Giáo trình Kỹ thuật viên ngành lập trình

TRUNG TÂM TIN HỌC – ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN TP.HCM

227 Nguyễn Văn Cừ - Quận 5- Tp.Hồ Chí Minh

Tel: 8351056 – Fax 8324466 – Email: [email protected]n

TAØI LIEÄU HÖÔÙNG DAÃN GIAÛNG DAÏY

CHÖÔNG TRÌNH KYÕ THUAÄT

VIEÂN

NGAØNH LAÄP TRÌNH

Hoïc phaàn 3

VISUAL BASIC .NET

Mã tài liệu: DT_NCM_LT_TLGD_LTN1

Phiên bản 1.2 – Tháng 07/2006

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

MỤC LỤC

GIỚI THIỆU...........................................................................................................9

GIÁO TRÌNH LÝ THUYẾT......................................................................................10

TÀI LIỆU THAM KHẢO..........................................................................................10

Bài 1.....................................................................................................................11

TỔNG QUAN .NET FRAMEWORK ..........................................................................11

I. Tổng quan về .Net Framework ......................................................................12

II. Cấu trúc .Net Framework...............................................................................14

II.1. Hệ điều hành ...............................................................................................14

II.2. Cung cấp các chức năng xây dựng ứng dụng.................................................14

II.3. Common Language Runtime .........................................................................15

II.4. Bộ thư viện các lớp đối tượng .......................................................................15

II.5. Phân nhóm các lớp đối tượng theo loại...........................................................16

III. Ứng dụng đầu tiên.........................................................................................17

III.1. Môi trường lập trình VS .NET .........................................................................17

III.2. Tạo mới một project .....................................................................................18

III.3. Ứng dụng Hello ............................................................................................19

III.4. Windows Form Designer................................................................................21

III.5. Thử nghiệm..................................................................................................23

III.6. Kỹ thuật lập trình hướng đối tượng ................................................................25

III.7. Xây dựng lớp đối tượng................................................................................27

III.8. Sử dụng lại thành phần có sẵn ......................................................................28

III.9. Assembly - một loại DLL mới..........................................................................32

Bài 2.....................................................................................................................34

NGÔN NGỮ VISUAL BASIC .NET ..........................................................................34

I. Các kiểu dữ liệu và đặc điểm .........................................................................35

I.1. Các kiểu dữ liệu............................................................................................35

I.2. Đặc điểm của các kiểu dữ liệu .......................................................................36

Học phần 3 – VB.NET

Trang 2/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

II. Biến – Tính chất, khai báo và khởi tạo...........................................................40

II.1. Tính chất .....................................................................................................40

II.2. Khai báo và khởi tạo .....................................................................................41

II.3. Kiểu trị và tham chiếu (Value Type và Reference Type)....................................42

II.4. Kiểu Enum (Enumeration)..............................................................................44

III. Mảng – Structure...........................................................................................45

III.1. Mảng...........................................................................................................45

III.2. Structure......................................................................................................47

IV. Các toán tử ....................................................................................................47

IV.1. Toán tử toán học..........................................................................................47

IV.2. Toán tử nối chuỗi..........................................................................................48

IV.3. Toán tử gán .................................................................................................48

IV.4. Toán tử so sánh............................................................................................48

IV.5. Toán tử luận lý và Bitwise..............................................................................49

V. Cấu trúc điều khiển........................................................................................49

V.1. Cấu trúc chọn...............................................................................................49

V.2. Cấu trúc lặp..................................................................................................51

VI. Những thay đổi trong VB.NET........................................................................52

VI.1. Thay đổi trong thủ tục và hàm.......................................................................52

VI.2. Khai báo Option Strict ...................................................................................53

VI.3. Kiểu chuỗi có độ dài cố định..........................................................................54

VI.4. Chỉ thị #Region … #End Region.....................................................................54

VI.5. Imports không gian tên (Namespace).............................................................54

VII. Xử lý lỗi..........................................................................................................55

VII.1.

VII.2.

Phân loại lỗi............................................................................................55

Xử lý lỗi..................................................................................................55

Bài 3.....................................................................................................................59

LẬP TRÌNH HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG TRONG VISUAL BASIC .NET ............................59

I. Lập trình hướng đối tượng.............................................................................60

I.1. Tính trừu tượng............................................................................................60

I.2. Tính bao bọc................................................................................................60

Học phần 3 – VB.NET

Trang 3/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

I.3. Tính kế thừa.................................................................................................61

I.4. Tính đa hình.................................................................................................61

II. Lập trình hướng đối tượng trong VB.NET ......................................................62

II.1. Tạo một Class...............................................................................................62

II.2. Tạo một NameSpace mới...............................................................................63

II.3. Tạo một Class kế thừa ..................................................................................64

II.4. Khai báo phương thức (Method).....................................................................64

II.5. Khai báo thuộc tính (Property).......................................................................67

II.6. Khai báo sự kiện (Event)...............................................................................69

II.7. Từ khóa Me, Mybase, MyClass .......................................................................71

II.8. Khởi tạo thể hiện ..........................................................................................73

II.9. Abstract Base Class.......................................................................................73

II.10.Giao tiếp (Interface)......................................................................................74

II.11.Lớp lồng ghép ..............................................................................................75

II.12.Từ khóa Delegate .........................................................................................76

Bài 4.....................................................................................................................78

TỔNG QUAN VỀ ADO.NET ....................................................................................78

I. Tổng quan......................................................................................................79

II. Kiến trúc ADO .Net.........................................................................................80

III. Các đặc điểm của ADO.Net ............................................................................81

III.1. Interoperability – Tương tác giữa nhiều hệ thống khác nhau............................81

