Giáo trình Lập trình hướng đối tượng với C++

Ch-¬ng 5

Kü thuËt thõa kÕ

(Inheritance)

Môc ®Ých ch-¬ng nµy:

Cµi ®Æt sù thõa kÕ.

1.

2.

3.

4.

Sö dông c¸c thµnh phÇn cña líp c¬ së.

§Þnh nghÜa l¹i c¸c hµm thµnh phÇn.

TruyÒn th«ng tin gi÷a c¸c hµm thiÕt lËp cña líp dÉn xuÊt vµ líp c¬ së.

5. C¸c lo¹i dÉn xuÊt kh¸c nhau vµ sù thay ®æi tr¹ng th¸i cña c¸c thµnh phÇn líp c¬

së.

Sù t-¬ng thÝch gi÷a c¸c ®èi t-îng cña líp dÉn xuÊt vµ líp c¬ së.

6.

7.

To¸n tö g¸n vµ thõa kÕ.

8. Hµm ¶o vµ tÝnh ®a h×nh

Hµm ¶o thuÇn tuý vµ líp c¬ së trõu t-îng

9.

10. §a thõa kÕ vµ c¸c vÊn ®Ò liªn quan.

Giíi thiÖu chung

Thõa kÕ lµ mét trong bèn nguyªn t¾c c¬ së cña ph-¬ng ph¸p lËp tr×nh h-íng

®èi t-îng. §Æc biÖt ®©y lµ c¬ së cho viÖc n©ng cao kh¶ n¨ng sö dông l¹i c¸c bé

phËn cña ch-¬ng tr×nh. Thõa kÕ cho phÐp ta ®Þnh nghÜa mét líp míi, gäi lµ líp dÉn

xuÊt, tõ mét líp ®· cã, gäi lµ líp c¬ së. Líp dÉn xuÊt sÏ thõa kÕ c¸c thµnh phÇn (d÷

liÖu, hµm) cña líp c¬ së, ®ång thêi thªm vµo c¸c thµnh phÇn míi, bao hµm c¶ viÖc

lµm “tèt h¬n” hoÆc lµm l¹i nh÷ng c«ng viÖc mµ trong líp c¬ së ch-a lµm tèt hoÆc

kh«ng cßn phï hîp víi líp dÉn xuÊt. Ch¼ng h¹n cã thÓ ®Þnh nghÜa líp “mÆt hµng

nhËp khÈu” dùa trªn líp “mÆt hµng”, b»ng c¸ch bæ sung thªm thuéc tÝnh “thuÕ”.

Khi ®ã c¸ch tÝnh chªnh lÖch gi¸ b¸n, mua cò trong líp “mÆt hµng” sÏ kh«ng phï

hîp n÷a nªn cÇn ph¶i söa l¹i cho phï hîp. Líp ®iÓm cã mµu ®-îc ®Þnh nghÜa dùa

trªn líp ®iÓm kh«ng mµu b»ng c¸ch bæ sung thªm thuéc tÝnh mµu, hµm display()

lóc nµy ngoµi viÖc hiÓn thÞ hai thµnh phÇn to¹ ®é cßn ph¶i cho biÕt mµu cña ®èi

t-îng ®iÓm. Trong c¶ hai vÝ dô ®-a ra, trong líp dÉn xuÊt ®Òu cã sù bæ sung vµ thay

®æi thÝch hîp víi t×nh h×nh míi.

Thõa kÕ cho phÐp kh«ng cÇn ph¶i biªn dÞch l¹i c¸c thµnh phÇn ch-¬ng tr×nh

vèn ®· cã trong c¸c líp c¬ së vµ h¬n thÕ n÷a kh«ng cÇn ph¶i cã ch-¬ng tr×nh nguån

t-¬ng øng. Kü thuËt nµy cho phÐp chóng ta ph¸t triÓn c¸c c«ng cô míi dùa trªn

-161-

Kü thuËt thõa kÕ

nh÷ng g× ®· cã ®-îc. Ng-êi sö dông Borland C hay Turbo Pascal 6.0/7.0 rÊt thÝch

sö dông Turbo Vision - mét th- viÖn cung cÊp c¸c líp, ®èi t-îng lµ c¬ së ®Ó x©y

dùng c¸c giao diÖn øng dông hÕt søc th©n thiÖn ®èi víi ng-êi sö dông. TÊt c¶ c¸c

líp nµy ®Òu ®-îc cung cÊp d-íi d¹ng c¸c tËp tin *.obj, *.lib nghÜa lµ ng-êi sö dông

hoµn toµn kh«ng thÓ vµ kh«ng cÇn ph¶i biÕt râ phÇn ch-¬ng tr×nh nguån t-¬ng øng.

Tuy nhiªn ®iÒu ®ã kh«ng quan träng khi ng-êi lËp tr×nh ®-îc phÐp thõa kÕ c¸c líp

®Þnh nghÜa tr-íc ®ã.

Thõa kÕ còng cho phÐp nhiÒu líp cã thÓ dÉn xuÊt tõ cïng mét líp c¬ së, nh-ng

kh«ng chØ giíi h¹n ë mét møc: mét líp dÉn xuÊt cã thÓ lµ líp c¬ së cho c¸c líp dÉn

xuÊt kh¸c. ë ®©y ta thÊy r»ng kh¸i niÖm thõa kÕ gièng nh- c«ng cô cho phÐp m« t¶

cô thÓ ho¸ c¸c kh¸i niÖm theo nghÜa: líp dÉn xuÊt lµ mét cô thÓ ho¸ h¬n n÷a cña

líp c¬ së vµ nÕu bá ®i c¸c dÞ biÖt trong c¸c líp dÉn xuÊt sÏ chØ cßn c¸c ®Æc ®iÓm

chung n»m trong líp c¬ së.

