Ẩm thực Nga – thưởng thức và suy ngẫm
ẨM THỰC NGA – THƯỞNG THỨC VÀ SUY NGẪM
Kiều Kim Cúc – Lớp 4N-08
I. Dẫn nhập
Mỗi một quốc gia, dân tộc trên thế giới đều mang trong mình những đặc
điểm địa lí, lịch sử hình thành, phát triển, cảnh quan thiên nhiên và những nét
văn hóa, truyền thống riêng. Và ẩm thực là một khía cạnh của văn hóa đặc trưng
cho mỗi nước, là niềm tự hào của cả dân tộc đó. Ví dụ như khi nói đến món sushi
là ta nghĩ ngay đến xứ sở mặt trời mọc - Nhật Bản, nói đến món kim chi là nói
đến Hàn Quốc; nem, bánh chưng - niềm tự hào của Việt Nam thì súp củ cải đỏ,
bánh mì đen, shashlyk (шашлык), salad Nga, rượu vodka, kvas… là những món
ăn độc đáo chỉ có ở Nga - xứ sở bạch dương. Mặc dù chưa một lần được đặt chân
lên mảnh đất ấy, nhưng theo tôi, việc tìm hiểu về ẩm thực của Nga là rất cần
thiết vì nó sẽ cho ta kiến thức rộng hơn về đất nước Nga – nơi có cảnh quan
thiên nhiên tươi đẹp, nơi có những con người hăng say lao động, yêu quí những
thành quả lao động và tạo nên những món ăn bổ dưỡng và đầy tinh tế.
II. Nội dung
Bản thân tôi cũng may mắn có dịp được thưởng thức một số món ăn của
Nga trong thời gian làm việc ở một nhà hàng bán đồ ăn Nga trên đường Tô Ngọc
Vân. Nguyên liệu và cách chế biến không hoàn toàn giống những nguyên liệu ở
nước ta nhưng rất ngon miệng, và khá hợp với khẩu vị của người Việt. Và bây
giờ, xin mời các bạn hãy cùng tôi thưởng thức những một số món đặc sắc này
nhé.
1. Bàn ăn và những món ăn truyền thống
Khác với người Việt, trong một bữa ăn cơ bản của người Việt, các món ăn
gồm có canh (rau), thịt (cá), nước mắm được dọn trên một mâm và được ăn cùng
32
Hội thảo khoa học sinh viên khoa tiếng Nga, 23-3-2012
một lúc thì ở Nga, một bữa ăn Nga truyền thống có 3 món và thường ăn từng
món theo trật tự nhất định.
Món thứ nhất, thông thường là súp sẽ được dọn ra. Trời lạnh, súp thường
được nấu với nước ninh xương hoặc nước thịt hoặc nấu với sữa, nếu trời nóng,
người ta nấu súp bằng nước kvas (квас) làm từ lúa mạch hoặc là dùng nước củ
cải đỏ. Món súp thông dụng nhất ở Nga là “shchi” (щи), súp được làm từ bắp cải
tươi hoặc nấu với dưa cải bắp, với thịt, rau tươi và váng sữa (сметана). Từ xưa
đã có câu tục ngữ: “Щи да каша - пища да наша”. Và sau những giờ làm việc
vất vả, một đĩa súp nóng hổi, thơm ngon sẽ giúp lấy lại sức lực nhanh chóng.
