Giáo trình Hóa học vô cơ - Tóm tắt một số quy tắc chính của danh pháp quốc tế cho chất vô cơ

Toùm taét moät soá quy taéc chính cuûa danh phaùp quoác teá cho chaát voâ cô

1. danh phaùp cuûa ñôn chaát

Goïi theo teân ñòa phöông.

Ví duï: Fe – saét ; Sb – antimoan; Co – coban

2. Danh phaùp hôïp chaát baäc hai ( hôïp chaát ñôn giaûn)

Cation hay chaát coù ñoä aâm ñieän nhoû hôn: goïi theo teân ñòa phöông, neáu caàn theâm soá

oxy hoùa ñeå trong ngoaëc ñôn.

Anion hay chaát coù ñoä aâm ñieän lôùn hôn: goïi theo goác latin + ide, neáu caàn theâm soá

oxy hoùa ñeå trong daáu ngoaëc ñôn.( trong danh phaùp tieáng Vieät haàu heát caùc ñuoâi ide

chuyeån thaønh ñuoâi ua, moät soá it chuyeån thaønh ñuoâi it)

Ví duï: FeCl₃– Clorua saét(III); CuO – oxit ñoàng(II).

Clorua – danh phaùp quoác teá laø Cloride , Oxit – danh phaùp quoác teá laø Oxide

3. danh phaùp hôïp chaát phöùc taïp goïi theo danh phaùp phöùc chaát

1.Danh phaùp phoái töû (ligand)

Phoái töû laø anion ñôn : boû ñuoâi roài coäng theâm o.

Ví duï: Clorua  Clor  Cloro ; Oxit  Ox  Oxo

ñaëc bieät: CN^-- Cyanua  Cyan  Cyano; OH^-- hydroxit  Hydrox  Hydroxo

Phoái töû laø caùc anion phöùc taïp : coäng o

-

Ví duï: S₂O₃^2-- thiosulfat  thiosulfato, NO₂- nitrit  nitrito ;

SCN^-- thiocyanat  thiocyanato

Phoái töû laø phaân töû trung hoøa.

Phaân töû voâ cô thöôøng coù teân rieâng, phaân töû höõu cô giöõ nguyeân teân goïi.

Ví duï: H₂O – aquo ; NH₃– ammin; CO – Carbonyl

C₅H₅N – Pyridin; C₂H₈N₂– etilendiamin

2. Danh phaùp cation phöùc vaø phöùc trung hoøa:

Teân cuûa cation phöùc hay phöùc trung hoøa ñöôïc vieát lieàn thaønh moät teân. Nguyeân toá

taïo phöùc vieát baèng teân ñòa phöông vaø neáu caàn phaûi theâm chæ soá soá oxy hoùa ñeå

trong ngoaëc ñôn.

Ví duï: [Pt(NH₃)₂Cl₂] – diclorodiamminplatin(II); [Fe(CO)₅] – pentacarbonylsaét(0)

[Fe(H₂O)₅(NO)]²⁺- ion nitrozylpentaaquosaét(II);

[Cu(NH₃)₄]²⁺- ion tetraamminñoàng(II)

3. Danh phaùp anion phöùc:

Teân cuûa anion phöùc ñöôïc vieát lieàn thaønh moät teân. nguyeân toá taïo phöùc vieát baèng

goác latin +at vaø neáu caàn phaûi theâm chæ soá soá oxy hoùa ñeå trong daáu ngoaëc ñôn.

Ví duï: [Ag(S₂O₃)₂]^3-- ion dithiosulfatoargenat(I);

[Au(CN)₂]^-- ion dicyanoaurrat(I)

4. Ñoái vôùi moät soá hôïp chaát phöùc taïp hoaëc ñôn giaûn ñaõ coù teân truyeàn thoáng

thoâng duïng thì chaáp nhaän teân truyeàn thoáng.

Ví duï:

H₂O – nöôùc; khoâng goïi laø oxit hydro ; NH₃– amoniac; khoâng goïi laø hydro nitrua.

Na₂SO₄– sulfat natri; khoâng goïi laø tetraoxosulfato(VI) natri

(sinh vieân coù theå tham khaûo kyõ vaán ñeà naøy trong phaàn danh phaùp caùc hôïp chaát voâ

cô – taøi lieäu dòch töø “Soå tay hoùa hoïc voâ cô” cuûa P. A. Lydyn)

1

Chöông I. DANH PHAÙP CAÙC HÔÏP CHAÁT VOÂ CÔ

( dòch töø soå tay hoùa voâ cô cuûa P. A. Lydyl – ngöôøi dòch Ths. Traàn Minh Höông)

I.

CAÙC NGUYEÂN TOÁ HOÙA HOÏC

Coâng thöùc vaø teân goïi caùc nguyeân toá hoùa hoïc ñöôïc ñöa ra trong baûng heä

thoáng tuaàn hoaøn caùc nguyeân toá hoùa hoïc. Khi xaây döïng danh phaùp ngöôøi ta söû duïng

goác teân cuûa phaàn lôùn caùc nguyeân toá (alumin – aluminat, cobant – cobantat,

molipden – molipdat, photphor – photphat, photphit, clor – clorua, clorat). Theo

truyeàn thoáng ñoái vôùi moät soá nguyeân toá ngöôøi ta söû duïng goác teân La tinh: Ag –

argent, As – ars, arsen, Au – aur, C – carb, carbon, Cu – cupr, Fe – ferr, H – hydr,

hydrogen, Hg – merqur, Ni – niccol, O – oc, oxigen, Pb – plomb, S – sulf, Sb –

stib, Si – sil, silic, silis, Sn – stann.

Hydro vôùi caùc ñoàng vò ñöôïc kyù hieäu ¹H (hydro), ²D (deteri), ³T (triti)

Taát caû caùc nguyeân toá hoùa hoïc ñöôïc chia moät caùch töông ñoái thaønh kim loaïi

vaø phi kim. Phi kim coù caùc nguyeân toá : He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn, F, Cl, Br, I, At, O,

S, Se, Te, N, P, As, C, Si, B vaø H. Caùc nguyeân toá coøn laïi laø kim loaïi.

Caùc nguyeân toá ñöôïc chia thaønh caùc hoï s, p, d, f.

Ngöôøi ta coøn söû duïng caùc teân goïi nhoùm nguyeân toá nhö sau:

Actinoit – Ac, Th, Pa, U, Np, Pu, Am, Cm, Bk, Cf, Es, Fm, Md, (No), (Lr).