III.2. Scalability - Hỗ trợ nhiều người dùng..............................................................82

III.3. Productivity - Mở rộng khả năng làm việc với CSDL..........................................82

III.4. Performance - Hiệu quả cao trong xử lý dữ liệu...............................................82

IV. Content Component.......................................................................................83

IV.1. DataSet........................................................................................................83

IV.2. DataTable ....................................................................................................84

IV.3. DataRelation.................................................................................................84

IV.4. Ràng buộc trên quan hệ................................................................................84

IV.5. DataView .....................................................................................................85

V. Managed Provider Component ......................................................................85

Học phần 3 – VB.NET

Trang 4/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

V.1. Connection ..................................................................................................86

V.2. Command....................................................................................................86

V.3. DataReader .................................................................................................86

V.4. DataAdapter.................................................................................................86

Bài 5.....................................................................................................................88

CONNECTION, COMMAND, DATAADAPTER .........................................................88

I. Connection.....................................................................................................89

I.1. Data Provider ...............................................................................................89

I.2. ConnectionString ..........................................................................................89

I.3. Các thuộc tính khác của Connection ...............................................................91

I.4. Các phương thức trên Connection ..................................................................91

I.5. Minh họa tạo Connection...............................................................................91

II. Command ......................................................................................................92

II.1. Tạo Command..............................................................................................92

II.2. Các thuộc tính của Command ........................................................................92

II.3. Parameter....................................................................................................93

II.4. Thực hiện Command.....................................................................................95

II.5. DataReader..................................................................................................96

III. DataAdapter ..................................................................................................97

III.1. Tạo DataAdapter ..........................................................................................97

III.2. Các thuộc tính chính của DataAdapter ............................................................98

III.3. Các chức năng của DataAdapter.....................................................................99

Bài 6...................................................................................................................105

DATASET, DATATABLE, DATARELATION VÀ DATAVIEW....................................105

I. DataSet........................................................................................................106

I.1. Khai báo DataSet........................................................................................106

I.2. Các thuộc tính của DataSet..........................................................................106

I.3. Các phương thức của DataSet ....................................................................106

II. DataTable ....................................................................................................112

II.1. Các thuộc tính của DataTable ......................................................................112

II.2. DataColumn ...............................................................................................113

Học phần 3 – VB.NET

Trang 5/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

II.3. DataRow....................................................................................................115

II.4. Constraint ..................................................................................................117

II.5. Tập hợp Columns........................................................................................119

II.6. Tập hợp Rows ............................................................................................121

II.7. Tập hợp Constraints....................................................................................124

II.8. Một số phương thức của DataTable..............................................................124

II.9. Các sự kiện của DataTable...........................................................................126

III. DataRelation................................................................................................127

III.1. Khởi tạo.....................................................................................................127

III.2. Các thuộc tính của DataRelation...................................................................128

III.3. Minh họa thiết lập quan hệ ..........................................................................128

IV. DataView .....................................................................................................129

IV.1. Khởi tạo.....................................................................................................129

IV.2. Các thuộc tính chính của DataView...............................................................129

IV.3. Các thao tác chính của DataView .................................................................130

IV.4. DataRowView.............................................................................................131

Bài 7...................................................................................................................133

XÂY DỰNG CÁC LỚP XỬ LÝ................................................................................133

I. Mô hình đa tầng (N-tier)..............................................................................134

II. Xây dựng lớp xử lý lưu trữ...........................................................................134

II.1. Các khai báo ..............................................................................................135

II.2. Khai báo các thuộc tính...............................................................................135

II.3. Khai báo phương thức khởi tạo....................................................................137

II.4. Khai báo phương thức xử lý - cung cấp thông tin ..........................................137

II.5. Khai báo các phương thức thực hiện lệnh .....................................................139

II.6. Nhóm xử lý sự kiện.....................................................................................140

III. Xây dựng lớp xử lý nghiệp vụ ......................................................................140

III.1. Khai báo phương thức khởi tạo....................................................................140

III.2. Khai báo phương thức tìm kiếm thông tin .....................................................141

Bài 8...................................................................................................................142

THIẾT KẾ CÁC MÀN HÌNH..................................................................................142

Học phần 3 – VB.NET

Trang 6/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

I. Các điều khiển hiển thị dữ liệu ....................................................................143

I.1. Thuộc tính liên kết dữ liệu của điều khiển.....................................................143

I.2. ComboBox, ListBox, CheckListBox ................................................................143

I.3. DataGrid ....................................................................................................144

I.4. DataGridTableStyle và TableStyles................................................................146

I.5. DataGridColumnStyle và GridColumnStyles....................................................146

I.6. Thiết kế DataGrid........................................................................................147

I.7. Hiển thị dữ liệu ra điều khiển.......................................................................150

II. Màn hình đơn...............................................................................................152

II.1. Các khai báo ..............................................................................................152

II.2. Các thủ tục nhập xuất.................................................................................152

II.3. Các hàm kiểm tra........................................................................................153

II.4. Các xử lý sự kiện ........................................................................................154

III. Màn hình một nhiều.....................................................................................157

III.1. Màn hình một-nhiều hai trang ......................................................................157

III.2. Màn hình một-nhiều ba trang.......................................................................159

IV. Màn hình lọc dữ liệu ....................................................................................160

IV.1. Màn hình lọc một điều kiện..........................................................................160

IV.2. Màn hình lọc hai điều kiện...........................................................................161

V. Màn hình một-nhiều-nhiều..........................................................................161

VI. Một số kỹ thuật trong hiển thị dữ liệu.........................................................161

VI.1. Tạo lớp DataGridColumnStyle chuyển đổi dữ liệu hiển thị...............................161

