Giáo trình môn Mạng máy tính

Chương 1: Tổng quan về mạng máy tính và mạng cục bộ

1. Mạng máy tính.

1.1. Giới thiệu mạng máy tính.

1.1.1. Lịch sử mạng máy tính

Internet bắt nguồn từ đề án ARPANET (Advanced Research Project Agency

Network) khởi sự trong năm 1969 bởi Bộ Quốc phòng Mỹ (American Department of

Defense). Đề án ARPANET với sự tham gia của một số trung tâm nghiên cứu, đại học

tại Mỹ (UCLA, Stanford,...) nhằm mục đích thiết kế một mạng WAN (Wide Area

Network) có khả năng tự bảo tồn chống lại sự phá hoại một phân mạng bằng chiến tranh

nguyên tử. Đề án này dẫn tới sự ra đời của nghi thức truyền IP (Internet Protocol). Theo

nghi thức này, thông tin truyền sẽ được đóng thành các gói dữ liệu và truyền trên mạng

theo nhiều đường khác nhau từ người gửi tới nơi người nhận. Một hệ thống máy tính nối

trên mạng gọi là Router làm nhiệm vụ tìm đường đi tối ưu cho các gói dữ liệu, tất cả các

máy tính trên mạng đều tham dự vào việc truyền dữ liệu, nhờ vậy nếu một phân mạng bị

phá huỷ các Router có thể tìm đường khác để truyền thông tin tới người nhận. Mạng

ARPANET được phát triển và sử dụng trước hết trong các trường đại học, các cơ quan

nhà nước Mỹ, tiếp theo đó, các trung tâm tính toán lớn, các trung tâm truyền vô tuyến

điện và vệ tinh được nối vào mạng,... trên cơ sở này, ARPANET được nối với khắp các

vùng trên thế giới.

Tới năm 1983, trước sự thành công của việc triển khai mạng ARPANET, Bộ quốc

phòng Mỹ tách một phân mạng giành riêng cho quân đội Mỹ(MILNET). Phần còn lại,

gọi là NSFnet, được quản lý bởi NSF (National Science Foundation) NSF dùng 5 siêu

máy tính để làm Router cho mạng, và lập một tổ chức không chính phủ để quản lý mạng,

chủ yếu dùng cho đại học và nghiên cứu cơ bản trên toàn thế giới. Tới năm 1987,

NSFnet mở cửa cho cá nhân và cho các công ty tư nhân (BITnet), tới năm 1988 siêu

mạng được mang tên INTERNET.

Tuy nhiên cho tới năm 1988, việc sử dụng INTERNET còn hạn chế trong các dịch vụ

truyền mạng (FTP), thư điện tử(E-mail), truy nhập từ xa(TELNET) không thích ứng với

nhu cầu kinh tế và đời sống hàng ngày. INTERNET chủ yếuđược dùng trong môi trường

nghiên cứu khoa học và giảng dạy đại học. Trong năm 1988, tại trung tâm nghiên cứu

nguyên tử của Pháp CERN(Centre Européen de Recherche Nuclaire) ra đời đề án Mạng

nhện thế giới WWW(World Wide Web). Đề án này, nhằm xây dựng một phương thức

mới sử dụng INTERNET, gọi là phương thức Siêu văn bản (HyperText). Các tài liệu và

hình ảnh được trình bày bằng ngôn ngữ HTML (HyperText Markup Language) và được

phát hành trên INTERNET qua các hệ chủ làm việc với nghi thức HTTP (HyperText

Transport Protocol). Từ năm 1992, phương thức làm việc này được đưa ra thử nghiêm

trên INTERNET. Rất nhanh chóng, các công ty tư nhân tìm thấy qua phương thức này

cách sử dụng INTERNET trong kinh tế và đời sống. Vốn đầu tư vào INTERNET được

nhân lên hàng chục lần. Từ năm 1994 INTERNET trở thành siêu mạng kinh doanh. Số

các công ty sử dụng INTERNET vào việc kinh doanh và quảng cáo lên gấp hàng nghìn

lần kể từ năm 1995. Doanh số giao dịch thương mại qua mạng INTERNET lên hàng

chục tỉ USD trong năm 1996...

Với phương thức siêu văn bản, người sử dụng, qua một phần mềm truy đọc

(Navigator), có thể tìm đọc tất cả các tài liệu siêu văn bản công bố tại mọi nơi trên thế

giới (kể cả hình ảnh và tiếng nói). Với công nghệ WWW, chúng ta bước vào giai đoạn

mà mọi thông tin có thể có ngay trên bàn làm việc của mình. Mỗi công ty hoặc người sử

dụng, được phân phối một trang cội nguồn (Home Page) trên hệ chủ HTTP. Trang cội

nguồn, là siêu văn bản gốc, để tự do có thể tìm tới tất cả các siêu văn bản khác mà người

sử dụng muốn phát hành. Địa chỉ của trang cội nguồn được tìm thấy từ khắp mọi nơi trên

thế giới. Vì vậy, đối với một xí nghiệp, trang cội nguồn trở thành một văn phòng đại diện

điện tử trên INTERNET. Từ khắp mọi nơi, khách hàng có thể xem các quảng cáo và liên

hệ trực tiếp với xí nghiệp qua các dòng siêu liên (HyperLink) trong siêu văn bản.