Cancogen - O, S, Se, Te, Po.

Halogen - F, Cl, Br, I, At.

Khí trô – He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn.

Kim loaïi kieàm – Li, Na, K, Rb, Cs, Fr.

Kim loaïi kieàm thoå – Ca, Sr, Ba, Ra.

Nguyeân toá hoï saét – Fe, Co, Ni.

Nguyeân toá hoï platin – Ru, Ph, Pd, Os, Ir, Pt.

Lantanoit – La, Ce, Pr, Nd, Pm, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Tm, Yb, Lu.

II.

ÑÔN CHAÁT VAØ HÔÏP CHAÁT

1. Caùc quy taéc chung veà coâng thöùc hoùa hoïc.

Moãi moät chaát ñöôïc bieåu dieãn chæ bôûi moät coâng thöùc hoaù hoïc duy nhaát, hoaøn

toaøn töông thích vôùi caáu taïo cuûa noù. Ví duï: Al, P₄, S₈, HgCl₂, NH₃,

II

(Pb₂Pb^IV)O₄, Na₃PO₄, K₃[Cr(OH)₆], SO₂.nH₂O.

Coâng thöùc cuûa caùc ñôn chaát ñöôïc bieåu dieãn baèng kyù hieäu cuûa nguyeân toá

töông öùng keøm theo soá löôïng nguyeân töû cuûa noù trong phaân töû baèng caùc soá

AÛraäp vieát ôû phía döôùi beân phaûi kyù hieäu nguyeân toá (soá 1 coù theå boû qua), ví duï:

Na, Sb, Xe, Li₂, O₂, P₄.

Trong coâng thöùc hoùa hoïc cuûa caùc hôïp chaát, vò trí ñaàu tieân beân phaûi luoân

luoân laø cuûa caùc hôïp phaân döông, coøn tieáp ñoù laø caùc hôïp phaàn aâm. Ví duï: SF₆,

III

(Fe^IIFe₂)O₄, MgCl(OH), [Cr(CO)₆], AuCu₃.

Coâng thöùc hoùa hoïc cuûa caùc chaát hai nguyeân toá (coù daïng A_aB_b) phaûi tuaân

theo daõy thöïc teá caùc nguyeân toá. Daõy naøy veà cô baûn töông töï nhö baûng heä

thoáng tuaàn hoaøn nhöng coù tính ñeán ñoä aâm ñieän cuûa caùc nguyeân toá. Nguyeân toá

A (hôïp phaàn döông cuûa coâng thöùc) luoân ñöùng phía ñaàu daõy thöïc teá (beân phaûi

hình veõ), coøn nguyeân toá B (hôïp phaàn aâm) laø nguyeân toá baát kyø ñöùng sau A trong

daõy thöïc teá. Ví duï: Li₂S, Al₂Cl₆, MoO₃, Cl₃N, P₄O₁₀, CuAl₂, FeNi₃

2

DAÕY THÖÏC TEÁ CAÙC NGUYEÂN TOÁ

He

Ne

Ar

Li

Na

K

Be

Mg

Ca

Sc

Ti

V

Cr

Mn

Fe – Co – Ni

Kr

Xe

Rn

Rb

Cs

Fr

Sr

Ba

Ra

Y

La

Ac

Zr

Hf

(Lr) Ku

Nb

Ta

Ns

Mo

W

106 107

Tc

Re

Ru – Rh – Pd

Os – Ir – Pt

Lu

N

O

F

B

C

P

Al

Ga

In

Tl

Si

H

S

Cl

Br

I

Cu

Ag

Au

Zn

Cd

Hg

Ge

Sn

Pb

As

Sb

Bi

Se

Te

Po

At

Trong coâng thöùc caùc chaát coù chöùa hôn moät nguyeân toá kim loaïi hay phi kim

thì söï phaân boá caùc nguyeân toá cuõng töông töï. Ví duï: MgIBr, CrBr₂O₂, Bi₂TeSe₂,

SOF₄, Ni₃Bi₂S₃, (CaTi)O₃, Fe₆Co₂Ni.

Theo truyeàn thoáng, caùc coâng thöùc hôïp chaát cuûa N, P vôùi H vaø caùc daãn suaát

cuûa chuùng khoâng tuaân theo quy taéc naøy:

NH₃, ND₃, N₂H₄, N₂D₄, NH₂Cl, NH₂OH, PH₃, P₂H₄, (PH)F₂.

Trong coâng thöùc caùc cation vaø anion thöïc chöùa nhieàu nguyeân toá, nghiaõ laø coù

toàn taïi trong caùc tinh theå ion hay trong dung dòch, thöù töï phaân boá caùc nguyeân toá

ñöôïc cuûng coá baèng caùc nguyeân taéc goïi teân ñoái vôùi caùc phöùc chaát (xem III.1).Ví

duï:

+

2+

2-

-

2-

H₃O⁺, NO₂, NH₄, UO₂, OH^-, CO₃, CN^-, ClO₄, PHO₃.

Coâng thöùc cuûa caùc hôïp chaát phöùc taïp coù chöùa cation phöùc taïp vaø/hoaëc anion

phöùc taïp ñöôïc xaây döïng töø caùc ion phöùc taïp ttheo quy taéc cation xeáp tröôùc,

anion xeáp sau. trong tröôøng hôïp trong hôïp chaát coù nhieàu cation hay nhieàu anion

thì thöù töï saép xeáp cuûa chuùng tuaân theo daõy thöïc teá caùc nguyeân toá:

Ví döï: K(HF₂), Fe(OH)₂, Na₂(PHO₃), H₂CO₃, HmnO₄, NH₄CN, UO₂(NO₃)₂,

(H₃O)ClO₄, CaMg(CO₃)₂, Fe(NH₄)₂(SO₄)₂, Ba₂(SeO₄)SO₄, KAl₄(AsO₄)₃(OH)₄.

Chæ coù caùc coâng thöùc cuûa caùc hôïp chaát daïng maïch, trong ñoù thöù töï phaân boá

caùc nguyeân toá töông öùng vôùi caáu truùc thöïc cuûa phaân töû, nhaát laø caùc chaát coù caùc

ñoàng phaân, laø khoâng tuaân theo quy taéc naøy. Ví duï ñoái vôùi anion OCN^-taïo caùc

hôïp chaát HOCN, HNCO vaø HCNO, Si(OCN)₄vaø Si(NCO)₄, AgOCN vaø

AgCNO.