Nhưng tôi quan sát thấy, có nhiều người Nga, người Ucraina, người Việt thường
hay thích ăn súp củ cải đỏ hơn. Tên tiếng Nga của súp củ cải đỏ là "борщ" - từ
này xuất phát từ ngôn ngữ cổ xứ Slavơ "бърщь" - свёкла (củ cải đỏ). Súp củ cải
đỏ tuy là món ăn yêu thích của người Nga, nhưng đó lại là món ăn truyền thống
của nước “anh em” Ukraina. Củ cải đỏ đóng vai trò là thành phần chủ yếu tạo
nên màu sắc cũng như hương vị đặc trưng của món súp nổi tiếng này. Cách nấu
súp củ cải đỏ nhanh nhất là bạn chỉ cần cho củ cải đã thái nhỏ vào nước xương
ninh và thêm vài lá nguyệt quế vào nữa là xong. Nhưng bạn cũng nên chú ý nhé,
nên chọn loại củ cải đỏ là có vỏ và ruột đều là màu đỏ, tóm lại là đỏ toàn phần,
chứ đừng nên dùng loại củ cải bé, hơi tròn có vỏ màu đỏ nhưng ruột bên trong lại
trắng. Màu của món súp sẽ không đẹp mắt. Khi ăn súp, người ta thường nhâm
nhi những mẩu bánh mì đen. Một món bánh độc đáo của Nga được làm từ bột mì
đen được ủ chua. Ở Nga, bánh mì đen được ví như cha ruột của mỗi người vậy.
Tuy nhiên, theo ý kiến của cá nhân tôi, ăn bánh mì đen phải chấm với nước sốt
(соус) thì ngon tuyệt.
Sau món súp thường là các món cá hoặc thịt, thường có thêm rau quả tươi
hoặc khoai tây, salat (салат), pelmeni (пельмени). Ở Nga có rất nhiều sông, hồ,
rừng rậm nên trong ẩm thực của nước này có một lượng lớn các món ăn từ cá,
thịt rừng, nấm và quả rừng. Ví dụ như món thịt cừu nướng xiên shashlyk
33
Hội thảo khoa học sinh viên khoa tiếng Nga, 23-3-2012
(шашлык). Theo truyền thống, món ăn này được làm bằng thịt cừu nhưng người
ta cũng có thể nướng bằng thịt heo, thịt bò, thịt gia cầm hoặc cá tầm. Điều quan
trọng nhất là cá, thịt phải tươi ngon và được chế biến cẩn thận, thời gian ướp gia
vị cũng quan trọng để đảm bảo hương vị thơm ngon cho món ăn. Người ta
thường làm thành một xiên thịt đã tẩm gia vị và đem nướng bằng than hoa. Món
ăn này thường được chấm với váng sữa (сментана). Khi ăn món này, tôi thấy
hơi giống món thịt nướng, giống món thịt quay ở Việt Nam.
Một món ăn khác khá thú vị, hương vị của nó khá giống món sủi cảo của
Trung Quốc. Đó là món pelmeni (пельмени). Món ăn này được người dân ở
vùng Sibiri yêu thích. Pelmeni được làm từ bột nhào thịt, người ta ăn nó với
trong món thứ nhất với súp hoặc trong món thứ hai cùng với kem, bơ, hoặc dấm.
Một trong những tục lệ quan trọng của pelmeni đó là việc nặn “chiếc bánh
Pelmeni hạnh phúc”. Trong viên pelmeni cuối cùng người ta đặt vào nhân ớt,
đồng xu hoặc thậm chí là cúc áo. Nhồi nhân cho pelmeni có thế tùy thích. Ăn
pelmeni đầy bột, nguyên vẹn - có hạnh phúc, pelmeni nhân rau - có niềm vui,
nhân là ớt - có tình yêu, nhân đường - có một năm dễ dàng, may mắn. Còn
pelmeni mà có đồng xu thì hứa hẹn sẽ giàu có. Một truyền thống rất thú vị nữa
có liên quan tới nghi thức từ Sibiri. Pelmeni của Sibiri thường được để lên bàn
chỉ trong một bát lớn - thể hiện cảm tình của chủ nhà với khách và mong giữ
khách ở nhà mình càng lâu càng tốt. Nếu người chủ nhà mang cho mỗi khách
một bát nhỏ, nó có thể được cho rằng, người chủ muốn tránh sự có mặt của
người ở bàn. Người Nga còn có những giải thích thú vị về pelmeni. Nếu như bạn
mơ thấy mình đang ngồi ở bàn đầy pelmeni, điều đó hứa hẹn một cuộc gặp với
người bạn thân. Nếu mơ thấy mình nặn pelmeni thì có nghĩa là anh ta không có
gia đình đầm ấm. Cô gái mà mơ thấy mình làm pelmeni không thành công, thì
chứng tỏ rằng người yêu hiện tại của cô là một người khó tính trong ăn uống.