VI.2. Tạo lớp DataGridColumnStyle có ComboBox..................................................162

VI.3. Tạo lớp DataGridColumnStyle cho phép định dạng chi tiết..............................162

VI.4. Minh họa sử dụng.......................................................................................162

Bài 9...................................................................................................................166

BÁO BIỂU CRYSTAL REPORT .............................................................................166

I. Giới thiệu Crystal Report .............................................................................167

II. Tạo báo biểu ................................................................................................167

II.1. Nguồn dữ liệu cho báo biểu.........................................................................169

II.2. Sử dụng Crystal Report Viewer để hiển thị báo biểu.......................................170

Học phần 3 – VB.NET

Trang 7/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

II.3. Nguồn dữ liệu cho báo biểu từ DataSet ........................................................171

II.4. Định lại dữ liệu cho báo biểu từ nguồn CSDL.................................................173

II.5. Lọc dữ liệu báo biểu....................................................................................175

II.6. Truyền tham số cho báo biểu.......................................................................175

II.7. Các loại kết xuất báo biểu............................................................................175

ĐỀ THI MẪU CUỐI HỌC PHẦN ...........................................................................177

ĐỀ THI MẪU KIỂM TRA CHUYÊN MÔN GIÁO VIÊN ............................................181

Học phần 3 – VB.NET

Trang 8/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

GIỚI THIỆU

Sau khi hoàn thành khóa học này, học viên sẽ có các khả năng:

Lập trình hướng đối tượng với Visual Basic .Net

Lập trình cơ sở dữ liệu với ADO.Net

Xây dựng ứng dụng với Visual Basic .Net

Với thời lượng là 36 tiết LT và 60 tiết TH được phân bổ như sau:

STT

Bài học

Số tiết LT

Số tiết TH

1

Tổng quan .Net Framework, Visual Studio .Net

3

2

3

4

5

6

7

8

9

Ngôn ngữ Visual Basic .Net

Lập trình hướng đối tượng với VB.Net

Tổng quan ADO.Net

3

6

5

10

00

5

1

Đối tượng Connection, Command và DataAdapter

DataSet, DataTable, DataRelation Và DataView

Xây dựng các lớp xử lý

2

6

5

3

10

15

10

60

Thiết kế các màn hình

6

Báo biểu và in ấn

6

Tổng số tiết:

36

Học phần 3 – VB.NET

Trang 9/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

GIÁO TRÌNH LÝ THUYẾT

Sử dụng giáo trình “Visual Basic.Net” tập 2 của Nhóm Chuyên môn Lập trình.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Học phần 3 – VB.NET

Trang 10/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

HƯỚNG DẪN PHẦN LÝ THUYẾT

Bài 1

TỔNG QUAN .NET FRAMEWORK

Tóm tắt

Lý thuyết 3 tiết

Mục tiêu

Các mục chính

Bài tập

Giới thiệu các khái niệm cơ bản và 1. Tổng quan .Net Framework

cấu trúc của .Net Framework, đồng

2. Cấu trúc .Net Framework

thời thông qua việc trình bày một

3. Ứng dụng đầu tiên

ứng dụng để giới thiệu về Visual

Studio .Net.

Học phần 3 – VB.NET

Trang 11/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

I. Tổng quan về .Net Framework

Ngày 13/02/2002, Microsoft chính thức giới thiệu bộ công cụ lập trình mới của mình – Visual

Studio.NET. Sau 4 năm không tung ra phiên bản mới cho bộ Visual Studio 98, lần này Microsoft quyết

tâm đặt cược vào thắng lợi của công nghệ mới: Microsoft .NET.

Trong thời đại công nghệ thông tin, dữ liệu trở nên quan trọng đến nỗi người ta mong muốn tất cả mọi

thứ như điện thoại di động, máy tính xách tay, các máy PDA (Personal Digital Assistant) đều phải kết

nối với nhau để chia sẽ dữ liệu và việc sử dụng các phần mềm để quản lý, sử dụng những dữ liệu đó là

"không biên giới". Ứng dụng phải sẵn sàng để sử dụng từ trên máy tính cũng như trên điện thoại di

động 24/24 giờ, ít lỗi, xử lý nhanh và bảo mật chặt chẽ.

Các yêu cầu này làm đau đầu những chuyên gia phát triển ứng dụng khi phần mềm chủ yếu viết cho

hệ thống này không chạy trên một hệ thống khác bởi nhiều lý do như khác biệt về hệ điều hành, khác

biệt về chuẩn giao tiếp dữ liệu, mạng. Thời gian và chi phí càng trở nên quý báu vì bạn không phải là

người duy nhất biết lập trình. Làm sao sử dụng lại những ứng dụng đã viết để mở rộng thêm nhưng

vẫn tương thích với những kỹ thuật mới?

Sun Microsystems đi đầu trong việc cung cấp giải pháp với Java. Java chạy ổn định trên các hệ điều

hành Unix hay Solaris của Sun từ máy chủ tới các thiết bị cầm tay hay thậm chí trên các hệ điều hành

Windows của Microsoft (một ví dụ rõ ràng đó là hầu hết các điện thoại di động thế hệ mới đều có phần

mềm viết bằng Java). Kiến trúc lập trình dựa trên Java bytecode và thi hành trên máy ảo Java (JVM –

Java Virtual Marchine) cho phép các ứng dụng Java chạy trên bất cứ hệ điều hành nào. Mô hình lập

trình thuần hướng đối tượng của Java giúp các lập trình viên tùy ý sử dụng lại và mở rộng các đối

tượng có sẵn. Các nhà cung cấp công cụ lập trình dựa vào đây đểø gắn vào các môi trường phát triển

ứng dụng bằng Java của mình đủ các thư viện lập trình nhằm hỗ trợ các lập trình viên.