Daáu ngoaëc ñôn ñöôïc söû duïng ñeå chæ soá nhoùm (neáu noù lôùn hôn moät), ñeå phaân

bieät caùc cation khoûi caùc anion (neáu thaønh phaàn cuûa noù khoâng laø hieån nhieân) vaø

ñeå taùch caùc ra caùc hôïp phaàn gioáng nhau. Ví duï: (NH₄)₂S, Ca₃(PO₄)₂, (CaTi)O₃,

Fe(S₂), (NO)Cl, AlO(OH). Khi nhaát thieát phaûi duøng hai daáu ngoaëc thì ngöôøi ta

vieát ( ). Ví duï: N(CH₃)₄₂SO₄.. daáu ngoaëc vuoâng ñöôïc duøng ñeå chæ phöùc

chaát.

3

Möùc oxi hoùa cuûa caùc nguyeân toá coù theå ñöa ra nhôø chæ soá Lamaõ (vaø soá 0) ôû

treân beân phaûi coâng thöùc cuøng vôùi caùc daáu + (coäng) hay – (tröø), tuy nhieân daáu +

-II

coù theå boû qua. Ví duï: (Fe^IIICu^I)S₂, K₄[Pd⁰(CN)₄)]. Caùc möùc oxi hoùa khoâng xaùc



-

ñònh trong moät soá hôïp chaát daïng M_mA_añöôïc kyù hieäu nhö sau: M_mA_a. Vieäc

ñöa ra caùc möùc oxi hoùa khoâng phaûi laø quy taéc baét buoäc, nhöng thöôøng ñöôïc

duøng ñeå laøm saùng toû theâm thoâng tin veà coâng thöùc.ví duï caùc hôïp chaát coù caùc

nguyeân töû cuûa cuøng moät nguyeân toá ôû caùc möùc oxi hoùa khaùc nhau, nhö trong

III

(Fe^IIFe₂)O₄, cuõng nhö trong caùc anion phöùc khi ñieän tích cuûa ion traùi daáu

trong hôïp chaát khoâng phaûi laø hieån nhieân nhö trong Fe[Fe^III(CN)₆].

Ñieän tích ion ñöôïc chæ ra bôûi chæ soá AÛ raäp vieát phía treân beân phaûi (soá

1

coù

theå

boû

qua)

keøm

theo

daáu

coì¥Á Y

ꢀ¿

ꢀ

'{

4

b^jbjóW_ó^W

"ö

‘=ꢀ ‘=ꢀ

w

ÿÿꢀ

ꢀ

5

ÿÿꢀ

Rꢀ

]

Rꢀ

rꢀ

Rꢀ

rꢀ

Rꢀ

rꢀ

ꢀ

rꢀ

8

ªꢀ

¤ ì¥Á Y

ꢀ¿

ꢀ

'{

5

bjbjóWóW

"ö

‘=ꢀ ‘=ꢀ

w

ꢀ

ÿÿꢀ

Rꢀ

ÿÿꢀ

]

Rꢀ

rꢀ

Rꢀ

rꢀ

Rꢀ

rꢀ

ꢀ

rꢀ

8

ªꢀ ¤ di liti

P₄– tetraphotpho

HgCl₂– clorua thuûy ngaân (II)

Hg₂Cl₂– diclorua dithuûyngaân

Na₃PO₄– ortophotphat natri

K₃[Cr(OH)₆] – hecxahydrocxocromat (III) kali

SO₂.nH₂O – polihydrat dioxit löu huyønh

Caùc teân goïi cuûa phaàn lôùn caùc hôïp chaát ñöôïc caáu taïo töø hai töø – teân cuûa hôïp

phaàn aâm (anion) ñöôïc goïi tröôùc vaø teân cuûa hôïp phaàn döông (cation) ñöôïc goïi sau.

Trong ñoù teân cuûa caùc hôïp phaàn aâm ñöôïc xaây döïng baèng caùch theâm ñuoâi –ua (ñoái

vôùi caùc hôïp phaàn ñôn giaûn chæ chöùa moät loaïi nguyeân toá) hoaëc theâm –at (ñoái vôùi

caùc hôïp phaàn phöùc taïp, trong caùch goïi teân truyeàn thoáng coù moät soá ngoaïi leä), coù

nghiaõ laø töông töï nhö teân goïi cuûa caùc ion töï do (xem II.3) nhöng boû töø – ion. Hôïp

phaàn döông coù teân goïi töông töï teân goïi cuûa caùc cation töï do (xem II.3) nhöng boû töø

cation.

Ví duï:

SF₆– hecxaflorua löu huyønh

SiO₂– dioxit silic

Fe₃C – carbit tri saét

NH₄VO₃– metavanadat amoni

Na₂S₂O₄– tetraoxodisulfat dinatri

K₂Cr₃O₁₀– decaoxotricrommat (VI) kali

BaSO₄– sulfat bari

Sn(OH)₂– hydroxit keõm(II)

Khi coù maët hai hôïp phaàn hay nhieàu hôn nöõa thì teân cuûa chaát ñöôïc vieát caùch

nhau bôûi daáu gaïch ngang.

Ví duï:

CSO – oxit-sulfua carbon

S₂Cl₂O₅– pentaoxit-diclorua dilöuhuyønh

(LiTmGe)O₄– tetraoxit gecmani-tuli-liti

K₂Mg(SO₄)₂– sulfat magie-dikali

Danh phaùp quoác teá cuûa caùc ñôn chaát vaø nhieàu hôïp chaát kim loaïi, caùc teân

rieâng cuûa caùc hôïp chaát thoâng duïng, danh phaùp phöùc chaát khoâng coù caàu ngoaïi ñöôïc

caáu taïo töø moät töø duy nhaát (xem II.3, III.2).

Ví duï: S₈– octalöuhuyønh

NH₃– amoniac

Caùc chæ soá ñôn:

1 – mono

AuCu₃– triñoàngvaøng

[Cr(CO)₆} – hecxacarbonylcrom

5 – penta

6 – hecxa

9 – nona

10 – deca

2 – di

6

3 – tri

4 – tetra

7 – penta

8 – octa

11 – undeca

12 – dodeca

n – poli

ñöôïc söû duïng ñeå goïi soá cuûa caùc hôïp phaàn döông vaø aâm cuûa coâng thöùc. Caùc soá lôùn

hôn 12 ñöôïc kyù hieäu baèng soá AÛ raäp vaø caùch bôûi daáu gaïch ngang, caùc soá ñöôïc ñoïc

nhö caùc soá ñeám bình thöôøng.