Tới năm 1994, một điểm yếu của INTERNET là không có khả năng lập trình cục bộ,

vì các máy nối vào mạng không đồng bộ và không tương thích. Thiếu khả năng này,

INTERNET chỉ được dùng trong việc phát hành và truyền thông tin chứ không dùng để

xử lý thông tin được. Trong năm 1994, hãng máy tính SUN Corporation công bố một

ngôn ngữ mới, gọi là JAVA(cafe), cho phép lập trình cục bộ trên INTERNET, các

chương trình JAVA được gọi thẳng từ các siêu văn bản qua các siêu liên (Applet). Vào

mùa thu năm 1995, ngôn ngữ JAVA chính thức ra đời, đánh dấu một bước tiến quan

trọng trong việc sử dụng INTERNET. Trước hết, một chương trình JAVA, sẽ được chạy

trên máy khách (Workstation) chứ không phải trên máy chủ (server). Điều này cho phép

sử dụng công suất của tất cả các máy khách vào việc xử lý số liệu. Hàng triệu máy tính

(hoặc vi tính) có thể thực hiện cùng một lúc một chương trình ghi trên một siêu văn bản

trong máy chủ. Việc lập trình trên INTERNET cho phép truy nhập từ một trang siêu văn

bản vào các chương trình xử lý thông tin, đặc biệt là các chương trình điều hành và quản

lý thông tin của một xí nghiệp. phương thức làm việc này, được gọi là INTRANET. Chỉ

trong năm 1995-1996, hàng trăm nghìn dịch vụ phần mềm INTRANET được phát triển.

Nhiều hãng máy tính và phần mềm như Microsoft, SUN, IBM, Oracle, Netscape,... đã

phát triển và kinh doanh hàng loạt phần mềm hệ thống và phần mềm cơ bản để phát triển

các ứng dụng INTERNET / INTRANET.

1.1.2. Giới thiệu mạng máy tính.

Mạng máy tính hay hệ thống mạng (tiếng Anh: Computer Network hay Network

System), là một tập hợp các máy tính tự hoạt được kết nối nhau thông qua các phương

tiện truyền dẫn để nhằm cho phép chia sẻ tài nguyên: máy in, máy fax, tệp tin, dữ liệu....

1.1.3. Định nghĩa mạng và mục đích kết nối mạng.

a. Định nghĩa mạng máy tính.

Mạng máy tính là tập hợp các máy tính độc lập (autonomous) được kết nối với nhau

thông qua các đường truyền vật lý và tuân theo các quy ước truyền thông nào đó nhằm

mục đích chia sẻ tài nguyên giữa các máy tính, trong đó:

- Máy tính độc lập là các máy tính có khả năng khởi động, vận hành hoặc tắt máy mà

không cần có sự điều khiển hay chi phối bởi 1 máy tính khác.

- Đường truyền vật lý là các môi trường truyền tín hiệu vật lý (có thể là hữu tuyến

hoặc vô tuyến)

- Các quy ước truyền thông là cơ sở để các máy tính có thể nói chuyện được với nhau

và là một yếu tố quan trọng hàng đầu khi nói về công nghệ mạng máy tính.

Các thành phần của mạng máy tính bao gồm:

- Các thiết bị đầu cuối (end system): Là các thiết bị có khả năng kết nối vào mạng

máy tính như máy tính, PDA,...

- Môi trường truyền dẫn (media): Là môi trường mà các thao tác truyền thông được

thực hiện qua đó. Môi trường truyền dẫn có thể là các loại dây dẫn (dây cáp), sóng điện

từ (kết nối không dây).

- Giao thức truyền thông (protocol): Là các quy tắc, quy định cách trao đổi dữ liệu

giữa các thiết bị trong mạng máy tính.

b. Mục đích kết nối mạng máy tính.

Việc nối máy tính thành mạng từ lâu đã trở thành một nhu cầu khách quan vì :

- Có rất nhiều công việc về bản chất là phân tán hoặc về thông tin, hoặc về xử lý hoặc

cả hai đòi hỏi có sự kết hợp truyền thông với xử lý hoặc sử dụng phương tiện từ xa.

- Chia sẻ các tài nguyên trên mạng cho nhiều người sử dụng tại một thời điểm (ổ

cứng, máy in, ổ CD ROM...)

- Nhu cầu liên lạc, trao đổi thông tin nhờ phương tiện máy tính.

- Các ứng dụng phần mềm đòi hòi tại một thời điểm cần có nhiều người sử dụng,

truy cập vào cùng một cơ sở dữ liệu.

1.2. Đặc trưng kỹ thuật của mạng máy tính.

1.2.1. Đường truyền.

Là thành tố quan trọng của một mạng máy tính, là phương tiện dùng để truyền các tín

hiệu điện tử giữa các máy tính. Các tín hiệu điệu tử đó chính là các thông tin, dữ liệu

được biểu thị dưới dạng các xung nhị phân (ON_OFF), mọi tín hiệu truyền giữa các máy

tính với nhau đều thuộc sóng điện từ, tuỳ theo tần số mà ta có thể dùng các đường truyền

vật lý khác nhau.

Đặc trưng cơ bản của đường truyền là giải thông nó biểu thị khả năng truyền tải tín

hiệu của đường truyền.

Thông thuờng người ta hay phân loại đường truyền theo hai loại:

- Đường truyền hữu tuyến (các máy tính được nối với nhau bằng các dây cáp mạng).

- Đường truyền vô tuyến: các máy tính truyền tín hiệu với nhau thông qua các sóng vô

tuyền với các thiết bị điều chế/giải điều chế ớ các đầu mút.

1.2.2. Kỹ thuật chuyển mạch.

Là đặc trưng kỹ thuật chuyển tín hiệu giữa các nút trong mạng, các nút mạng có chức

năng hướng thông tin tới đích nào đó trong mạng, hiện tại có các kỹ thuật chuyển mạch

như sau:

- Kỹ thuật chuyển mạch kênh: Khi có hai thực thể cần truyền thông với nhau thì giữa

chúng sẽ thiết lập một kênh cố định và duy trì kết nối đó cho tới khi hai bên ngắt liên lạc.

Các dữ liệu chỉ truyền đi theo con đường cố định đó.