Sức mạnh của Java dường như quá lớn đến nỗi Microsoft từng phải chống trả bằng cách loại bỏ Java

Virtual Marchine khỏi các phiên bản hệ điều hành Windows mới của mình như Windows XP. Tuy nhiên,

Microsoft thừa hiểu rằng dù không cung cấp JVM, Sun cũng có thể tự cung cấp các JVM package cho

những người dùng Windows. Đó là lý do tại sao nhà khổng lồ quyết định bắt tay xây dựng lại từ đầu

một nền tảng phát triển ứng dụng mới: Microsoft.NET Framework.

Vì ra đời khá muộn so với Java, .Net bị coi là khá giống với bậc "tiền bối" của nó. .NET sử dụng kỹ

thuật lập trình thuần hướng đối tượng như Java và cũng thi hành trên một máy ảo là CLR (Common

Language Runtime).

Bộ thư viện của .NET Framework bao gồm hơn 5000 lớp đối tượng đủ sức hỗ trợ hầu hết các yêu cầu

từ phía lập trình viên. Công nghệ mã nguồn mở được đưa vào .NET thay cho COM và DCOM đang được

các lập trình viên của Microsoft sử dụng. Với COM, những thành phần (COMponent) đã được xây dựng

như các lớp thư viện hay các control chỉ có thể sử dụng lại. Bạn không thể mở rộng chúng hay viết lại

cho thích hợp với ứng dụng của mình. Trong .NET, mọi thành phần đều có thể kế thừa và mở rộng,

một kỹ thuật mới được đưa ra thay cho COM là Assembly. Distributed Component hay DCOM là kỹ

thuật dùng để phối hợp các thành phần trên nhiều máy tính giờ đây được thay thế trong .NET bởi

chuẩn công nghệ mới là SOAP và XML Web Service.

Cùng với SOAP (Simple Objects Access Protocol), XML Web Service mở rộng khả năng của DCOM từ

chỗ chỉ phối hợp các máy trong Intranet, nằm sau Firewall ra Internet. Các công ty .com giờ đây mặc

sức xây dựng các phần mềm độc lập của mình những vẫn có thể phối hợp với nhau để đem tới khách

Học phần 3 – VB.NET

Trang 12/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

hàng các dịch vụ e-commerce đa dạng nhưng thống nhất.

XML (eXtended Markup Language) - chuẩn lưu trữ và trao đổi dữ liệu mới nhất, hiệu quả nhất hiện nay

cũng được .NET hỗ trợ khá đầy đủ. Chỉ cần một công cụ chuyển đổi đơn giản mà thậm chí bạn cũng có

thể tự viết (đương nhiên khi bạn đã biết về XML), các dữ liệu trước kia của bạn dù ở bất cứ dạng lưu

trữ nào cũng có thể chuyển về dạng XML để sử dụng trong các ứng dụng mới hay trao đổi với hệ thống

ứng dụng khác. .NET giờ đây cũng sử dụng kỹ thuật truy cập cơ sở dữ liệu mới là ADO.NET để bổ sung

cho kỹ thuật ADO - trước kia vốn là thành phần mạnh nhất trong MDAC (Microsoft Data Access

Component gồm có 3 phần DB-Lib, OLEDB và ADO)- khả năng làm việc với dữ liệu XML. Bạn cũng nên

biết rằng kể từ SQL Server 2000, XML đã được hỗ trợ trong phần mềm quản trị cơ sở dữ liệu nổi tiếng

nhất của Microsoft và phiên bản SQL Server sắp tới chắc chắn không xem nhẹ XML chút nào. Cùng với

XML, SOAP và Web service đang là những vũ khí mạnh nhất mà Microsoft sử dụng để qua mặt Java.

Cũng không thể quên CLR, máy ảo của các ứng dụng viết bằng .NET. Common Language Runtime

(CLR) được sử dụng để thực hiện các đoạn chương trình ở dạng mã IL (Immediate Language). Điều

này có nghĩa là dầu bạn lập trình bằng ngôn ngữ nào bạn thích, một khi có thể biên dịch sang mã IL,

bạn sẽ yên tâm rằng CLR sẽ thi hành nó một cách suôn sẽ. Giống như JVM của Java, CLR bao gồm

trong nó nhiều thành phần quản lý ứng dụng khi thi hành như JIT (Just In Time compiler) để biên dịch

ngay tại thời điểm thi hành những đoạn lệnh IL cần thiết hay Garbage Collector giữ vai trò thu gom

"rác rưởi" mà ứng dụng để sót lại nhằm sử dụng hiệu quả bộ nhớ. Ngoài ra, CLR không quên hỗ trợ

việc quản lý các ứng dụng trước đây viết trên kỹ thuật COM. Nó đảm bảo cho bạn không phải bỏ đi

những gì đã "dày công xây đắp" trước đây mà vẫn có thể phối hợp nó với các ứng dụng mới viết trên

.NET.

Một điểm nữa không thể bỏ qua khi giới thiệu về .NET Framework, đó là thành phần Common

Language Specification. Vai trò của thành phần này là đảm bảo sự tương tác giữa các đối tượng bất

chấp chúng được xây dựng trong ngôn ngữ nào, miễn là chúng cung cấp được những thành phần

chung của các ngôn ngữ muốn tương tác. Thành phần Common Language Runtime được xây dựng với

mục đích mô tả các yêu cầu cần thiết của một ngôn ngữ để có thể sử dụng trong lập trình và biên dịch

thành mã IL. Một khi đã ở dạng mã IL, ứng dụng đã có thể chạy trên CLR và như thế bạn đã có khả

năng dùng ngôn ngữ lập trình mà mình yêu thích để tận dụng các khả năng mạnh mẽ của .NET.