Một món ăn khá phổ biến trên bàn ăn của người Nga đó là khoai tây. Ở
Nga, khoai tây được biết đến từ cuối thế kỉ XVII nhờ vua Piotr Đệ nhất, người ta
34
Hội thảo khoa học sinh viên khoa tiếng Nga, 23-3-2012
mang nó về từ Hà Lan. Hiện nay, khoai tây đã trở thành thực phẩm chính trong
tất cả các gia đình Nga, có tới hơn 1000 món ăn có thể làm từ khoai tây: khoai
tây chiên, luộc, nhồi nấm và thịt… Khi còn đi làm ở nhà hàng Budmo (trong
tiếng Ucraina nghĩa là: chúc sức khỏe), tôi ấn tượng với món khoai tây chiên
kiểu nông thôn. Món ăn này thú vị ở chỗ, khoai tây không cần gọt vỏ, chỉ cần
rửa sạch và chiên lên với bơ. Món này dùng để ăn kèm.
Nếu như món nhiều đạm, nhiều dầu, bơ làm bạn mau no thì bạn nên dùng
thêm các món ăn làm từ rau củ. Những món này không chỉ giúp tiêu hóa tốt, mà
còn làm giảm hấp thụ cholesteron, kích thích khẩu vị. Món tôi muốn nhắc đến
đó chính là món salat Nga - một món được rất nhiều người Việt ưa chuộng.
Những nguyên liệu để chế biến món ăn này cũng không khó để tìm thấy ở chợ
của ta: cà rốt, trứng gà, thịt hun khói, đậu Hà Lan, dưa chuột, hành tây, ngô hạt,
xà lách, cà chua, có thể có cá hồi, cá ngừ đóng hộp, sốt Mayonaise, dầu ăn, khoai
tây… Các loại rau củ được luộc, cắt hạt lựu rồi trộn với sốt mayonaise, xà lách
và cả chua để trang trí cho đẹp mắt. Cách làm món này khá đơn giản tuy nhiên
món có ngon hay không phụ thuộc vào loại mayonaise bạn chọn. Sau khi hoàn
thành món trộn này, bạn nên để vào trong tủ một lúc thì khi bỏ ra ăn sẽ thơm,
mát hơn nhiều. Khi thưởng thức món salad đầy màu sắc, sắc đỏ của cà rốt, cà
chua, sắc vàng của khoai tây, trứng, sắc xanh của dưa chuột, xà lách, đậu Hà Lan
quyện cùng sắc trắng ngà của nước sốt mayonaise. Màu sắc đó không chỉ kích
thích thị giác mà còn kích thích vị giác của người ăn. Đó cũng là món ăn phổ
biến, ngon và dễ làm nhất của Nga.
Sau khi ăn xong các món chính, người Nga thường uống trà hoặc cà phê
và thưởng thức bánh ngọt. Người Nga thường không sử dụng cốc để uống trà.
Họ dùng một bộ chén bằng sứ để thưởng thức trà. Đặc biệt là, nếu như ở Trung
Quốc, Nhật, Anh… trà được rót ngay từ ấm trà ra và uống liền thì ở Nga, trà
thường được pha loãng ra, do đó ngoài bộ ấm chén pha trà, khi thưởng thức trà
35
Hội thảo khoa học sinh viên khoa tiếng Nga, 23-3-2012
Nga cần phải có hũ đựng nước sôi riêng. Trước đây, người ta sử dụng ấm
samovar để thực hiện chức năng này.