Ví duï:

B₄O₅– pentaoxit tetrabo

Mn₂Cl(OH)₃– trihydroxit – clorua dimangan

S_nCl₂– diclorua polilöuhuyønh

W₂₀O₅₈– 58 – oxit 20 – vonfram

Tieáp ñaàu toá mono- trong teân goïi cuûa caùc hôïp phaàn döông coù theå boû qua

(SCl₄– tetraclorua löu huyønh thay vì tetraclorua mono löu huyønh). Caùc tieáp ñaàu toá

khaùc khoâng ñöôïc vieát trong tröôøng hôïp ñieän tích cuûa cation laø hieån nhieân (Na₂S –

sulfua natri thay vì sulfua dinatri). Trong teân goïi cuûa caùc hôïp phaàn aâm, tieáp ñaàu

mono- khoâng caàn duøng ñoái vôùi caùc chaát coù soá ion traùi daáu lôùn hôn 1:

Br₃N – nitrua tribrom thay vì mononitrua tribrom

CCl₂O – oxit-diclorua carbon thay vì oxit-diclorua monocarbon

cuõng töông töï nhö vaäy cho caùc chaát coù hai hay anion hay nhieàu hôn:

PbClF – florua-clorua chì thay vì monoflorua-monoclorua chì

Trong caùc tröôøng hôïp coøn laïi, tieáp ñaàu mono- laø baét buoäc:

CO – monooxit carbon, khoâng theå laø oxit carbon

Caùc chæ soá nhoùm:

1 – monokis

2 – bis

4 – tetrakis

5 – pentakis

3 – tric

6 – hecxakis v.v…

ñöôïc söû duïng thay cho caùc chæ soá ñôn khi noù coù theå daãn tôùi söï hieåu laàn thaønh moät

hôïp phaàn naøo ñoù khaùc hoaëc khi caùc chæ soá ñaõ ñöôïc söû duïng trong teân goïi cuûa hôïp

phaàn

Ví duï: KAl₃(SO₄)₂(OH)₂– hecxahydroxit - bis(sulfat) trialumin- kali

[Os(C₅H₅)₂] – bis(cyclopentandienyl)osmi

Trong ví duï ñaàu neáu vieát bisulfat thì khoâng phuø hôïp bôûi vì teân goïi naøy laø

2-

-

cuûa nhoùm S₂O₇, coøn trong ví duï sau baûn thaân teân goïi cuûa phoái töû C₅H₅- ñaõ chöùa

chæ soá ñôn penta-.

Möùc oxi hoùa cuûa caùc nguyeân toá ñöôïc vieát lieàn (khoâng caùch oâ) sau teân goïi

cuûa nguyeân toá ñoù vaø ñöôïc ñaët trong ngoaëc ñôn (phöông phaùp Stoc). Ví duï:

II

(Pb₂Pb^IV)O₄– oxit plomb(IV) – diplomb(II). Möùc oxi hoùa ñöôïc ñoïc nhö laø caùc soá

ñeám. Nhaát thieát phaûi neâu leân möùc oxi hoùa neáu noù coù yù nghiaõ trong coâng thöùc.

Ngoaøi ra phöông phaùp Stoc coøn caàn thieát ñeå thay theá cho caùc chæ soá ñôn vaø chæ soá

nhoùm trong caùc teân goïi khi möùc oxi hoùa coù theå tính ñöôïc theo coâng thöùc (thoâng

thöôøng ñoái vôùi caùc hôïp phaàn kim loaïi döông ñieän). Khi ñoù chính teân goïi cuõng trôû

neân ngaén goïn hôn.

Ví duï: Mn₂O₇- oxit mangan(VII) thay vì pentaoxit dimangan.

Cr₂(SO₄)₃– sulfat crom(III) thay vì tric(sulfat) dicrom.

7

Tuy nhieân phöông phaùp Stoc cuõng khoâng phaûi laø toång quaùt, bôûi vì möùc oxi

hoùa khoâng phaûi luùc naøo cuõng coù theå tính ñöôïc theo coâng thöùc, ví duï tröôøng hôïp

Fe₃C. ngoaøi ra noù cuõng khoâng theå söû duïng khi tyû leä giöõa soá cation vaø anion laø chöa

toái giaûn (2:2, 2:4, 4:10…), ví duï nhö trong hôïp chaát Hg₂Br₂– dibromua di thuûy

ngaân, (khoâng theå ñoïc laø bromua thuûy ngaân(I) vì caùch ñoïc naøy töông öùng vôùi coâng

thöùc HgBr).

Ñieän tích ion ñöôïc vieát lieàn (khoâng caùch oâ) ngay sau teân ion vaø ñaët trong

+

-

ngoaëc ñôn (phöông phaùp Ebens – Bassett). Ví duï: I₂- cation diiod(1+), I₃- ion

triiodua(1-). Ñieän tích cuûa caùc ion ñöôïc ñoïc nhö caùc soá ñeám vôùi daáu cuûa noù.

Phöông phaùp Ebens – Bassett chæ ñöôïc söû duïng khi caùc phöông phaùp khaùc (nhö chæ

soá ñôn hay chæ ra möùc oxi hoùa cuûa caùc nguyeân toá) khoâng theå cho bieát caùc thoâng tin

veà thaønh phaàn vaø caáu taïo cuûa ion. phöông phaùp naøy thöôøng ñöôïc aùp duïng cho caùc

ion phöùc taïp.

Ví duï:

Bi₃³⁺- cation tribitmut(3+)

S₂^2-- ion disulfua(2-)

+

N₂H₅- cation hydrazyni(1+)

S₄^2-- ion tetrasulfua(2-)

N₂H₆²⁺- cation hydrazyni(2+)

[Nb₆I₈]³⁺- cation octaiodohecxaniobi(3+)

Khi goïi teân caùc hôïp chaát coù cuøng thaønh phaàn caáu taïo nhöng khaùc nhau veà vò

trí caùc nguyeân töû trong phaân töû ngöôøi ta chæ ra kyù hieäu nguyeân töû lieân keát vôùi hôïp

phaàn khaùc cuûa phaân töû. Ví duï: HNCO – cyanat-N hydro, khaùc vôùi HOCN – cyanat

hydro.

2. Caùc loaïi danh phaùp

a. Danh phaùp quoác teá.

Loaïi danh phaùp naøy phaûn aùnh moät caùch ñaày ñuû vaø töông thích vôùi caáu taïo chaát.

