Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ cao nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt đền Hùng
khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo
nghiên cứu, ứng dụng công nghệ cao nhằm nâng cao hiệu quả quản lý
và phát triển bền vững Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt đền hùng
Nguyễn Trần Hậu
Viện Ứng dụng công nghệ, Bộ Kh&cn
Thông qua việc thực hiện một nhiệm vụ cấp nhà nước, các nhà
khoa học thuộc Trung tâm Công nghệ Vi điện tử và Tin học (Viện
Ứng dụng Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ - KH&CN) đã
áp dụng công nghệ cao, xây dựng thành công hệ thống thông
tin tập trung, bao gồm: quản lý cổ vật - bảo tàng ảo; cảnh báo và
phát hiện sớm cháy rừng; giám sát, điều khiển, quản lý giao thông
và kiểm soát phương tiện; quản lý điện, chiếu sáng và âm thanh
nội, ngoại thất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền
vững Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng.
bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích
lịch sử
Dân tộc Việt Nam đã trải qua
quá trình lịch sử dựng nước và giữ
nước lâu dài. Theo dòng thời gian,
ông cha ta đã để lại một kho tàng
di sản văn hóa đồ sộ, phong phú
và mang nhiều giá trị lịch sử quan
trọng. Ngày nay, những di sản
văn hóa ấy vẫn còn nguyên giá
trị và có vai trò quan trọng trong
đời sống - xã hội. Luật Di sản văn
hóa đã khẳng định: “Di sản văn
hoá Việt Nam là tài sản quý giá
của cộng đồng các dân tộc Việt
Nam và là một bộ phận của di
sản văn hóa nhân loại, có vai trò
to lớn trong sự nghiệp dựng nước
và giữ nước của nhân dân ta”.
Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng.
dựng nước - Tổ tiên của dân tộc gồm Đền Hạ và Chùa Thiên
Việt Nam. Khu di tích lịch sử Đền Quang, Đền Trung, Đền Thượng
Hùng được xây dựng trên núi và Lăng Vua Hùng, Đền Giếng,
Nghĩa Lĩnh từ thời vua Đinh Tiên Đền Tổ Mẫu Âu Cơ, Đền Quốc
Hoàng, đến thời Hậu Lê (thế kỷ Tổ Lạc Long Quân; cùng với đó là
XV) được xây dựng hoàn chỉnh các công trình phụ trợ nhằm phục
theo quy mô như hiện nay. Quần vụ nhu cầu tâm linh của đồng bào
Khu di tích lịch sử quốc gia
đặc biệt Đền Hùng thuộc thôn
Cổ Tích, xã Hy Cương, TP Việt
Trì (tỉnh Phú Thọ), là nơi thờ tự
các Vua Hùng - Người đã có công thể Khu di tích lịch sử Đền Hùng cả nước.
41
Số 4 năm 2021
Khoa học - Công nghệ và đổi mới sáng tạo
Việc bảo tồn, phát huy giá trị
di tích đảm bảo yêu cầu không
làm sai lệch các giá trị vốn có
hàm chứa trong di tích là yêu cầu
quan trọng đặt ra đối với hoạt
động quản lý. Nếu các giá trị hàm
chứa trong di tích bị mất đi, hoặc
bị sai lệch thì sẽ không phản ánh
đúng quá trình phát triển của lịch
sử, thậm chí sẽ dẫn đến cái nhìn
lệch lạc, mất đi giá trị nguyên gốc
của di tích. Đây là quan điểm có
ý nghĩa quan trọng đối với hoạt
động bảo tồn di tích. Tuy nhiên,
việc bảo tồn di tích không có
nghĩa là cố gắng giữ lại được càng
nhiều càng tốt những gì thuộc về
quá khứ hoặc giữ nguyên trạng
một cách cứng nhắc làm cho di
tích đó đóng băng và về lâu dài
sẽ dẫn tới sự xuống cấp, hủy hoại
chúng. Trong quá trình bảo tồn
cần linh hoạt, căn cứ vào những
điều kiện cụ thể để đưa ra các
giải pháp bảo tồn hợp lý đối với
di tích, làm hài hòa giữa tính khoa
học và nhu cầu hưởng thụ văn
hóa của cộng đồng, không để
tính nguyên gốc trở thành vật cản
đối với sự phát triển, nâng cao
chất lượng sống cho con người.