Ngày nay, có thể thay thế bằng các bình giữ nhiệt, siêu để thay thế. Một
điểm đặc biệt nữa trong cách thưởng thức trà của người Nga là họ thường dùng
những lát chanh mỏng để tăng hương vị cho trà. Toàn thế giới đều biết rằng, trà
dùng với chanh là phát minh của người Nga và cách thưởng thức này gọi là “Trà
Nga”.
Bộ đồ uống trà bằng sứ, một chiếc ấm đựng nước nóng samovar hiện đại,
trà và chanh, đôi khi có cả đường là những thành phần cần thiết để thưởng thức
trà đúng kiểu Nga. Trong khi uống trà, họ thường ăn bánh ngọt: bánh blin, bánh
nướng pirog (пирог). Phần lớn các loại bánh được làm từ bột mì, trứng, sữa,
đường, nhân bên trong thì đủ loại: mứt, hoa quả, phomat… Tôi chưa được
thưởng thức món bánh pirog nhưng mà món bánh Napoleon thì ngon tuyệt: ăn
rất mát, không quá ngọt, không quá ngậy… và rất thích hợp khi dùng với trà.
Họ cũng có thể sẽ vừa trò chuyện vừa uống cà phê sau bữa ăn. Cà phê của
Nga có đặc điểm là được pha rất loãng, đến nỗi người ta có thể uống đến một lít
cà phê là chuyện bình thường.
Đó là một bữa ăn truyền thống của Nga. Còn ngày nay, cũng tùy theo
hoàn cảnh mà mỗi gia đình có những cách bày trí các món ăn riêng. Đặc biệt, khi
đón tiếp khách thì cả người Nga cũng rất chu đáo chuẩn bị các món đặc biệt khác
nữa. Chính vì thế mà người Nga vẫn thường được ví là những con người nồng
hậu, tình cảm và hiếu khách. Tôi đã từng nghe một bác người Ucraina kể rằng:
Để đón tiếp các vị khách quí, đặc biệt thì người Nga vẫn thường dùng bánh mì
và muối. Vị khách sẽ lấy một mấu bánh mì, chấm muối và ăn nó. Nghi lễ này đã
trở thành biểu tượng cho việc làm quen với những giá trị cơ bản cuộc sống của
người họ gặp. Nó đồng thời thể hiện việc bắt đầu mối quan hệ hữu nghị và sẵn
36
Hội thảo khoa học sinh viên khoa tiếng Nga, 23-3-2012
sàng ăn cùng chủ nhà “một pút muối”, tức sẵn sàng chia sẻ tai họa, khó khăn và
niềm vui trong cuộc sống.
Tục lệ đón khách bằng bánh mì muối đã quen thuộc với người dân Nga từ
rất lâu. Trong quan niệm của họ, bánh mì thể hiện mong muốn giàu có, sung túc,
còn muối thể hiện sự bảo vệ con người khỏi những ảnh hưởng và sức mạnh của
kẻ thù. Tiếp đãi khách bằng bánh mì muối tức là mối quan hệ giữa khách và chủ
nhà rất thân thiện và tin cậy. Nếu từ chối ăn bánh mì muối thì nó được coi là một
sự bất lịch sự. Vì vậy, không phải vô cớ mà người Nga thường nói: “Đến cả vua
cũng không từ chối bánh mì muối”. Sự hiếu khách, hào phóng cũng được gọi là:
“хлебосольство”. Cách gọi “bánh mì-muối” tại Nga là cách gọi cho cho sự tiếp
đãi. Lời mời “bánh mì- muối” là hình thức mời tới dự tiệc. Ngày nay, người ta
thường chúc nhau ở bàn ăn “приятного аппетита” còn trước kia người ta nói”
Хлеб дa соль”. Câu chúc này có một ý nghĩa đặc biệt, đó là xua đuổi mọi điều
xấu đi.
3. Thức uống truyền thống
Người Nga hay có thói quen uống trong bữa ăn chính. Họ có thể uống
rượu hoặc nước ngọt. Tuy nhiên hai thức uống quen thuộc, ngon và phổ biến
nhất trên các bàn ăn của họ là rượu Vodka và nước Kvas.