Chuùng ñöôïc xaây döïng theo nhöõng quy taéc chung vaø toång quaùt cho taát caû caùc

chaát, do ñoù khoâng ñoøi hoûi phaûi nhôù coâng thöùc hoùa hoïc.

Danh phaùp quoác teá cuûa caùc ñôn chaát ñöôïc taïo thaønh töø teân goïi caùc nguyeân toá

hoùa hoïc coù keøm theo soá nguyeân töû (trong nhöõng tröôøng hôïp hieån nhieân thì tieáp

ñaàu mono- coù theå boû qua):

Hg – thuûy ngaân

Mg – magie

H₂– dihydro

Na₂– dinatri

O – monooxi

H – monohydro

S₆– hecxalöuhuyønh

Se_n– poliselen

Danh phaùp quoác teá cuûa caùc cation ñôn giaûn ñöôïc xaây döïng töø cuïm töø cation vaø

teân cuûa nguyeân toá hoùa hoïc töông öùng keøm theo möùc oxi hoùa cuûa noù, neáu laø

cation moät nguyeân töû, hoaëc soá nguyeân toá vaø ñieän tích cuûa cation, neáu laø cation

nhieàu nguyeân töû. Vieäc goïi keøm soá oxi hoùa ñoái vôùi caùc nguyeân toá s, p laø khoâng

nhaát thieát (ñoái vôùi caùc nguyeân toá d thì luoân laø caàn thieát).

Ví duï: H⁺- cation hydro

Fe²⁺- cation saét(II)

+

H₂- cation dihydro(+1)

Fe³⁺- cation saét(III)

Ba²⁺- cation bari

S₈²⁺- cation octlöuhuyønh(+2)

Danh phaùp quoác teá cuûa caùc cation nhieàu nguyeân toá ñöôïc xaây döïng theo caùc quy

taéc goïi teân ñoái vôùi phöùc chaát (xem III.2).

8

+

Ví duï: UO₂- cation dioxouran (V)

+

HgNO₃- cation nitratothuûyngaân (II)

FeOH⁺- cation hydrocxosaét (II)

+

VO₂- cation diocxovanadi(V)

Danh phaùp quoác teá cuûa caùc anion ñôn giaûn ñöôïc xaây döïng töø ion vaø goác teân

cuûa nguyeân toá töông öùng (xem I) theâm ñuoâi –ide(*) cuøng vôùi soá nguyeân töû vaø

ñieän tích ion (neáu ñieän tích cuûa ion ñôn giaûn laø hieån nhieân thì coù theå boû qua).

(*) Trong tieáng Vieät, phaàn lôùn caùc anion duøng ñuoâi ua thay cho ñuoâi ide- Ví duï:

Cloride– Clorua , sulfide – sulfua. – Ngöôøi dòch.

Ví duï: H^-- ion hydrua

S^2-- ion sulfua

Cl^-- ion clorua

Te₆^2-- ion hecxatelurua(2-)

Teân goïi quoác teá cuûa anion nhieàu nguyeân töû luoân luoân coù ñuoâi –at vaø ñöôïc xaây

döïng theo quy taéc goïi teân ñoái vôùi phöùc chaát (xem III.2).

Ví duï: OF^-- ionflorooxigenat(0)

MoO₃^2-- ion trioxomolibdat(IV)

-

RuO₄- ion tetraoxorutenat(VII)

S₂O₂^2-- ion dioxodisulfat(2-)

PHO₃^2-- ion trioxohydrophotphat(III)

-

I₃O₈- ion octaoxotriiodat(V)

XeO₆^4-- ion hecxaoxoxenonat(VIII)

Danh phaùp quoác teá cuûa caùc hôïp chaát ñöôïc taïo thaønh töø danh phaùp quoác teá cuûa

caùc anion vaø cation.

CoF₂– ftorua cobalt(II)

CoF₃– ftorua cobalt(III)

AlCl₃– clorua nhoâm

Al₂Cl₆– hecxaclorua di nhoâm

N₂O – oxit dinitô

K₃Sb – stibua trikali

MgB₂– diborua magie

Ag₄Ge – gecmanua tetraargent

H₃NO₄– tetraoxonitrat(V) hydro

P₄O₁₀– decaoxit tetraphotpho

CuO – oxit ñoàng(II)

Cu₂O – oxit ñoàng(I)

H₂(PHO₃) – trioxohydrophotphat(III) hydro

Cr₂S₃– trisulfua crom(III)

K₂(S₅) – pentasulfua(2-) kali

(MgAl₂)O₄– oxit dinhoâm – magie

BaN₂– dinitrua bari

LiCrO₂– dioxocromat(III) liti

K₂RuO₄– tetraoxorutenat(IV) kali

Ca₃As₂– diasenua tricanxi

K₂S₂O₂– dioxodisulfat dikali

Na₂PoO₃– trioxopolonat(IV) natri

LiH – hydrua liti

Na₈W₁₂O₄₀– 40-oxododecavonframat(VI) natri

Ñoái vôùi caùc hôïp chaát giöõa caùc kim loaïi, neáu ñoä aâm ñieän cuûa caùc nguyeân toá

töông ñoái gaàn nhau, ngöôøi ta söû duïng teân nguyeân toá vieát trong moät töø ,ví duï:

Ag₅Al₃– trinhoâmpentabaïc

NiCu₃Al₆– hecxanhoâmtriñoàngnikel

Danh phaùp quoác teá cuûa caùc ñôn chaát, cation, anion vaø hôïp chaát ñöôïc söû duïng

trong caùc tröôøng hôïp khi noù khoâng coù teân goïi naøo khaùc ngaén goïn hôn (danh

phaùp truyeàn thoáng vaø teân rieâng, xem phaàn döôùi); ví duï:

O₃– trioxigen vaø ozon

+

NO₂- cation dioxonitô(V) vaø cation nitroyl

9

-

N₃- ion trinitrua(-1) vaø ion azide

H₂O – oxit hydro vaø nöôùc

K₂CrO₄– tetraoxocromat(VI) kali vaø cromat kali

b. Danh phaùp truyeàn thoáng. loaïi danh phaùp naøy cho pheùp hình dung moät caùch

chính xaùc veà thaønh phaàn chaát vaø ñoøi hoûi phaûi nhôù coâng thöùc. Tuy nhieân chuùng

laïi ngaén goïn hôn so vôùi danh phaùp quoác teá neân thuaän lôïi cho vieäc goïi teân. Danh

phaùp truyeàn thoáng chæ ñöôïc söû duïng cho moät soá giôùi haïn caùc oxiaxit thoâng

thöôøng vaø caùc muoái cuûa noù.