- Kỹ thuật chuyển mạch thông báo: thông báo là một đơn vị dữ liệu của người sử

dụng có khuôn dạng được quy định trước. Mỗi thông báo có chứa các thông tin điều

khiển trong đó chỉ rõ đích cần truyền tới của thông báo. Căn cứ vào thông tin điều khiển

này mà mỗi nút trung gian có thể chuyển thông báo tới nút kế tiếp trên con đường dẫn tới

đích của thông báo

- Kỹ thuật chuyển mạch gói: ở đây mỗi thông báo được chia ra thành nhiều gói nhỏ

hơn được gọi là các gói tin (packet) có khuôn dạng qui định trước. Mỗi gói tin cũng chứa

các thông tin điều khiển, trong đó có địa chỉ nguồn (người gửi) và địa chỉ đích (người

nhận) của gói tin. Các gói tin của cùng một thông báo có thể được gởi đi qua mạng tới

đích theo nhiều con đường khác nhau.

1.2.3. Kiến trúc mạng.

Kiến trúc mạng máy tính (network architecture) thể hiện cách nối các máy tính với

nhau và tập hợp các quy tắc, quy ước mà tất cả các thực thể tham gia truyền thông trên

mạng phải tuân theo để đảm bảo cho mạng hoạt động tốt.

Khi nói đến kiến trúc của mạng người ta muốn nói tới hai vấn đề là hình trạng mạng

(Network topology) và giao thức mạng (Network protocol)

- Network Topology: Cách kết nối các máy tính với nhau về mặt hình học mà ta gọi là

tô pô của mạng. Các hình trạng mạng cơ bản đó là: hình sao, hình bus, hình vòng

- Network Protocol: Tập hợp các quy ước truyền thông giữa các thực thể truyền thông

mà ta gọi là giao thức (hay nghi thức) của mạng. Các giao thức thường gặp nhất là :

TCP/IP, NETBIOS, IPX/SPX,...

1.2.4. Hệ điều hành mạng.

Hệ điều hành mạng là một phần mềm hệ thống có các chức năng sau:

- Quản lý tài nguyên của hệ thống, các tài nguyên này gồm:

+ Tài nguyên thông tin (về phương diện lưu trữ) hay nói một cách đơn giản là quản

lý tệp. Các công việc về lưu trữ tệp, tìm kiếm, xoá, copy, nhóm, đặt các thuộc tính đều

thuộc nhóm công việc này.

+ Tài nguyên thiết bị. Điều phối việc sử dụng CPU, các ngoại vi... để tối ưu hoá

việc sử dụng

- Quản lý người dùng và các công việc trên hệ thống.

Hệ điều hành đảm bảo giao tiếp giữa người sử dụng, chương trình ứng dụng với thiết

bị của hệ thống.

- Cung cấp các tiện ích cho việc khai thác hệ thống thuận lợi (ví dụ FORMAT đĩa, sao

chép tệp và thư mục, in ấn chung ...)

Các hệ điều hành mạng thông dụng nhất hiện nay là các hệ điều hành của Microsoft,

Unix, Linus, Novell,...

1.3. Phân loại mạng máy tính.

Có nhiều cách phân loại mạng khác nhau tuỳ thuộc vào yếu tố chính được chọn dùng

để làm chỉ tiêu phân loại, thông thường người ta phân loại mạng theo các tiêu chí như

sau:

- Khoảng cách địa lý của mạng

- Kỹ thuật chuyển mạch mà mạng áp dụng

- Hệ điều hành mạng sử dụng...

- Kiến trúc mạng.

Tuy nhiên trong thực tế nguời ta thường chỉ phân loại theo hai tiêu chí đầu tiên.

1.3.1. Phân loại theo khoảng cách địa lý.

Nếu lấy khoảng cách địa lý làm yếu tố phân loại mạng thì ta có mạng cục bộ, mạng

đô thị, mạng diện rộng, mạng toàn cầu.

- Mạng cục bộ (LAN - Local Area Network): là mạng được cài đặt trong phạm vi

tương đối nhỏ hẹp như trong một toà nhà, một xí nghiệp...với khoảng cách lớn nhất giữa

các máy tính trên mạng trong vòng vài km trở lại.

- Mạng đô thị (MAN - Metropolitan Area Network): là mạng được cài đặt trong phạm

vi một đô thị, một trung tâm văn hoá xã hội, có bán kính tối đa khoảng 100 km trở lại.

- Mạng diện rộng (WAN - Wide Area Network): là mạng có diện tích bao phủ rộng

lớn, phạm vi của mạng có thể vượt biên giới quốc gia thậm chí cả lục địa.

- Mạng toàn cầu (GAN - Global Area Network): là mạng có phạm vi trải rộng toàn

cầu.

1.3.2. Phân loại theo kỹ thuật chuyển mạch.

Nếu lấy kỹ thuật chuyển mạch làm yếu tố chính để phân loại sẽ có: mạng chuyển

mạch kênh, mạng chuyển mạch thông báo và mạng chuyển mạch gói.

- Mạng chuyển mạch kênh (circuit switched network): Khi có hai thực thể cần truyền

thông với nhau thì giữa chúng sẽ thiết lập một kênh cố định và duy trì kết nối đó cho tới

khi hai bên ngắt liên lạc. Các dữ liệu chỉ truyền đi theo con đường cố định đó. Nhược

điểm của chuyển mạch kênh là tiêu tốn thời gian để thiết lập kênh truyền cố định và hiệu

suất sử dụng mạng không cao.

- Mạng chuyển mạch thông báo (message switched network): Thông báo là một đơn

vị dữ liệu của người sử dụng có khuôn dạng được quy định trước. Mỗi thông báo có chứa

các thông tin điều khiển trong đó chỉ rõ đích cần truyền tới của thông báo. Căn cứ vào

thông tin điều khiển này mà mỗi nút trung gian có thể chuyển thông báo tới nút kế tiếp

trên con đường dẫn tới đích của thông báo. Như vậy mỗi nút cần phải lưu giữ tạm thời để

đọc thông tin điều khiển trên thông báo, nếu thấy thông báo không gửi cho mình thì tiếp

tục chuyển tiếp thông báo đi. Tuỳ vào điều kiện của mạng mà thông báo có thể được

chuyển đi theo nhiều con đường khác nhau.