Rượu cũng giống như bất cứ loại thuốc khác. Uống ít và điều độ thì tốt,
nhưng thêm một chút là thành thuốc độc. Điều này đặc biệt đúng đối với loại
rượu truyền thống Vodka (водка) của người Nga. Vodka vốn là thứ đồ uống của
những người nông dân dùng để giữ ấm cơ thể trong những mùa đông giá rét ở
Nga. Vodka là loại rượu chưng cất trong vắt, thường là không màu (trừ phi pha
thêm hương liệu) và có độ cồn khá cao. Nguyên liệu để sản xuất vodka thường là
khoai tây, hoặc một số loại ngũ cốc (lúa mạch đen, tiểu mạch), lên men. Vodka
từ khoai tây thì có vị hơi chát hơn và không dịu như Vodka lúa mạch. Vodka vốn
được sản xuất ở Nga từ thế kỷ XII, ngay tên gọi của nó cũng có nghĩa là rượu
37
Hội thảo khoa học sinh viên khoa tiếng Nga, 23-3-2012
mạnh, từ vodka theo tiếng Nga nghĩa là “ít nước” mà nhiều cồn. Theo truyền
thống tại Nga, vodka thường được cất vào ngăn đá cho thật lạnh rồi mới lấy ra
uống (uống nguyên chất sau khi làm lạnh), thỉnh thoảng có cho thêm ớt. Mặc dù
bia đang ngày càng trở nên phổ biến, nhưng người ta chỉ coi nó là thứ đồ giải
khát và không thể đọ nổi với Vodka. Một loại rượu nổi tiếng và được ưa chuộng
như vậy, dĩ nhiên là nhiều nơi trên thế giới đua nhau sản xuất. Họ làm cho công
thức của Vodka bị biến đổi, vì vậy, chất lượng rượu giảm sút. Dĩ nhiên, nước
Nga luôn chú ý đấu tranh bảo vệ thương hiệu Vodka của mình. Thế kỷ XX đã để
lại dấu ấn của mình trong lịch sử phát triển rượu Vodka. Có thể nói rượu Vodka -
đó là niềm tự hào của người Nga.
Nếu như Vodka là thứ đồ uống ưa thích trên bàn ăn của cánh đàn ông thì
Kvas lại rất hợp với phụ nữ và trẻ em. Kvass hoặc Kvas (квас) (mượn từ từ
“kwas” trong tiếng Ba Lan nghĩa là axít). Đây là loại đồ uống được sản xuất từ
quá trình lên men tự nhiên của bánh được làm từ lúa mì, lúa mạch đen hoặc lúa
mạch, đôi khi còn kèm theo hương vị trái cây, nho khô hoặc bạch dương nữa.
Kvas thường không được lọc, khi uống, nó vẫn còn nấm men, thêm hương vị
tuyệt với cũng như hàm lượng vitamin B khá cao. Kvas là thức uống rất phổ biến
ở Nga, Belarus, Ukraina, Ba Lan và các vùng Trung và Đông Âu cũng như các
quốc gia thuộc Liên xô cũ như Uzbekistan.