Trước đây, các lập trình viên đã quen dùng Visual C++ hay Visual Basic 6 hay Visual InterDEV mỗi khi

cần xây dựng một loại ứng dụng khác phải chuyển qua lại giữa các môi trường lập trình khác nhau của

Visual Studio 98 và chợt nhận ra rằng VB 6 không có điểm mạnh này của C++ hoặc C++ không làm

nhanh được chức năng kia của VB 6,… sẽ cảm thấy nhẹ nhõm vì với .NET giờ đây, mọi sức mạnh của

các ngôn ngữ lập trình đều như nhau. .NET Framework hỗ trợ một bộ thư viện lập trình đồ sộ hơn

5000 lớp đối tượng để bạn đủ khả năng xây dựng các loại ứng dụng từ kiểu console (ứng dụng dòng

lệnh), ứng dụng trên Windows cho tới các ứng dụng Web, các service của hệ điều hành và các Web

service trên Internet.

Trước khi chấm dứt phần giới giới thiệu, cũng cần phải đề cập đến bộ control đồ sộ và mới mẻ của

.NET. Rất nhiều điều khiển mới được thêm vào .NET Framework để hỗ trợ cho các ứng dụng có giao

diện đồ họa trên Windows và trên Web một "vẻ mặt" mới. Những công cụ này không chỉ hỗ trợ chuẩn

font chữ Unicode nhưng còn kết hợp với khả năng xây dựng ứng dụng mang tính "quốc tế" khi người

lập trình phải đáp ứng nhiều ngôn ngữ, nhiều định dạng ngày giờ hay tiền tệ khác nhau.

Microsoft không quên đem lại một môi trường phát triển ứng dụng sử dụng giao diện đồ hoạ, tích hợp

nhiều chức năng, tiện ích khác nhau để hỗ trợ tối đa cho các lập trình viên, đó chính là Visual

Học phần 3 – VB.NET

Trang 13/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

Studio.NET.

.NET Framework là thành phần quan trọng nhất trong kỹ thuật phát triển ứng dụng dựa trên .NET.

Visual Studio sẽ giúp người lập trình nắm bắt và tận dụng tốt hơn những chức năng của .NET

Framework. Phần dưới đây giới thiệu những kiến thức cơ bản nhất về .NET Framework trước khi chúng

ta thực sự bắt tay vào làm việc với Visual Studio.NET và VB.NET.

II. Cấu trúc .Net Framework

Trong phần này, chúng ta tìm hiểu các thành phần bên trong .NET Framework.

VB

C++

C#

J#

…

Common Language Specification

ASP .NET

Windows

Forms

Web Forms Web Services

Mobile Internet Toolkit

ADO .NET and XML

B ase C lass Library

Common Language Runtime

Operating System

Cấu trúc .NET FrameworkN

II.1. Hệ điều hành

.NET Framework cần được cài đặt và sử dụng trên một hệ điều hành. Hiện tại, .NET Framework chỉ có

khả năng làm việc trên các hệ điều hành Microsoft Win32 và Win64 mà thôi. Trong thời gian tới,

Microsoft sẽ đưa hệ thống này lên Windows CE cho các thiết bị cầm tay và có thể mở rộng cho các hệ

điều hành khác như Unix.

II.2. Cung cấp các chức năng xây dựng ứng dụng

Với vai trò quản lý việc xây dựng và thi hành ứng dụng, .NET Framework cung cấp các lớp đối tượng

(Class) để bạn có thể gọi thi hành các chức năng mà đối tượng đó cung cấp. Tuy nhiên, lời kêu gọi của

bạn có được "hưởng ứng" hay không còn tùy thuộc vào khả năng của hệ điều hành đang chạy ứng

dụng của bạn.

Các chức năng đơn giản như hiển thị một hộp thông báo (Messagebox) sẽ được .NET Framework sử

dụng các hàm API của Windows. Chức năng phức tạp hơn như sử dụng các COMponent sẽ yêu cầu

Windows phải cài đặt Microsoft Transaction Server (MTS) hay các chức năng trên Web cần Windows

phải cài đặt Internet Information Server (IIS).

Như vậy, bạn cần biết rằng lựa chọn một hệ điều hành để cài đặt và sử dụng .NET Framework cũng

không kém phần quan trọng. Cài đặt .NET Framework trên các hệ điều hành Windows 2000, 2000

Học phần 3 – VB.NET

Trang 14/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

Server, XP, XP.NET, 2003 Server sẽ đơn giản và tiện dụng hơn trong khi lập trình.

II.3. Common Language Runtime

Là thành phần "kết nối" giữa các phần khác trong .NET Framework với hệ điều hành. Common

Language Runtime (CLR) giữ vai trò quản lý việc thi hành các ứng dụng viết bằng .NET trên Windows.

CLR sẽ thông dịch các lời gọi từ chương trình cho Windows thi hành, đảm bảo ứng dụng không chiếm

dụng và sử dụng tràn lan tài nguyên của hệ thống. Nó cũng không cho phép các lệnh "nguy hiểm"

được thi hành. Các chức năng này được thực thi bởi các thành phần bên trong CLR như Class loader,

Just In Time compiler, Garbage collector, Exception handler, COM marshaller, Security engine,…

Trong các phiên bản hệ điều hành Windows mới như XP.NET và Windows 2003, CLR được gắn kèm với

hệ điều hành. Điều này đảm bảo ứng dụng viết ra trên máy tính của chúng ta sẽ chạy trên máy tính

khác mà không cần cài đặt, các bước thực hiện chỉ đơn giản là một lệnh copy của DOS!