Oxiaxit

Coâng thöùc

HAsO₂

H₃AsO₃

H₃AsO₄

HBO₂

Anion

Coâng thöùc

Teân axit

Teân goïi

2-

metaarsenô

ortoarsenô

asernic

AsO₂

AsO₃

metaarsenit

ortoarsenit

arsenat

metaborat

ortoborat

tetraborat

hypobromit

bromit

3-

2-

AsO₂

-

metaboric

BO₂

3-

BO₃

2-

B₄O₇

HBrO

hypobromô

bromô

bromic

perbromic

carbonic

hypoclorô

clorô

cloric

percloric

cromic

BrO^-

-

HBrO₂

HBrO₃

HBrO₄

H₂CO₃

HClO

HClO₂

HClO₃

HClO₄

H₂CrO₄

H₂Cr₂O₇

BrO₂

BrO₃

BrO₄

-

bromat

-

perbromat

carbonat

hypoclorit

clorit

clorat

perclorat

cromat

bicromat

ferrat

gecmanat

hypoiodit

iodat

metaperiodat

ortoperiodat

manganat

permanganat

Molibdat

nitrit

2-

CO₃

ClO^-

-

ClO₂

ClO₃

ClO₄

CrO₄

-

2-

bicromic

Cr₂O₇

2-

FeO₄

2-

H₂GeO₃

HIO

HIO₃

HIO₄

H₅IO₆

gecmanic

hypoiodô

iodic

mmetaperiodic

ortoperiodic

GeO₃

IO^-

IO₃

IO₄

IO₆

-

5-

2-

MnO₄

-

HMnO₄

permanganic

2-

MoO₄

-

HNO₂

HNO₃

H₂N₂O₂

HPO₃

H₃PO₄

H₂P₂O₇

nitrô

nitric

hyponitrô

metaphotphoric

photphoric

pyrophotphoric

NO₂

NO₃

-

nitrat

2-

N₂O₂

PO₃

PO₄

P₂O₇

hyponitrit

metaphotphat

photphat

pyrophotphat

renat

-

3-

2-

ReO₄

10

-

ReO₄

perrenat

sulfit

sulfat

disulfat

polithionat

selenit

2-

SO₃

SO₄

2-

H₂SO₄

sulfuric

2-

H₂S₂O₇

H₂S_nO₆

H₂SeO₃

H₂SeO₄

H₂Se₂O₇

disulfuric

polithionic

selenô

selenic

diselenô

S₂O₇

S_nO₆

SeO₃

2-

selenat

2-

Se₂O₇

diselenat

metasilicat

ortosilicat

disilicat

pertecnexat

telurit

metatelurat

ortotelurat

metavanadat

ortovanadat

vonframat

2-

SiO₃

SiO₄

Si₂O₇

4-

H₄SiO₄

ortosilisic

6-

-

HTcO₄

pertecnexic

teturô

metateluric

ortoteluric

TcO₄

TeO₃

TeO₄

TeO₆

2-

H₂TeO₃

H₂TeO₄

H₆TeO₆

2-

6-

-

VO₃

3-

VO₄

WO₄

2-

Danh phaùp truyeàn thoáng cuûa caùc oxiaxit ñöôïc söû duïng ñeå xaây döïng danh

phaùp oxiaxit cuûa caùc nhoùm theá. Ví duï:

H₂S₂O₆(O₂) – axit peroxodisulfuric

H₃AsS₄– axit tetrathioarsenic

HSO₃F – axit florosulfuric

H₂SO₃S – axit thiosulfuric

HSeO₃F – axit floroselenic

HSO₃(NH₂) – axit aminosulfuric

Danh phaùp truyeàn thoáng caùc ion cuûa caùc oxiaxit ñöôïc söû duïng ñeå xaây döïng

danh phaùp caùc muoái cuûa caùc oxiaxit vaø caùc muoái cuûa caùc oxiaxit thay theá, keåù caû

caùc muoái axit vaø muoái bazô.

Ví duï:

AgAsO₃– ortoarsenat baïc(I)

BaS₂O₆(O₂) – peroxosulfat bari

KSO₃F – florsulfat kali

(NH₄)₃AsS₄– tetrathioersat

amoni

Ca(HCO₃)₂– hydrocarbonat canxi

NaH₂PO₄– dihydroortophotphat natri

Fe₂(SO₄)₃– sulfat saét(III)

Na₂SO₃S – thiosulfat natri

Ti(NO₃)₂O – oxit-dinitrat titan

Zn₂(PO₄)OH – hydroxit-photphat di keõm

Hg₂ClO₄(O)OH – hydroxit-oxit-perclorat di thuûy ngaân

c. Danh phaùp rieâng. Teân goïi naøy khoâng lieân quan gì ñeán caáu taïo cuûa chaát vaø ñoøi

hoûi phaûi ghi nhôù coâng thöùc. Tuy nhieân chuùng laïi ngaén goïn hôn so vôùi danh

phaùp quoác teá neân thuaän lôïi ñeå goïi teân. Danh phaùp rieâng chæ ñöôïc aùp duïng cho

moät soá giôùi haïn caùc ion vaø phaân töû caùc chaát thoâng duïng. Ñoái vôùi caùc chaát coøn

laïi phaûi duøng danh phaùp quoác teá.

-

Ñôn chaát:

C (luïc phöông) – graphit

O₃– ozon

C (laäp phöông) – kim cöông

P₄– photpho traéng

11

-

cation:

anion:

H₃O⁺- oxini

NO⁺- nitrozyl

+

NF₄- tetrafloramoni

NO₂- nitroyl

+

NH₄- amoni

O₂- dioxigenyl

+

N₂H₅- hidrazini

OH⁺- hydrocxyl

VO²⁺- vanadyl

UO₂²⁺- uranyl

NH₃OH⁺- hydroxilamini

C₂^2-- axetylenit

CN^-- cyanua

NH^2-- imit

-

NH₂- amit

CN₂^2-- cyanamit

N₂H₅- hydrazit

-

CNO^-- phulminat

NO^-- nitrozit

-

HF₂- hydrodiflorit

O₂^2-- perocxit

-

HO₂- hydroperocxit

O₂- superocxit

HS^-- hydrosulfua

O₃- ozonit

-

N₃- azit

OCN^-- cyanat

OH^-- hydroxit

NCS^-- tiocyanat

- Hôïïp chaát:

AlO(OH) – metahydroxit nhoâm

B₂H₆– diboran (6)

H₂O – nöôøc

H₂S – sulfua hydro

H₂S(aquo) – axit sulfuahydric

H₂S_n- polisulfan

ND₃– deteriamoniac

NH₃– amoniac

B₄H₁₀– tetraboran (10)

B₅H₉– pentaboran (9)

B₅H₁₁– pentaboran (11)

C(NH₂)₂O – carbamit

CS(NH₂)₂– thiocarbamit

HCN – cyanohydro

HCN(aquo) – axit cyanhydric

HF - florua hydro

HF (aquo) – axit florhydric

HN₃– azithydro

N₂H₄– hydrazin

NH₂Cl – cloramin

NHF₂– difloramin

NH₂OH – hydroxilamin

PH₃– photphin

P₂H₄– diphotphan

SiH₄– monosilan

Si₃H₈– trisilan

HN₃(aquo) – azithydric axit

Si₂H₆– disilan

Si₄H₁₀- tetrasilan

III.

PHÖÙC CHAÁT

1. Caùc quy taéc veà coâng thöùc phöùc

Khi thaønh laäp coâng thöùc phöùc ñôn nhaân (ion hay trung hoaø ñieän) vôùi moät loaïi

ligand (phoái töû) L ngöôøi ta vieát kyù hieäu nguyeân töû trung taâm M ôû beân traùi, tieáp

ñeán coâng thöùc ligand vôùi soá ligand n, taát caû phöùc ñöôïc ñaët trong daáu ngoaëc

vuoâng: [ML_n}. Neáu caùc ligand cation L⁺, anion L^-vaø trung hoøa ñieän L⁰cuøng

tham gia vaøo thaønh phaàn phöùc chaát thì ngöôøi ta vieát noù sau nguyeân töû trung taâm

theo thöù töï: [M(L⁺)(L⁰)(L^-)].

Caùc ligand coù coâng thöùc hoùa hoïc khaùc nhau nhöng cuøng ñieän tích ñöôïc vieát

theo thöù töï thöïc teá (xem II.1) cuûa caùc nguyeân toá ñaàu tieân beân traùi trong coâng

thöùc caáu taïo cuûa ligand (neáu nguyeân toá ñaàu tieân maø gioáng nhau thì xeáp theo

12

thöù töï cuûa nguyeân toá thöù hai, thöù ba …). Ví duï: H₂O ñöôïc vieát tröôùc NH₃, C₅H₅N

ñöôïc vieát tröôùc CO. Caùc ligand coù thaønh phaàn ñôn giaûn ñöôïc vieát tröôùc ligand

phöùc taïp (N₂ñöùng tröôùc NH₃, NH₃ñöùng tröôùc N₂H₄, N₂H₄tröôùc NH₂OH …)

Vieäc söû duïng caùc kyù hieäu baèng chöõ thay cho caùc ligand phöùc taïp (xem ôû döôùi)

khoâng laøm thay ñoåi thöù töï phaân boá cuûa chuùng trong coâng thöùc cuûa caùc phöùc.

Nhö vaäy ligand en (etilendiamin C₂H₈N₂) seõ ñöùng beân traùi ligand dien

(dietilentriamin C₄H₁₃N₃).

Caùc quy taéc thaønh laäp coâng thöùc phöùc chaát coøn laïi cuõng töông töï vôùi caùc quy

taéc thaønh laäp coâng thöùc hoùa hoïc noùi chung ñaõ neâu ôû II.1. Caùc ví duï veà coâng

thöùc hoùa hoïc caùc phöùc chaát xem phaàn III.2.

Vieäc söû duïng caùc kyù hieäu ruùt goïn ñoái vôùi caùc ligand höõu cô coù coâng thöùc caáu

taïo phöùc taïp khoâng phaûi laø baét buoäc vaø nhaát thieát phaûi vieát trong ngoaëc ñôn. Ví

duï caùc kyù hieäu ruùt goïn ligand thöôøng duøng nhaát:

-

acac – axetilacetonato C₅H₇O₂

bipy – 2,2’-bipyridyl (C₅H₄N)₂

dien – dietilentriamin C₄H₁₃N₃

dmg – dimetylglioximato C₄H₇O₂N₂

-

en – etilendiamin C₂H₈N₂

phen – 1,10-phenantrolin

py – pyridin C₅H₅N

Trong vieäc goïi teân caùc hôïp chaát höõu cô ngöôøi ta thöôøng duøng caùc kyù hieäu baèng

chöõ cuûa caùc caùc nhoùm phoå bieán (Me – metyl CH₃, Et – etyl C₂H₅, Ph – phenyl

C₆H₅…)

2. Caùc quy taéc veà danh phaùp phöùc chaát.

a. Nguyeân töû trung taâm

-

Trong caùc phöùc khoâng coù caàu ngoaïi vaø trong caùc cation phöùc, caùc nguyeân töû

trung taâm ñöôïc goïi baèng teân cuûa nguyeân toá hoùa hoïc töông öùng (teân ñòa

phöông)

Ví duï: [Pt(NH₃)₂Cl₂] – diclorodiamminplatin

[Ni(NH₃)₆]²⁺- cation hecxaamminniken(II)

[Fe(CO)₅] - pentacarbonylsaét(0)

[Cu(NH₃)₄]²⁺- cation tetraamminñoàng(II)

Trong caùc anion phöùc ñoái vôùi caùc nguyeân töû trung taâm ngöôøi ta söû duïng goác

teân Latinh cuûa caùc nguyeân toá.

-

Ví duï: [Au(CN)₂]^-- ion dicyanoaurat(I)

[TiCl₆]^2-- ion hecxaclorotitanat(IV)

b. Phoái töû (ligand)

Teân cuûa caùc anion ligand coù ñöôïc baèng caùch theâm ñuoâi –o vaøo teân cuûa caùc

-

anion töông öùng hoaëc vaøo goác cuûa caùc teân goïi ñoù. Ñoâi khi caùc anion ligand

coù caùc teân goïi rieâng, khaùc vôùi teân goïi cuûa caùc ion töï do.