Ưu điểm của phương pháp này là:

+ Hiệu suất sử dụng đường truyền cao vì không bị chiếm dụng độc quyền mà được

phân chia giữa nhiều thực thể truyền thông.

+ Mỗi nút mạng có thể lưu trữ thông tin tạm thời sau đó mới chuyển thông báo đi, do

đó có thể điều chỉnh để làm giảm tình trạng tắc nghẽn trên mạng.

+ Có thể điều khiển việc truyền tin bằng cách sắp xếp độ ưu tiên cho các thông báo.

+ Có thể tăng hiệu suất sử dụng giải thông của mạng bằng cách gắn địa chỉ quảng bá

(broadcast addressing) để gửi thông báo đồng thời tới nhiều đích.

Nhược điểm của phương pháp này là: Không hạn chế được kích thước của thông báo

dẫn đến phí tổn lưu giữ tạm thời cao và ảnh hưởng đến thời gian trả lời yêu cầu của các

trạm.

- Mạng chuyển mạch gói (packet switched network): Ở đây mỗi thông báo được chia

ra thành nhiều gói nhỏ hơn được gọi là các gói tin (packet) có khuôn dạng qui định

trước. Mỗi gói tin cũng chứa các thông tin điều khiển, trong đó có địa chỉ nguồn (người

gửi) và địa chỉ đích (người nhận) của gói tin.

Các gói tin của cùng một thông báo có thể được gởi đi qua mạng tới đích theo nhiều

con đường khác nhau.

Phương pháp chuyển mạch thông báo và chuyển mạch gói là gần giống nhau. Điểm

khác biệt là các gói tin được giới hạn kích thước tối đa sao cho các nút mạng (các nút

chuyển mạch) có thể xử lý toàn bộ gói tin trong bộ nhớ mà không phải lưu giữ tạm thời

trên đĩa. Bởi vậy nên mạng chuyển mạch gói truyền dữ liệu hiệu quả hơn so với mạng

chuyển mạch thông báo.

Tích hợp hai kỹ thuật chuyển mạch kênh và chuyển mạch gói vào trong một mạng

thống nhất được mạng tích hợp số ISDN (Integated Services Digital Network).

1.3.3. Phân loại theo kiến trúc mạng sử dụng.

Kiến trúc của mạng bao gồm hai vấn đề: hình trạng mạng (Network topology) và giao

thức mạng (Network protocol)

- Hình trạng mạng: Cách kết nối các máy tính với nhau về mặt hình học mà ta gọi là

tô pô của mạng.

- Giao thức mạng: Tập hợp các quy ước truyền thông giữa các thực thể truyền thông

mà ta gọi là giao thức (hay nghi thức) của mạng

Khi phân loại theo topo mạng người ta thường có phân loại thành: mạng hình sao,

tròn, tuyến tính.

Phân loại theo giao thức mà mạng sử dụng người ta phân loại thành mạng: TCP/IP,

mạng NETBIOS...

Tuy nhiên cách phân loại trên không phổ biến và chỉ áp dụng cho các mạng cục bộ.

1.3.4. Phân loại theo hệ điều hành mạng.

Nếu phân loại theo hệ điều hành mạng người ta chia ra theo mô hình mạng ngang

hàng, mạng khách/chủ hoặc phân loại theo tên hệ điều hành mà mạng sử dụng: Windows

NT, Unix, Novell...

1.4. Giới thiệu mạng máy tính thông dụng nhất.

1.4.1. Mạng cục bộ.

Một mạng cục bộ (LAN - Local Area Network) là sự kết nối một nhóm máy tính và

các thiết bị kết nối mạng được lắp đặt trên một phạm vị địa lý giới hạn, thường trong một

toà nhà hoặc một khu công sở nào đó.

Mạng cục bộ có các đặc tính sau:

- Tốc độ truyền dữ liệu cao.

- Phạm vi địa lý giới hạn.

- Sở hữu của một cơ quan/tổ chức.

1.4.2. Mạng diện rộng kết nối LAN TO LAN.

Mạng diện rộng (WAN - Wide Area Network) bao giờ cũng là sự kết nối của các

mạng LAN, mạng diện rộng có thể trải trên phạm vi một vùng, quốc gia hoặc cả một lục

địa thậm chí trên phạm vi toàn cầu.

- Tốc độ truyền dữ liệu không cao.

- Phạm vi địa lý không giới hạn.

- Thường triển khai dựa vào các công ty truyền thông, bưu điện và dùng các hệ thống

truyền thông này để tạo dựng đường truyền.

- Một mạng WAN có thể là sở hữu của một tập đoàn/tổ chức hoặc là mạng kết nối

của nhiều tập đoàn/tổ chức.

WAN

Link

LAN

Hình 1.1. Kết nối LAN to LAN

1.4.3. Liên mạng Internet.

Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ là sự ra đời của liên mạng INTERNET,

đó là:

- Là một mạng toàn cầu.

- Là sự kết hợp của vô số các hệ thống truyền thông, máy chủ cung cấp thông tin và

dịch vụ, các máy trạm khai thác thông tin.

- Dựa trên nhiều nền tảng truyền thông khác nhau, nhưng đều trên nền giao thức

TCP/IP.

- Là sở hữu chung của toàn nhân loại.

- Càng ngày càng phát triển mãnh liệt.

1.4.4. Mạng Intranet.

Thực sự là một mạng INTERNET thu nhỏ vào trong một cơ quan/công ty/tổ chức hay

một bộ/ngành,..., giới hạn phạm vi người sử dụng, có sử dụng các công nghệ kiểm soát

truy cập và bảo mật thông tin .