Một cựu sinh viên Việt Nam đã chia sẻ: “Cho đến lúc này, sau gần 20 năm
xa cách, vẫn chẳng ai trong chúng tôi có thể quên được hương vị loại nước uống
này của nước Nga xa xôi”. Người Nga yêu nước kvas của họ vì đó là thứ nước
truyền thống, thứ nước bổ dưỡng… nhưng những sinh viên Việt Nam từng sống
trên nước Nga, họ yêu mến nước kvas còn vì một lý do rất “dễ thương”: “Khi
các ki ốt nhỏ bắt đầu mở cửa bán kvas nghĩa là mùa hè đã đến, là nắng dịu dàng
ấm áp xua đi những ngày đông rét mướt, những ngày tuyết tan lầy lội. Còn gì
tuyệt vời hơn khi được mặc váy hoa, thả chân trần, đứng uống ly kvas mát lạnh,
ngây ngây men say, thơm thơm mùi nắng, dưới những tán lá phủ rợp màu xanh
38
Hội thảo khoa học sinh viên khoa tiếng Nga, 23-3-2012
non ngọt ngào”. Không chỉ là một thức uống giải khát ngon, kvas còn được yêu
thích bởi giá trị dinh dưỡng của nó. Các chuyên gia dinh dưỡng đánh giá: “Kvas
có tác dụng như sữa chua đặc, và axit chua. Kvas giúp điều hòa hoạt động giữa
ruột và dạ dày, ngăn ngừa những vi khuẩn gây bệnh, tăng cường quá trình trao
đổi chất và có tác dụng tốt đối với hệ tim mạch. Những khả năng chữa bệnh của
kvas là nhờ hàm lượng axit sữa, vitamin, axit amin tự nhiên, các loại đường và
nguyên tố vi lượng có trong đó”. Tôi cũng đã may mắn được uống kvas, nó có vị
ngọt mát, hơi cay cay, hơi say say và có thể nói là ngon hơn bất kể loại nước
ngọt đóng chai nào hiện nay. Nếu như kvas được bán phổ biến ở Việt Nam, tôi
tin chắc rằng các bạn rằng các bạn sẽ yêu thích món nước uống này như tôi vậy.
III. Kết luận
Vậy là chúng ta vừa trải qua một cuộc hành trình quanh bàn ăn của xứ sở
Bạch Dương. Từ món súp củ cải đỏ nóng ăn với bánh mì đen, đến món pelmeni
hạnh phúc, thịt cừu nướng đậm đà chấm nước sốt, ăn kèm váng sữa, salat Nga
với đầy màu sắc, cùng nhâm nhi tách trà cùng bánh ngọt Napoleon. Cùng trò
chuyện tâm tình trên một bàn ăn đầy hương thơm, màu sắc và lắng nghe “Tình
ca du mục”, “Triệu đóa hoa hồng”… thì dường như mọi mệt mỏi, lo lắng của
cuộc sống đời thường đều tan biến. Chỉ còn lại đây một cảm giác yên bình như
đang lạc vào một xứ sở thần tiên. Nơi có “Sông Đông êm đềm”, có sông Vonga
hiền hòa tơi mát cho vùng “Đất vỡ hoang” để cây lúa mì mọc lên tươi tốt. Thiên
nhiên Nga tươi đẹp, con người Nga yêu lao động, nhân hậu, cởi mở và mến
khách. Đó là cảm nhận của cá nhân tôi. Hi vọng những thông tin tôi thu thập
được trên các phương tiện thông tin đại chúng và cả những quan sát của bản thân
tôi trong thời gian làm việc được chia sẻ trên đây đã giúp các bạn hiểu được
phần nào nét đẹp trong ẩm thực đậm đà bản sắc văn hóa của xứ sở bạch dương.
Nếu như bạn còn hoài nghi về những điều này thì hãy ghé qua nếm thử các món
ăn Nga tại các nhà hàng bán đồ ăn Nga ngay tại Hà Nội ở các địa chỉ: Nhà hàng
39
Hội thảo khoa học sinh viên khoa tiếng Nga, 23-3-2012
“Giấc mơ nhỏ” số 9 Phạm Sư Mạnh, nhà hàng “Ngoại ô” - 19 Nguyễn Gia
Thiều, nhà hàng “Budmo” - 61 Tô Ngọc Vân hoặc quán ăn Nga-Việt - 93 Quán
Thánh.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
40
Hội thảo khoa học sinh viên khoa tiếng Nga, 23-3-2012
9 trang
13940
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ẩm thực Nga – thưởng thức và suy ngẫm", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- am_thuc_nga_thuong_thuc_va_suy_ngam.pdf
