tín hiệu và dữ
dây cáp đều mang theo địa chỉ của nơi đến.
liệu khi truyền đi trên
Hình 1.10. Cấu trúc mạng hình tuyến
-
Mạng dạng vòng (Ring topology)
Với dạng này, mạng được sắp xếp theo dạng xoay vòng, đường dây cáp được
thiết kế làm thành một vòng khép kín, tín hiệu chạy quanh theo một chiều nào đó. Tại
mỗi thời điểm chỉ một nút được truyền tín hiệu. Dữ liệu truyền đi phải có kèm theo
địa chỉ cụ thể của mỗi trạm tiếp nhận.
Hình 1.11. Cấu trúc mạng dạng vòng
-
Mạng dạng kết hợp
Kết hợp hình sao và tuyến (Star/Bus topology): Cấu hình mạng dạng này có bộ
phận tách tín hiệu (Spitter) giữ vai trò thiết bị trung tâm. Lợi điểm của cấu hình này
là mạng có thể gồm nhiều nhóm làm việc ở cách xa nhau. ARCNET là mạng dạng
kết hợp Star/Bus topology. Cấu hình dạng này đưa lại sự uyển chuyển trong việc bố
trí đường dây tương thích dễ dàng đối với bất cứ toà nhà nào.
Kết hợp hình sao và vòng (Star/Ring topology). Cấu hình mạng dạng kết hợp
Star/Ring topology có một "thẻ bài" liên lạc (Token) được chuyển vòng quanh một
HUB trung tâm. Mỗi trạm làm việc (Workstation) được nối với HUB (là cầu nối giữa
các trạm làm việc và để tǎng khoảng cách).
1.4. Sự chuẩn hóa và mô hình tham chiếu
1.4.1. Chuẩn hóa các mô hình truyền số liệu
Sự phát triển của lĩnh vực thông tin liên lạc với kỹ thuật truyền số liệu đã trở
nên phổ biến trên toàn cầu. Việc thông tin ngày càng nhiều, yêu cầu về độ chính xác và
tin cậy ngày càng cao. Để bảo đảm điều này các hệ thống thông tin phải tuân thủ một số
qui định về tất cả các khía cạnh như tốc độ truyền, phương pháp mã hóa, qui tắc đánh
10
Tải về để xem bản đầy đủ
206 trang
13640
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Truyền số liệu", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_truyen_so_lieu.pdf