Được phát triển từ các mạng LAN, WAN dùng công nghệ INTERNET

1.5. Mạng cục bộ và kiến trúc mạng cục bộ.

1.5.1. Mạng cục bộ.

Tên gọi “mạng cục bộ” được xem xét từ quy mô của mạng. Tuy nhiên, đó không phải

là đặc tính duy nhất của mạng cục bộ nhưng trên thực tế, quy mô của mạng quyết định

nhiều đặc tính và công nghệ của mạng. Sau đây là một số đặc điểm của mạng cục bộ:

- Mạng cục bộ có quy mô nhỏ, thường là bán kính dưới vài km. Đặc điểm này cho

phép không cần dùng các thiết bị dẫn đường với các mối liên hệ phức tạp.

- Mạng cục bộ thường là sở hữu của một tổ chức. Điều này dường như có vẻ ít quan

trọng nhưng trên thực tế đó là điều khá quan trọng để việc quản lý mạng có hiệu quả.

- Mạng cục bộ có tốc độ cao và ít lỗi. Trên mạng rộng tốc độ nói chung chỉ đạt vài

Kbit/s. Còn tốc độ thông thường trên mạng cục bộ là 10, 100 Kb/s và tới nay với Gigabit

Ethernet, tốc độ trên mạng cục bộ có thể đạt 1Gb/s. Xác suất lỗi rất thấp.

1.5.2. Kiến trúc mạng cục bộ.

a. Mạng hình sao.

Mạng hình sao có tất cả các trạm được kết nối với một thiết bị trung tâm có nhiệm vụ

nhận tín hiệu từ các trạm và chuyển đến trạm đích. Tuỳ theo yêu cầu truyền thông trên

mạng mà thiết bị trung tâm có thể là bộ chuyển mạch (switch), bộ chọn đường (router)

hoặc là bộ phân kênh (hub). Vai trò của thiết bị trung tâm này là thực hiện việc thiết lập

các liên kết điểm-điểm (point-to-point) giữa các trạm.

Ưu điểm: Thiết lập mạng đơn giản, dễ dàng cấu hình lại mạng (thêm, bớt các trạm),

dễ dàng kiểm soát và khắc phục sự cố, tận dụng được tối đa tốc độ truyền của đường

truyền vật lý.

Nhược điểm: Độ dài đường truyền nối một trạm với thiết bị trung tâm bị hạn chế

(trong vòng 100m, với công nghệ hiện nay).

Hình 1.2. Kết nối hình sao.

b. Mạng trục tuyến tính. (Bus)

Trong mạng trục tất cả các trạm phân chia một đường truyền chung (bus). Đường

truyền chính được giới hạn hai đầu bằng hai đầu nối đặc biệt gọi là terminator. Mỗi trạm

được nối với trục chính qua một đầu nối chữ T (T-connector) hoặc một thiết bị thu phát

(transceiver).

Khi một trạm truyền dữ liệu tín hiệu được quảng bá trên cả hai chiều của bus, tức là

mọi trạm còn lại đều có thể thu được tín hiệu đó trực tiếp. Đối với các bus một chiều thì

tín hiệu chỉ đi về một phía, lúc đó các terminator phải được thiết kế sao cho các tín hiệu

đó phải được dội lại trên bus để cho các trạm trên mạng đều có thể thu nhận được tín

hiệu đó. Như vậy với topo mạng trục dữ liệu được truyền theo các liên kết điểm-đa điểm

(point-to-multipoint) hay quảng bá (broadcast).

Hình 1.3. Kết nối trục tuyến tính.

- Ưu điểm: Chi phí thấp, dễ thiết kế.

- Nhược điểm: Tính ổn định kém vì chỉ 1 nút mạng hỏng là toàn bộ mạng bị ngừng

hoạt động.

c. Mạng hình vòng.

Hình 1.4. Kết nối vòng.

Trên mạng hình vòng tín hiệu được truyền đi trên vòng theo một chiều duy nhất. Mỗi

trạm của mạng được nối với vòng qua một bộ chuyển tiếp (repeater) có nhiệm vụ nhận

tín hiệu rồi chuyển tiếp đến trạm kế tiếp trên vòng.

Như vậy tín hiệu được lưu chuyển trên vòng theo một chuỗi liên tiếp các liên kết

điểm-điểm giữa các repeater do đó cần có giao thức điều khiển việc cấp phát quyền được

truyền dữ liệu trên vòng mạng cho trạm có nhu cầu.

Để tăng độ tin cậy của mạng ta có thể lắp đặt thêm các vòng dự phòng, nếu vòng

chính có sự cố thì vòng phụ sẽ được sử dụng.

Mạng hình vòng có ưu nhược điểm tương tự mạng hình sao, tuy nhiên mạng hình

vòng đòi hỏi giao thức truy nhập mạng phức tạp hơn mạng hình sao.

d. Kết nối hỗn hợp.

Là sự phối hợp các kiểu kết nối khác nhau, ví du hình cây là cấu trúc phân tầng của

kiểu hình sao hay các HUB có thể được nối với nhau theo kiểu bus còn từ các HUB nối

với các máy theo hình sao.

Hình 1.5. Kết nối hỗn hợp

1.6. Chuẩn hóa mạng máy tính và mô hình OSI.

1.6.1. Các vấn đề chuẩn hóa mạng máy tính.

Khi thiết kế, các nhà thiết kế tự do lựa chọn kiến trúc mạng cho riêng mình. Từ đó

dẫn tới tình trạng không tương thích giữa các mạng máy tính với nhau. Nhu cầu trao đổi

thông tin càng lớn thúc đẩy việc xây dựng khung chuẩn về kiến trúc mạng để làm căn cứ

cho các nhà thiết kế và chế tạo thiết bị mạng .

Chính vì lý do đó, tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế ISO (Internatinal Organnization for

Standarzation) đã xây dựng mô hình tham chiếu cho việc kết nối các hệ thống mở OSI

(reference model for Open Systems Interconnection).

Mô hình này là cơ sở cho việc kết nối các hệ thống mở phục vụ cho các ứng dụng

phân tán.