-

Ví duï: CH₃COO^-- axetato

CN^-- ciano

NaSO₃- sulphitonatri

O^2-- oxo

CO₃^2-- carbonato

Cl^-- cloro

O₂^2-- peroxo

-

O₂- superoxo

13

H^-- hydrido

OH^-- hydroxo

S^2-- thio

HS^-- mercanto

NO^-- nitrozo

SO₃^2-- sulphito

-

NO₂- nitro

S₂O₃^2-- tiosulphato

-

Caùc ion hydrocarbon khi ñoùng vai troø phoái töû ñöôïc goïi nhö sau:

-

CH₃– metyl

C₅H₅- xiclopentadienyl

Ñoái vôùi caùc ligand trung hoøa ñieän ngöôøi ta söû duïng teân goïi cuûa caùc nguyeân

toá khoâng bieán ñoåi (N₂– dinitô, N₂H₄– hydrazin, C₂H₄– etilen …). Rieâng

caùc chaát sau coù teân goïi rieâng khi laø ligand:

H₂O – aquo

CO – carbonyl

NH₃– ammin

NO – nitrozyl

SO₂– dioxosulf

PF₃- triflorophotpho

-

Ñoái vôùi caùc cation ligand ngöôøi ta söû duïng caùc teân goïi sau:

+

N₂H₅- hydrazini

H⁺- hydro

+

NO₂- nitroyli

Ag⁺- baïc(I)

NO⁺- nitrozyli

HgCl⁺- cloro thuûy ngaân(II)

c. Phöùc

-

Danh phaùp caùc phöùc khoâng coù caàu ngoaïi ñöôïc caáu taïo töø moät töø duy nhaát:

ñaàu tieân goïi soá löôïng vaø teân cuûa caùc ligand (moãi loaïi ligand ñöôïc goïi

rieâng), sau ñoù tôùi teân cuûa nguyeân töû trung taâm (ñoái vôùi phöùc ña nhaân thì

theâm soá löôïng cuûa nguyeân töû trung taâm).

-

Danh phaùp caùc phöùc cation ñöôïc xaây döïng töø soá löôïng vaø teân goïi cuûa caùc

ligand vaø teân goïi keøm theo möùc oxi hoùa cuûa nguyeân töû trung taâm (ñoái vôùi

phöùc ña nhaân thì theâm soá löôïng cuûa nguyeân töû trung taâm).

Danh phaùp cuûa caùc phöùc anion ñöôïc xaây döïng töø soá löôïng vaø teân goïi cuûa

caùc ligand, teân goác theâm ñuoâi -at keøm theo möùc oxi hoùa cuûa nguyeân töû

trung taâm (ñoái vôùi phöùc ña nhaân thì theâm soá löôïng cuûa nguyeân töû trung

taâm).

VI

-

Trong danh phaùp caùc phöùc anion ña nhaân coù thaønh phaàn [MM_yO_z]^x-

trong ñoùù: M – B^III, Ce^IV, Ge^IV, I^VII, Mn^IV, P^V, Si^IV, Te^VIhoaëc Ti^IV;

M^VI– Mo hoaëc W

Caùc nguyeân toá trung taâm M^VIñöôïc goïi laø molibdo (Mo) vaø vonphramo (W).

Ví duï: [GeMo₁₂O₄₀]^4-– ion 40-oxodecamolibdogecmanat(IV)

[PW₁₂O₄₀]^3-- ion 40-oxodecavonphramophotphat(V)

[TeMo₆O₂₄]^6-- ion 24-oxohecxamolibdotelurat(VI)

d. Phöùc chaát

Caùc phöùc chaát coù caàu ngoaïi ñöôïc goïi theo teân cuûa caùc cation vaø anion cuûa

chuùng theo ñuùng nguyeân taéc (xem II.2). Danh phaùp phöùc chaát khoâng coù caàu

ngoaïi (phöùc trung hoøa ñieän) xem ôû treân. Danh phaùp caùc ion caàu ngoaïi khoâng

phaûi laø phöùc xem muïc II.3. Döôùi ñaày ñöa ra caùc ví duï danh phaùp caùc phöùc chaát

coù caàu ngoaïi.

-Caùc hôïp chaát vôùi cation phöùc:

[Co(NH₃)₆]₂(SO₄)₃– sulphat hecxaammincoban(III)

[Fe(H₂O)₅(NO)]SO₄– sulphat nitrozylpentaaquodisaét(II)

14

[Fe₂(H₂O)₈(OH)₂]Br₄– bromid dihydroxooctaaquodisaét(III)

[Ga(H₂O)₆](NO₃)₃– nitrat hecxaaquogali(III)

[Pt(N₂H₅)₂Cl₂]Cl₂– clorua diclorodihydraziniplatin(II)

[Pt(NH₃)₄][Pt^IV(NH₃)₄Cl₂]Cl₄– clorua diclorotetraamminplatin(IV) –

tetraamminplatin(II)

[SbAg₆](NO₃)₃– nitrat hecxabaïc(I)antimoan(-III)

[Sb₆F₁₃]F₅– florua 13-florohecxaantimoan(III)

[W₆Br₁₄]Br₂– dibromua 14-bromohecxavonfram

-Caùc hôïp chaát vôùi anion phöùc:

Na₃[Ag(S₂O₃)₂] – bis(tiosulfato)argentat(I) natri

Na₂[B₄O₅(OH)₄] – tetrahydroxopentaoxotetraborat natri

Cs[I(I)₂] – diiodoiodat(I) sezi

Cs₄[Mg₃F₁₀} – decaflorotrimagnat(II) sezi

K[Nd(SO₄)₂] – bis(sulfato)neodimat(III) kali

Na₂{Pt₆(CO)₁₂] – dodecacarbonylhecxaplatinat dinatri

H₂[PtCl₆] – hecxacloroplatinat(IV) hydro

O₂[Pt^VCl₆] – hecxacloroplatinat(V) dioxigenyl

Rb₄[Sb^IIICl₆][Sb^VCl]₆– hecxaclorostibat(V)-hecxaclorostibat(III) rubidi

Na₃[V(NCS)₆] – hecxakis(tiocyanato)vanadat(III) natri

Li₃H[SiW₁₂O₄₀] – 40-oxododecanvonframosilicat hydro-triliti

-Caùc hôïp chaát vôùi caû cation vaø anion phöùc:

[Cu(en)₂][Pt^IICl₄] – tetracloroplatinat(II) bis(etilendiamin)ñoàng(II)

[Pt(py)₄]₂[Fe^II(CN)₆] – hecxaxyanoferrat(II) tetrakis(piridin)platin(II)

[XeF₅][Co^IIIF₄] – tetraflorocobaltat(III) pentafloroxenon(VI)

[Co(NH₃)₆]₂[Re^VI(CN)₈]₃– octacyanorenat (VI) hecxaammincoban(III)

15