II.4. Bộ thư viện các lớp đối tượng

Nếu phải giải nghĩa từ "Framework" trong thuật ngữ .NET Framework thì đây là lúc thích hợp nhất.

Framework chính là một tập hợp hay thư viện các lớp đối tượng hỗ trợ người lập trình khi xây dựng

ứng dụng. Có thể một số người trong chúng ta đã nghe qua về MFC và JFC. Microsoft Foundation Class

là bộ thư viện mà lập trình viên Visual C++ sử dụng trong khi Java Foundation Class là bộ thư viện

dành cho các lập trình viên Java. Giờ đây, có thể coi .NET Framework là bộ thư viện dành cho các lập

trình viên .NET

Với hơn 5000 lớp đối tượng để gọi thực hiện đủ các loại dịch vụ từ hệ điều hành, chúng ta có thể bắt

đầu xây dựng ứng dụng bằng Notepad.exe!!!… Nhiều người lầm tưởng rằng các môi trường phát triển

phần mềm như Visual Studio 98 hay Visual Studio.NET là tất cả những gì cần để viết chương trình.

Thực ra, chúng là những phần mềm dùng làm "vỏ bọc" bên ngoài. Với chúng, chúng ta sẽ viết được

các đoạn lệnh đủ các màu xanh, đỏ; lỗi cú pháp báo ngay khi đang gõ lệnh; thuộc tính của các đối

tượng được đặt ngay trên cửa sổ properties, giao diện được thiết kế theo phong cách trực quan… Như

vậy, chúng ta có thể hình dung được tầm quan trọng của .NET Framework. Nếu không có cái cốt lõi

.NET Framework, Visual Studio.NET cũng chỉ là cái vỏ bọc! Nhưng nếu không có Visual Studio.NET,

công việc của lập trình viên .NET cũng lắm bước gian nan!

II.4.1. Base class library – thư viện các lớp cơ sở

Đây là thư viện các lớp cơ bản nhất, được dùng trong khi lập trình hay bản thân những người xây dựng

.NET Framework cũng phải dùng nó để xây dựng các lớp cao hơn. Ví dụ các lớp trong thư viện này là

String, Integer, Exception,…

II.4.2. ADO.NET và XML

Bộ thư viện này gồm các lớp dùng để xử lý dữ liệu. ADO.NET thay thế ADO để trong việc thao tác với

các dữ liệu thông thường. Các lớp đối tượng XML được cung cấp để bạn xử lý các dữ liệu theo định

dạng mới: XML. Các ví dụ cho bộ thư viện này là SqlDataAdapter, SqlCommand, DataSet, XMLReader,

XMLWriter,…

II.4.3. ASP.NET

Bộ thư viện các lớp đối tượng dùng trong việc xây dựng các ứng dụng Web. ASP.NET không phải là

phiên bản mới của ASP 3.0. Ứng dụng web xây dựng bằng ASP.NET tận dụng được toàn bộ khả năng

Học phần 3 – VB.NET

Trang 15/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

của .NET Framework. Bên cạnh đó là một "phong cách" lập trình mới mà Microsoft đặt cho nó một tên

gọi rất kêu : code behind. Đây là cách mà lập trình viên xây dựng các ứng dụng Windows based

thường sử dụng – giao diện và lệnh được tách riêng. Tuy nhiên, nếu bạn đã từng quen với việc lập

trình ứng dụng web, đây đúng là một sự "đổi đời" vì bạn đã được giải phóng khỏi mớ lệnh HTML lộn

xộn tới hoa cả mắt.

Sự xuất hiện của ASP.NET làm cân xứng giữa quá trình xây dựng ứng dụng trên Windows và Web.

ASP.NET cung cấp một bộ các Server Control để lập trình viên bắt sự kiện và xử lý dữ liệu của ứng

dụng như đang làm việc với ứng dụng Windows. Nó cũng cho phép chúng ta chuyển một ứng dụng

trước đây viết chỉ để chạy trên Windows thành một ứng dụng Web khá dễ dàng. Ví dụ cho các lớp

trong thư viện này là WebControl, HTMLControl, …

II.4.4. Web services

Web services có thể hiểu khá sát nghĩa là các dịch vụ được cung cấp qua Web (hay Internet). Dịch vụ

được coi là Web service không nhằm vào người dùng mà nhằm vào người xây dựng phần mềm. Web

service có thể dùng để cung cấp các dữ liệu hay một chức năng tính toán.

Ví dụ, công ty du lịch của bạn đang sử dụng một hệ thống phần mềm để ghi nhận thông tin về khách

du lịch đăng ký đi các tour. Để thực hiện việc đặt phòng khách sạn tại địa điểm du lịch, công ty cần

biết thông tin về phòng trống tại các khách sạn. Khách sạn có thể cung cấp một Web service để cho

biết thông tin về các phòng trống tại một thời điểm. Dựa vào đó, phần mềm của bạn sẽ biết rằng liệu

có đủ chỗ để đặt phòng cho khách du lịch không? Nếu đủ, phần mềm lại có thể dùng một Web service

khác cung cấp chức năng đặt phòng để thuê khách sạn. Điểm lợi của Web service ở đây là bạn không

cần một người làm việc liên lạc với khách sạn để hỏi thông tin phòng, sau đó, với đủ các thông tin về

nhiều loại phòng người đó sẽ xác định loại phòng nào cần đặt, số lượng đặt bao nhiêu, đủ hay không

đủ rồi lại liên lạc lại với khách sạn để đặt phòng. Đừng quên là khách sạn lúc này cũng cần có người để

làm việc với nhân viên của bạn và chưa chắc họ có thể liên lạc thành công.