Có hai loại chuẩn cho mạng đó là:

- Các chuẩn chính thức (de jure) do các tổ chức chuẩn quốc gia và quốc tế ban hành.

- Các chuẩn tực tiễn (de facto) do các hãng sản xuất, các tổ chức người sử dụng xây

dựng và được dùng rộng rãi trong thực tế

1.6.2. Mô hình tham chiếu OSI 7 lớp.

Mô hình tham chiếu OSI 7 lớp có thể mô tả bằng hình vẽ:

Hình 1.6. Mô hình tham chiếu OSI 7 lớp

a. Lớp vật lý

Lớp này bảo đảm các công việc sau:

- Lập, cắt kết nối giữa.

- Truyền tin dạng bit qua kênh vật lý.

- Có thể có nhiều kênh.

b. Lớp liên kết dữ liệu.

Lớp này đảm bảo việc biến đổi các tin dạng bit nhận được từ lớp dưới (vật lý) sang

khung số liệu, thông báo cho hệ phát, kết quả thu được sao cho các thông tin truyền lên

cho mức 3 không có lỗi. Các thông tin truyền ở mức 1 có thể làm hỏng các thông tin

khung số liệu (frame error). Phần mềm mức hai sẽ thông báo cho mức một truyền lại các

thông tin bị mất/lỗi. Đồng bộ các hệ có tốc độ xử lý tính khác nhau, một trong những

phương pháp hay sử dụng là dùng bộ đệm trung gian để lưu giữ số liệu nhận được. Độ

lớn của bộ đệm này phụ thuộc vào tương quan xử lý của các hệ thu và phát. Trong

trường hợp đường truyền song công toàn phần, lớp datalink phải đảm bảo việc quản lý

các thông tin số liệu và các thông tin trạng thái.

c. Lớp mạng

Nhiệm vụ của lớp mạng là đảm bảo chuyển chính xác số liệu giữa các thiết bị cuối

trong mạng. Để làm được việc đó, phải có chiến lược đánh địa chỉ thống nhất trong toàn

mạng. Mỗi thiết bị cuối và thiết bị mạng có một địa chỉ mạng xác định. Số liệu cần trao

đổi giữa các thiết bị cuối được tổ chức thành các gói (packet) có độ dài thay đổi và được

gán đầy đủ địa chỉ nguồn (source address) và địa chỉ đích (destination address).

Lớp mạng đảm bảo việc tìm đường tối ưu cho các gói dữ liệu bằng các giao thức chọn

đường dựa trên các thiết bị chọn đường (router). Ngoài ra, lớp mạng có chức năng điều

khiển lưu lượng số liệu trong mạng để tránh xảy ra tắc nghẽn bằng cách chọn các chiến

lược tìm đường khác nhau để quyết định việc chuyển tiếp các gói số liệu.

d. Lớp chuyển vận.

Lớp này thực hiện các chức năng nhận thông tin từ lớp phiên (session) chia thành các

gói nhỏ hơn và truyền xuống lớp dưới, hoặc nhận thông tin từ lớp dưới chuyển lên phục

hồi theo cách chia của hệ phát (Fragmentation and Reassembly). Nhiệm vụ quan trọng

nhất của lớp vận chuyển là đảm bảo chuyển số liệu chính xác giữa hai thực thể thuộc lớp

phiên (end-to-end control). Để làm được việc đó, ngoài chức năng kiểm tra số tuần tự

phát, thu, kiểm tra và phát hiện, xử lý lỗi.Lớp vận chuyển còn có chức năng điều khiển

lưu lượng số liệu để đồng bộ giữa thể thu và phát , tránh tắc nghẽn số liệu khi chuyển

qua lớp mạng. Ngoài ra, nhiều thực thể lớp phiên có thể trao đổi số liệu trên cùng một

kết nối lớp mạng (multiplexing).

e. Lớp phiên.

Liên kết giữa hai thực thể có nhu cầu trao đổi số liệu, ví dụ người dùng và một máy

tính ở xa, được gọi là một phiên làm việc. Nhiệm vụ của lớp phiên là quản lý việc trao

đổi số liệu, ví dụ: thiết lập giao diện giữa người dùng và máy, xác định thông số điều

khiển trao đổi số liệu (tốc độ truyền, số bit trong một byte, có kiểm tra lỗi parity hay

không, v.v.), xác định loại giao thức mô phỏng thiết bị cuối (terminal emulation), v.v.

Chức năng quan trọng nhất của lớp phiên là đảm bảo đồng bộ số liệu bằng cách thực

hiện các điểm kiểm tra.

Tại các điểm kiểm tra này, toàn bộ trạng thái và số liệu của phiên làm việc được lưu

trữ trong bộ nhớ đệm. Khi có sự cố, có thể khởi tạo lại phiên làm việc từ điểm kiểm tra

cuối cùng (không phải khởi tạo lại từ đầu).

f. Lớp thể hiện.

Nhiệm vụ của lớp thể hiện là thích ứng các cấu trúc dữ liệu khác nhau của người dùng

với cấu trúc dữ liệu thống nhất sử dụng trong mạng. Số liệu của người dùng có thể được

nén và mã hoá ở lớp thể hiện, trước khi chuyển xuống lớp phiên. Ngoài ra, lớp thể hiện

còn chứa các thư viện các yêu cầu của người dùng, thư viện tiện ích, ví dụ thay đổi dạng

thể hiện của các tệp, nén tệp...

g. Lớp ứng dụng.

Lớp ứng dụng cung cấp các phương tiện để người sử dụng có thể truy nhập được vào

môi trường OSI, đồng thời cung cấp các dịch vụ thông tin phân tán. Lớp mạng cho phép

người dùng khai thác các tài nguyên trong mạng tương tự như tài nguyên tại chỗ.

1.7. Các chuẩn kết nối thông dụng.

- Các chuẩn chính thức (de jure) do các tổ chức chuẩn quốc gia và quốc tế ban hành.