của cá nhân… Do đó, cần có sự hiệu quả quản lý và phát triển
hài hòa trong việc bảo tồn, tôn bền vững Khu di tích lịch sử quốc
tạo gắn với khai thác giá trị văn gia đặc biệt Đền Hùng. Với việc
hóa vật thể và phi vật thể có khả kết hợp nhiều công nghệ cao như
năng hấp dẫn khách tham quan, công nghệ quét 3D trong xây
phát huy được các giá trị của di dựng bảo tàng ảo, công nghệ
tích nhằm giáo dục truyền thống thiết kế chiếu sáng LED, công
văn hóa của dân tộc; nguồn thu nghệ thông tin trong xây dựng
của di tích được tăng lên sẽ tái hệ thống…, các nhà khoa học của
sử dụng vào việc trùng tu, bảo vệ Trung tâm Công nghệ Vi điện tử
di tích.
và Tin học đã hoàn thành: 1) Thiết
kế tổng thể, xây dựng hệ thống
quản lý giám sát tập trung và
điều hành Khu di tích, tập trung
vào các phần chính: xây dựng mô
hình tổng thể hệ thống quản lý,
giám sát tập trung; xây dựng kiến
trúc hệ thống, phương thức giao
tiếp với các hệ thống giám sát;
xây dựng phương thức trao đổi dữ
liệu vào/ra đối với từng hệ thống.
2) Xây dựng hệ thống giám sát
cháy rừng trong khu vực di tích
nhằm cảnh báo sớm các vụ cháy
rừng. Hệ thống hoạt động hiệu
quả trên phạm vi trọng yếu của
Khu di tích, có khả năng nhanh
chóng phát hiện và cảnh báo đến
các nhân viên giám sát và cán bộ
quản lý. 3) Xây dựng hệ thống
giao thông thông minh ITS giúp
tự động giám sát, điều khiển và
quản lý tập trung các cung đường
chính trong khu vực, các khu vực
lễ hội, bãi đỗ xe chính, đồng thời
cung cấp các thông tin cần thiết
đến người tham gia lễ hội bằng hệ
thống âm thanh và biển báo nhằm
giảm thiểu ùn tắc giao thông, hạn
chế tai nạn giao thông và các vấn
đề về trật tự công cộng, an ninh
tài sản…; giúp ban quản lý di tích
dễ dàng hơn trong việc quản lý
và giám sát mọi hoạt động, diễn
biến trong khu vực, đặc biệt là
vào các ngày lễ hội trong năm
Ứng dụng công nghệ cao trong quản
lý và bảo tồn di sản
Nhằm nâng cao hiệu quả
quản lý và phát triển bền vững
Khu di tích lịch sử quốc gia đặc
biệt Đền Hùng, góp phần xây
dựng TP Việt Trì trở thành “Thành
phố lễ hội về với cội nguồn dân
tộc Việt Nam”, bảo tồn di sản văn
hóa thiêng liêng, độc đáo của
Khu di tích lịch sử Đền Hùng, góp
phần phát triển bền vững kinh tế
địa phương…, năm 2017, Trung
tâm Công nghệ Vi điện tử và Tin
học - Viện Ứng dụng Công nghệ
đã đề xuất và được Bộ KH&CN
phê duyệt thực hiện nhiệm vụ
cấp nhà nước “Nghiên cứu ứng
dụng công nghệ cao nhằm nâng
cao hiệu quả quản lý và phát
triển bền vững Khu di tích lịch
sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng”
mã số ĐTĐL.CN-35/17. Sau 3
năm triển khai thực hiện (tháng
11/2017-10/2020), các nhà khoa
học của Trung tâm đã áp dụng
một số công nghệ cao xây dựng
thành công hệ thống thông tin tập
trung, bao gồm: quản lý cổ vật -
bảo tàng ảo; cảnh báo và phát
hiện sớm cháy rừng; giám sát,
điều khiển, quản lý giao thông
và kiểm soát phương tiện; quản
Trong mỗi di tích đều chứa
đựng những giá trị vật thể và phi
vật thể, do đó việc bảo tồn di tích
cần chú ý tới cả hai giá trị này. Các
giá trị văn hóa phi vật thể của di
tích bao gồm các lễ hội, sự tích ra
đời, tính thiêng của di tích… hoặc
đó là các phần đã được kết tinh
hoặc “vật chất hóa” trong phần vỏ
kiến trúc - vỏ vật chất hay không
gian văn hóa của các di tích. Du
khách đến với di tích không chỉ
là thăm các công trình kiến trúc,
mà còn tham dự vào các lễ hội,
không gian văn hóa tâm linh, với lý điện, chiếu sáng và âm thanh
những mong muốn, ước nguyện nội, ngoại thất nhằm nâng cao với số lượng người lớn và mật độ