Web service được cung cấp dựa vào ASP.NET và sự hỗ trợ từ phía hệ điều hành của Internet

Information Server.

II.4.5. Window form

Bộ thư viện về Window form gồm các lớp đối tượng dành cho việc xây dựng các ứng dụng Windows

based. Việc xây dựng ứng dụng loại này vẫn được hỗ trợ tốt từ trước tới nay bởi các công cụ và ngôn

ngữ lập trình của Microsoft. Giờ đây, ứng dụng chỉ chạy trên Windows sẽ có thể làm việc với ứng dụng

Web dựa vào Web service. Ví dụ về các lớp trong thư viện này là: Form, UserControl,…

II.5. Phân nhóm các lớp đối tượng theo loại

Một khái niệm không được thể hiện trong hình vẽ trên nhưng cần đề cập đến là Namespace. Đây là tên

gọi một nhóm các lớp đối tượng phục vụ cho một mục đích nào đó. Chẳng hạn, các lớp đối tượng xử lý

dữ liệu sẽ đặt trong một namespace tên là Data. Các lớp đối tượng dành cho việc vẽ hay hiển thị chữ

đặt trong namespace tên là Drawing.

Một namespace có thể là con của một namespace lớn hơn. Namespace lớn nhất trong .NET Framework

là System.

Lợi điểm của Namespace là phân nhóm các lớp đối tượng, giúp người dùng dễ nhận biết và sử dụng.

Ngoài ra, Namespace tránh việc các lớp đối tượng có tên trùng với nhau không sử dụng được. .NET

Framework cho phép chúng ta tạo ra các lớp đối tượng và các Namespace của riêng mình. Với hơn

Học phần 3 – VB.NET

Trang 16/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

5000 tên có sẵn, việc đặt trùng tên lớp của mình với một lớp đối tượng đã có là điều khó tránh khỏi.

Namespace cho phép việc này xảy ra bằng cách sử dụng một tên đầy đủ để nói đến một lớp đối tượng.

Ví dụ, nếu muốn dùng lớp WebControls, chúng ta có thể dùng tên tắt của nó là WebControls hay tên

đầy đủ là System.Web.UI.WebControls.

System.Web

UI

System.Windows.Forms

Design

Services

Description

HtmlControls

Discovery

Protocols

WebControls

System.Drawing

Drawing2D

Imaging

Caching

Configuration

Security

SessionState

Printing

Text

System.Data

System.Xml

Serialization

OleDb

SqlClient

XSLT

Common

SQLTypes

XPath

System

Security

Collections

IO

Net

Reflection

Resources

Runtime

InteropServices

Remoting

Configuration

Diagnostics

Globalization

ServiceProces

Text

Threading

Serialization

Hệ thống không gian tên (Namespace)

Đặc điểm của bộ thư viện các đối tượng .NET Framework là sự trải rộng để hỗ trợ tất cả các ngôn ngữ

lập trình .NET như chúng ta thấy ở hình vẽ trên. Điều này sẽ giúp những người mới bắt đầu ít bận tâm

hơn trong việc lựa chọn ngôn ngữ lập trình cho mình vì tất cả các ngôn ngữ đều mạnh ngang nhau.

Cũng bằng cách sử dụng các lớp đối tượng để xây dựng ứng dụng, .NET Framework buộc người lập

trình phải sử dụng kỹ thuật lập trình hướng đối tượng (sẽ được nói tới trong các chương sau).

III. Ứng dụng đầu tiên

III.1. Môi trường lập trình VS .NET

Chúng ta sẽ bắt đầu bằng việc làm quen với môi trường phát triển ứng dụng (IDE) của Visual

Studio.NET. VS.NET có nhiều thay đổi so với VS 98.

Hình dưới là màn hình khởi đầu của VS.NET 2003. Vùng làm việc chính giữa đang hiển thị trang "Start

page" với 3 mục chính: Projects, Online Resource và My Profile.

My Profile ghi nhớ thông tin về người sử dụng VS.NET. Các thông tin chủ yếu liên quan đến cách chúng

ta sẽ sử dụng VS.NET như thế nào. Chẳng hạn như cách hiển thị các cửa sổ, các phím tắt, cách VS.NET

hiển thị màn hình giúp đỡ,…

Online Resource cần một kết nối với Internet để download các thông tin từ website của Microsoft về

máy tính của chúng ta.

Projects liệt kê các project mà chúng ta đã làm việc trong thời gian gần đây. Trên mục này, chúng ta

cũng có thể tạo mới một project bằng cách nhấn vào nút New Project.

Các cửa sổ phụ nhìn thấy trên màn hình gồm có:

Học phần 3 – VB.NET

Trang 17/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

Màn hình khởi đầu của VS.NET 2003 với Tab My Profile hiện hành

Solution Explorer quản lý một hay nhiều project được nhóm với nhau để tạo thành một solution (giải

pháp hay một hệ thống ứng dụng hoàn chỉnh). Nếu chuyển qua tab Class (Clas…), cửa sổ này liệt kê

các lớp đối tượng trong ứng dụng đang làm việc. Tab Content (Cont…) sẽ hiện thị mục lục của phần

giúp đỡ của VS.NET.