- Các chuẩn tực tiễn (de facto) do các hãng soản xuất, các tổ chức người sử dụng xây

dựng và được dùng rộng rãi trong thực tế

1.7.1. Các chuẩn IEEE 802.x

IEEE là tổ chức đi tiên phong trong lĩnh vực chuẩn hoá mạng cục bộ với đề án IEEE

802 với kết quả là một loạt các chuẩn thuộc họ IEEE 802.x ra đời.

IEEE 802.: là chuẩn đặc tả kiến trúc mạng, kết nối giữa các mạng và việc quản trị

mạng đối với mạng cục bộ.

IEEE 802.2: là chuẩn đặc tả tầng dịch vụ giao thức của mạng cục bộ.

IEEE 802.3: là chuẩn đặc tả một mạng cục bộ dựa trên mạng Ethernet nổi tiếng của

Digital, Intel và Xerox hợp tác xây dựng từ năm 1980.

Tầng vật lý của IEEE 802.3 có thể dùng các phương án sau để xây dựng:

- 10BASE5 : tốc độ 10Mb/s, dùng cáp xoắn đôi không bọc kim UTP (Unshield

Twisted Pair), với phạm vi tín hiệu lên tới 500m, topo mạng hình sao.

- 10BASE2 : tốc độ 10Mb/s, dùng cáp đồng trục thin-cable với trở kháng 50Ohm,

phạm vi tín hiệu 200m,topo mạng dạng bus.

- 10BASE5 : tốc độ 10Mb/s, dùng cáp đồng trục thick-cable (đường kính

10mm) với trở kháng 50 Ohm, phạm vi tín hiệu 500m, topo mạng dạng bus.

- 10BASE-F: dùng cáp quang, tốc độ 10Mb/s phạm vi cáp 2000m.

IEEE 802.4: là chuẩn đặc tả mạng cục bộ với topo mạng dạng bus dùng thẻ bài để

điều việc truy nhập đường truyền.

IEEE 802.5: là chuẩn đặc tả mạng cục bộ với topo mạng dạng vòng (ring) dùng thẻ

bài để điều việc truy nhập đường truyền.

IEEE 802.6: là chuẩn đặc tả mạng tốc độ cao kết nối với nhiều mạng cục bộ thuộc

các khu vực khác nhau của một đô thị (còn được gọi là mạng MAN - Metropolitan Area

Network)

IEEE 802.9: là chuẩn đặc tả mạng tích hợp dữ liệu và tiếng nói bao gồm 1 kênh dị bộ

10 Mb/s cùng với 96 kênh 64Kb/s. Chuẩn này được thiết kế cho môi trường có lượng lưu

thông lớn và cấp bách.

IEEE 802.10: là chuẩn đặc tả về an toàn thông tin trong các mạng cục bộ có khả năng

liên tác .

IEEE 802.11: là chuẩn đặc tả mạng cục bộ không dây (Wireless LAN) hiện đang

được tiếp tục phát triển.

IEEE 802.12: là chuẩn đặc tả mạng cục bộ dựa trên công nghệ được đề xuất bởi

AT&T, IBM và HP gọi là 100 VG - AnyLAN. Mạng này có topo mạng hình sao và một

phương pháp truy nhập đường truyền có điều khiển tranh chấp. Khi có nhu cầu truyền dữ

liệu, một trạm sẽ gửi yêu cầu đến hub và trạm chỉ có truyền dữ liệu khi hub cho phép.

1.7.2. Chuẩn kết nối 8802.x

Cuối những năm 80, tổ chức ISO đã tiếp nhận họ chuẩn IEEE 802.x và ban hành

thành chuẩn quốc tế dưới mã hiệu tương ứng là ISO 8802.x.

2. Các thiết bị kết nối thông dụng và các chuẩn kết nối vật lý

2.1. Các thiết bị mạng thông dụng

2.1.1. Các loại cáp truyền.

a. Cáp đôi dây xoắn (Twisted pair cable)

- Loại có bọc kim loại để tăng cường chống nhiễu gọi là STP (Shield Twisted Pair).

Loại này trong vỏ bọc kim có thể có nhiều đôi dây. Về lý thuyết thì tốc độ truyền có thể

đạt 500Mb/s nhưng thực tế thấp hơn rất nhiều (chỉ đạt 155Mbps với cáp dài 100m)

- Loại không bọc kim gọi là UTP (UnShield Twisted Pair), chất lượng kém hơn STP

nhưng rất rẻ.

- Cáp loại 5 (UTP cat 5e) có thể truyền với tốc độ 100Mb/s rất hay dùng trong các

mạng cục bộ vì vừa rẻ vừa tiện sử dụng. Cáp này có 4 đôi dây xoắn nằm trong cùng một

vỏ bọc.

Hình 1.7. Cáp đôi dây xoắn

b. Cáp đồng trục (Coaxial cable) băng tần cơ sở

Là cáp mà hai dây của nó có lõi lồng nhau, lõi ngoài là lưới kim loại. Khả năng chống

nhiễu rất tốt nên có thể sử dụng với chiều dài từ vài trăm met đến vài km.

Hình 1.8. Cáp đồng trục.

c. Cáp quang

Hình 1.9. Cáp quang

Dùng để truyền các xung ánh sáng trong lòng một sợi thuỷ tinh phản xạ toàn phần.

Môi trường cáp quang rất lý tưởng vì:

- Xung ánh sáng có thể đi hàng trăm km mà không giảm cuờng độ sáng.

- Giải thông rất cao vì tần số ánh sáng dùng đối với cáp quang cỡ khoảng 1014 –1016

- An toàn và bí mật

- Không bị nhiễu điện từ

Cáp quang chỉ có hai nhược điểm là khó nối dây và giá thành cao.