42
Số 4 năm 2021
khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo
biệt, 8 di sản được UNESCO công
nhận, hơn 4.000 di tích được xếp
hạng quốc gia, hơn 9.000 di tích
cấp tỉnh về di sản lịch sử, văn hóa
nghệ thuật và danh lam thắng
cảnh… Do đó, việc thực hiện thành
công đề tài: “Nghiên cứu ứng
dụng công nghệ cao nhằm nâng
cao hiệu quả quản lý và phát triển
bền vững Khu di tích lịch sử quốc
gia đặc biệt Đền Hùng” đã góp
phần cung cấp cho cơ quan chức
năng, ban quản lý khu di tích một
công cụ thiết yếu để nâng cao
hiệu quả quản lý, bảo tồn và khai
thác bền vững những di sản văn
hóa của đất nước. Kết quả này
đã khẳng định được vai trò và vị
thế của các chuyên gia, nhà khoa
học Việt Nam trong việc phát
triển, làm chủ những công nghệ
mới, công nghệ tiên tiến trên thế
giới để giải quyết không chỉ các
vấn đề phát triển kinh tế - xã hội
mà còn cả ở lĩnh vực văn hóa -
tâm linh, mở ra giải pháp quản lý
mới, tiên tiến… giúp địa phương
khai thác và phát triển bền vững
giá trị lịch sử của khu di tích, di
sản văn hóa của dân tộc. Bên
cạnh đó, các sản phẩm là kết quả
của đề tài đều được chuẩn hóa
modul, linh hoạt và có tính mở, đủ
điều kiện tiếp tục phát triển ứng
dụng nhằm nâng cao hiệu quả
khai thác trong các bài toán quản
lý đặc thù riêng với hầu hết các
lĩnh vực văn hóa khác như di sản
di tích lịch sử, bảo tàng mỹ thuật,
kiến trúc…, góp phần bảo tồn, duy
trì tín ngưỡng, di tích lịch sử, tôn
vinh, quảng bá các giá trị truyền
thống của dân tộc và nét đẹp văn
hóa của người Việt ?
Hệ thống thông tin tập trung điều khiển tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt
Đền Hùng.
phương tiện cao đổ về khu vực. quốc gia đặc biệt Đền Hùng.
4) Xây dựng hệ thống chiếu sáng
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
sử dụng công nghệ LED có kiểu
dáng và tính năng đặc biệt để
chiếu sáng nội và ngoại thất các
đền chùa thuộc Khu di tích; hệ
thống được thiết kế và điều khiển
tập trung nhằm nâng cao hiệu
quả quản lý, vận hành. 5) Xây
dựng hệ thống âm thanh phân
tán dọc khu hành lễ tại Đền Hùng
nhằm khắc phục nhược điểm của
hệ thống âm thanh hiện tại. Hệ
thống được tích hợp, điều khiển
thông minh tập trung tại phòng
điều khiển trung tâm, đảm bảo
âm thanh được phân bố đồng đều
với chất lượng cao tới các vùng
khác nhau, giám sát tình trạng
hoạt động của hệ thống. 6) Xây
dựng hệ thống quản lý cổ vật và
bảo tàng ảo bằng công nghệ 3D
nhằm quảng bá và bảo tồn các di
sản vật thể mang ý nghĩa lịch sử,
Do điều kiện tự nhiên, kinh
tế - xã hội và lịch sử hình thành
hàng nghìn năm, Việt Nam là một
quốc gia có nền văn hóa phong
phú, đậm đà bản sắc dân tộc với
nhiều di sản văn hóa, danh lam
thắng cảnh nổi tiếng thế giới. Đây
không chỉ là cơ hội để quảng bá
hình ảnh đất nước, con người,
văn hóa của Việt Nam, mà còn là
điều kiện thuận lợi để phát triển
du lịch, kinh tế của đất nước. Tuy
nhiên, cùng với quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa, các di
tích lịch sử, danh lam thắng cảnh
đang bị khai thác quá mức, không
đi đôi với công tác quản lý, bảo
tồn bền vững, dẫn đến bị xuống
cấp, mai một dần giá trị lịch sử.
Tính đến năm 2020, Việt Nam
tâm linh thuộc Khu di tích lịch sử có 112 di tích cấp quốc gia đặc
43
Số 4 năm 2021
3 trang
14780
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ cao nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt đền Hùng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nghien_cuu_ung_dung_cong_nghe_cao_nham_nang_cao_hieu_qua_qua.pdf