Dynamic help là cửa sổ giúp đỡ thông minh mới có trong VS.NET. Trong khi lập trình, chúng ta chỉ cần

đưa chuột tới một từ khoá như Class, For,… Dynamic help sẽ tự động tìm ra những mục giúp đỡ liên

quan đế từ khoá đó. Nếu chúng ta đang mở một project, phần cửa sổ dành cho Dynamic help còn

dùng để hiển thị cửa số Property giống như của VB 6.

Toolbox liệt kê các control dành cho việc thiết kế giao diện. Một tiện lợi của VS.NET cho các màn hình

độ phân giải thấp là chúng ta có thể thu gọn các cửa sổ kiểu như Solution Explorer và Dynamic help

thành tab nằm dọc theo màn hình như cửa sổ Toolbox chúng ta thấy trong hình. Nếu có nhiều tab,

biểu tượng của tab đó sẽ được hiển thị. Trong hình vẽ một tab khác có tên là Server Explorer được

hiển thị với biểu tượng 2 chiếc máy tính phía trên tab Toolbox.

III.2. Tạo mới một project

Có 2 cách tạo mới một project: chọn menu File | New | Project hay nhấn nút New Project trên tab

Projects của trang khởi động. Hình dưới minh họa cửa sổ New Project hiện ra khi bạn chọn chức năng

tạo mới.

Mục Project Type liệt kê tất cả các loại project có thể tạo bằng VS.NET. Máy tính của chúng tôi chỉ cài

một ngôn ngữ VB.NET thay vì 4 ngôn ngữ là VB.NET, C#, C++ và J# nên hình dưới chỉ cho thấy loại

Visual Basic Project mà không thấy có C# project hay C++ project…

Chỉ riêng với loại VB.Net project, chúng ta đã thấy mục Templates liệt kê rất nhiều kiểu ứng dụng khác

nhau. Một template là một mẫu ứng dụng cụ thể mà VS.NET sẽ phát sinh trước một số đoạn lệnh nhất

Học phần 3 – VB.NET

Trang 18/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

định. Ví dụ, loại template Windows Application sẽ được VS.NET tạo sẵn một form và phát sinh lệnh cần

thiết để chúng ta có thể chạy ứng dụng ngay sau khi vừa tạo mới!

Hãy bắt đầu bằng ứng dụng phổ biến nhất : Windows Application.

Đặt lại tên cho project trong phần Name là “Hello” và định lại đường dẫn cho thư mục lưu trữ ứng

dụng trong phần Location (tuỳ ý và nếu cần thiết). Cuối cùng, nhấn OK để VS.NET phát sinh project

mới

Cửa sổ tạo một project

III.3. Ứng dụng Hello

Môi trường phát triển ứng dụng VS.Net

Học phần 3 – VB.NET

Trang 19/187

Tài liệu hướng dẫn giảng dạy

Trong ứng dụng này, chúng ta sẽ thực hiện các chức năng sau:

Thiết kế giao diện để làm quen với control mới và thuộc tính mới của các control

Thiết kế hệ thống thực đơn (menu)

Tìm hiểu cấu trúc của một ứng dụng Windows Application về mặt mã lệnh

Viết lệnh và làm quen với giao diện mới của cửa sổ code editor

Biên dịch, chạy thử ứng dụng

Tìm hiểu danh sách các file của project

Trước hết, nhấn đúp trên form để xem cửa sổ code editor với các đoạn lệnh của form Form1.

Cửa sổ viết lệnh của Form (Code editor)

Chúng ta sẽ thấy các dòng lệnh nằm trong một mục được khai báo là Class Form1. Class là một lớp đối

tượng và điều này cho thấy ngay bản chất lập trình hướng đối tượng (HĐT) của .NET. Tiếp theo dòng

khai báo là đoạn lệnh:

Ví dụ:

Inherits System.Windows.Forms.Form

Inherits có nghĩa là "kế thừa". Trong lập trình HĐT, điều này có nghĩa là Class được khai báo có đặc

điểm giống hoàn toàn với class mà nó thừa kế. Ở đây, class mà Form1 thừa kế là

System.Windows.Forms.Form. Như vậy, Form1 sẽ có đặc điểm chung giống với bất kỳ form nào trong

các ứng dụng Windows: Một vùng hình chữ nhật, có thanh tiêu đề, các hộp Maximize, Minimize, X; có

thể thay đổi kích thước,…

Tạm bỏ qua phần Windows Form designer generated code để xem phần thủ tục Form1_Load:

Ví dụ: Thủ tục Form1_Load

Private Sub Form1_Load(ByVal sender As System.Object, ByVal e As _

System.EventArgs) Handles MyBase.Load

End Sub

Như đã từng quen với VB 6, chúng ta biết rằng đây chính là thủ tục bẫy sự kiện Load của form xảy ra

khi chương trình vừa được thi hành. Hãy chú ý đoạn Handles MyBase.Load ở cuối phần khai báo. Với

mỗi thủ tục xử lý sự kiện, giờ đây, VB.NET dùng từ khoá Handles để mô tả sự kiện sẽ xử lý. Viết đoạn

lệnh sau đây để hiển thị một hộp thông báo trong thủ tục Form1_Load:

MsgBox("Form load!!!")

Nhấn F5 để chạy thử chương trình, một hộp thông báo hiển thị câu "Form load!!!" trước khi form được

hiện ra. Bây giờ, chúng ta hãy bỏ phần Handles MyBase.Load và chạy lại : hộp thông báo không còn

hiện ra được nữa – nghĩa là không có dòng lệnh nào cho xử lý sự kiện Load của form.

Học phần 3 – VB.NET

Trang 20/187