2.1.2. Card giao tiếp mạng

Card giao tiếp mạng hay Network Interface Card (viết tắt là NIC) là một card được

cắm trực tiếp vào máy tính. Trên đó có các mạch điện giúp cho việc tiếp nhận (receiver)

hoặc/và phát (transmitter) tín hiệu lên mạng

Hình 1.10. Card giao tiếp mạng

Người ta thường dùng từ tranceiver để chỉ thiết bị (mạch) có cả hai chức năng thu và

phát. Transceiver có nhiều loại vì phải thích hợp đối với cả môi trường truyền và do đó

cả đầu nối. Ví dụ với cáp gầy card mạng cần có đường giao tiếp theo kiểu BNC, với cáp

UTP cần có đầu nối theo kiểu giắc điện thoại K5, cáp dày dùng đường nối kiểu AUI , với

cáp quang phải có những transceiver cho phép chuyển tín hiệu điện thành các xung ánh

sáng và ngược lại.

Để dễ ghép nối, nhiều card có thể có nhiều đầu nối ví dụ BNC cho cáp gầy, K45 cho

UTP hay AUI cho cáp béo. Trong máy tính thường để sẵn các khe cắm để bổ sung các

thiết bị ngoại vi hay cắm các thiết bị ghép nối.

2.1.3. Các bộ chuyển tiếp.

a. Repeater

Tín hiệu truyền trên các khoảng cách lớn có thể bị suy giảm. Nhiệm vụ của các

repeater là hồi phục tín hiệu để có thể truyền tiếp cho các trạm khác. Một số repeater đơn

giản chỉ là khuyếch đại tín hiệu. Trong trường hợp đó cả tín hiệu bị méo cũng sẽ bị

khuyếch đại. Một số repeater có thể chỉnh cả tín hiệu.

Hình 1.11. Bộ chuyển tiếp (Repeater)

b. Bridge

Bridge là thiết bị mạng thuộc lớp 2 của mô hình OSI (Data Link Layer). Bridge được

sử dụng để ghép nối 2 mạng để tạo thành một mạng lớn duy nhất. Bridge được sử dụng

phổ biến để làm cầu nối giữa hai mạng Ethernet. Bridge quan sát các gói tin (packet) trên

mọi mạng. Khi thấy một gói tin từ một máy tính thuộc mạng này chuyển tới một máy

tính trên mạng khác, Bridge sẽ sao chép và gửi gói tin này tới mạng đích.

Hình 1.12. Bridge

Ưu điểm của Bridge là hoạt động trong suốt, các máy tính thuộc các mạng khác nhau

vẫn có thể gửi các thông tin với nhau đơn giản mà không cần biết có sự "can thiệp" của

Bridge. Một Bridge có thể xử lý được nhiều lưu thông trên mạng như Novell, Banyan...

cũng như là địa chỉ IP cùng một lúc. Nhược điểm của Bridge là chỉ kết nối những mạng

cùng loại và sử dụng Bridge cho những mạng hoạt động nhanh sẽ khó khăn nếu chúng

không nằm gần nhau về mặt vật lý.

2.1.4. Các bộ tập trung (Concentrator hay HUB)

HUB là một loại thiết bị có nhiều đầu để cắm các đầu cáp mạng. HUB có thể có

nhiều loại ổ cắm khác nhau phù hợp với kiểu giắc mạng RJ45, AUI hay BCN. Như vậy

người ta sử dụng HUB để nối dây theo kiểu hình sao. Ưu điểm của kiểu nối này là tăng

độ độc lập của các máy. Nếu dây nối tới một máy nào đó tiếp xúc không tốt cũng không

ảnh hưởng đến máy khác.

Hình 1.13. Hub

Đặc tính chủ yếu của HUB là hệ thống chuyển mạch trung tâm trong mạng có kiến

trúc hình sao với việc chuyển mạchđược thực hiện theo hai cách: store-and-forward

hoặc on-the-fly. Tuy nhiên hệ thống chuyển mạch trung tâm làm nảy sinh vấn đề khi lỗi

xảy ra ở chính trung tâm, vì vậy hướng phát triển trong suốt nhiều năm qua là khử lỗi để

làm tăng độ tin cậy của HUB.

Có loại HUB thụ động (passive HUB) là HUB chỉ đảm bảo chức năng kết nối hoàn

toàn không xử lý lại tín hiệu. Khi đó không thể dùng HUB để tăng khoảng cách giữa hai

máy trên mạng.

- HUB chủ động (active HUB) là HUB có chức năng khuyếch đại tín hiệu để chống

suy hao. Với HUB này có thể tăng khoảng cách truyền giữa các máy.

- HUB thông minh (intelligent HUB) là HUB chủ động nhưng có khả năng tạo ra các

gói tin mang tin tức về hoạt động của mình và gửi lên mạng để người quản trị mạng có

thể thực hiện quản trị tự động

2.1.5. Switch (hay còn gọi là switching HUB)

Hình 1.13. LAN Switch nối hai Segment mạng

Là các bộ chuyển mạch thực sự. Khác với HUB thông thường, thay vì chuyển một tín

hiệu đến từ một cổng cho tất cả các cổng, nó chỉ chuyển tín hiệu đến cổng có trạm đích.

Do vậy Switch là một thiết bị quan trọng trong cácmạng cục bộ lớn dùng để phân đoạn

mạng. Nhờ có switch mà đụng độ trên mạng giảm hẳn. Ngày nay switch là các thiết bị

mạng quan trọng cho phép tuỳ biến trên mạng chẳng hạn lập mạng ảo.

Switch thực chất là một loại bridge, về tính năng kỹ thuật, nó là loại bridge có độ trễ

nhỏ nhất. Khác với bridge là phải đợi đến hết frame rồi mới truyền, switch sẽ chờ cho

đến khi nhận được địa chỉ đích của frame gửi tới và lập tức được truyền đi ngay. Điều

này có nghĩa là frame sẽ được gửi tới LAN cần gửi trước khi nó được switch nhận xong

hoàn toàn.

2.1.6. Modem

Hình 1.14. Modem