H×nh 5.1 m« t¶ mét s¬ ®å thõa kÕ cña c¸c líp, cã cung ®i tõ líp nµy sang líp

kia nÕu chóng cã quan hÖ thõa kÕ. Ta gäi ®ã lµ ®å thÞ thõa kÕ. Sau ®©y lµ mét sè m«

t¶ cho c¸c líp xuÊt hiÖn trong ®å thÞ thõa kÕ ë trªn.

1. Líp mÆt hµng

c¸c thuéc tÝnh

tªn

sè l-îng trong kho

gi¸ mua

gi¸ b¸n

c¸c ph-¬ng thøc

hµm chªnh lÖch gi¸ b¸n mua

{gi¸ b¸n - gi¸ mua}

thñ tôc mua(q)

{Thªm vµo trong kho q ®¬n vÞ mÆt hµng}

thñ tôc b¸n(q)

{Bít ®i q ®¬n vÞ mÆt hµng cã trong kho}

2. Líp mÆt hµng nhËp khÈu thõa kÕ tõ mÆt hµng

c¸c thuéc tÝnh

thuÕ nhËp khÈu

c¸c ph-¬ng thøc

hµm chªnh lÖch gi¸ b¸n -mua

-162-

Kü thuËt thõa kÕ

{gi¸ b¸n - gi¸ mua* thuÕ nhËp khÈu}

3. Líp xe g¾n m¸y thõa kÕ tõ mÆt hµng nhËp khÈu

c¸c thuéc tÝnh

dung tÝch xy lanh

c¸c ph-¬ng thøc

4. Líp hµng ®iÖn tö d©n dông thõa kÕ tõ mÆt hµng

c¸c thuéc tÝnh

®iÖn ¸p

thêi h¹n b¶o hµnh

c¸c ph-¬ng thøc

hµm thêi gian b¶o hµnh thùc tÕ

...

TÝnh ®a h×nh còng lµ mét trong c¸c ®iÓm lý thó trong lËp tr×nh h-íng ®èi t-îng,

®-îc thiÕt lËp trªn c¬ së thõa kÕ trong ®ã ®èi t-îng cã thÓ cã biÓu hiÖn kh¸c nhau

tuú thuéc vµo t×nh huèng cô thÓ. TÝnh ®a h×nh Êy cã thÓ x¶y ra ë mét hµnh vi cña

®èi t-îng hay trong toµn bé ®èi t-îng. VÝ dô trùc quan thÓ hiÖn tÝnh ®a h×nh lµ mét

ti vi cã thÓ võa lµ ®èi t-îng cña mÆt hµng võa lµ ®èi t-îng cña líp mÆt hµng ®iÖn tö

d©n dông. C¸c ®èi t-îng h×nh häc nh- h×nh vu«ng, h×nh trßn, h×nh ch÷ nhËt ®Òu cã

cïng c¸ch vÏ nh- nhau: x¸c ®Þnh hai ®iÓm ®Çu vµ cuèi, nèi hai ®iÓm nµy. Do vËy

thuËt to¸n tuy gièng nhau ®èi víi tÊt c¶ c¸c ®èi t-îng h×nh, nh-ng c¸ch vÏ th× phô

thuéc vµo tõng líp ®èi t-îng cô thÓ. Ta nãi ph-¬ng thøc nèi ®iÓm cña c¸c ®èi t-îng

h×nh häc cã tÝnh ®a h×nh. TÝnh ®a h×nh cßn ®-îc thÓ hiÖn trong c¸ch thøc hiÓn thÞ

th«ng tin trong c¸c ®èi t-îng ®iÓm mµu/kh«ng mµu.

C¸c ng«n ng÷ lËp tr×nh h-íng ®èi t-îng ®Òu cho phÐp ®a thõa kÕ, theo ®ã mét

líp cã thÓ lµ dÉn xuÊt cña nhiÒu líp kh¸c. Do vËy dÉn tíi kh¶ n¨ng mét líp c¬ së cã

thÓ ®-îc thõa kÕ nhiÒu lÇn trong mét líp dÉn xuÊt kh¸c, ta gäi ®ã lµ sù xung ®ét

thõa kÕ. §iÒu nµy hoµn toµn kh«ng hay, cÇn ph¶i tr¸nh. Tõng ng«n ng÷ sÏ cã nh÷ng

gi¶i ph¸p cña riªng m×nh, C++ ®-a ra kh¸i niÖm thõa kÕ ¶o.

Trong ch-¬ng nµy ta sÏ ®Ò cËp tíi c¸c kh¶ n¨ng cña C++ ®Ó thÓ hiÖn nguyªn

t¾c thõa kÕ khi viÕt ch-¬ng tr×nh.

-163-

Kü thuËt thõa kÕ

Líp mÆt hµng

c¸c thuéc tÝnh

tªn

sè l-îng trong kho

gi¸ mua

gi¸ b¸n

c¸c ph-¬ng thøc

chªnh lÖch gi¸

b¸n mua

mua(q)

Líp mÆt hµng nhËp khÈu

c¸c thuéc tÝnh

thuÕ nhËp khÈu

c¸c ph-¬ng thøc

chªnh lÖch gi¸ b¸n

-

Líp §å ®iÖn tö d©n dông

c¸c thuéc tÝnh

®iÖn ¸p

Líp Xe g¾n m¸y

c¸c thuéc tÝnh

dung tÝch xy

lanh

thêi h¹n b¶o hµnh

c¸c ph-¬ng thøc

thêi gian b¶o hµnh

Líp Tivi

Líp ¤t«

c¸c thuéc tÝnh

kÝch th-íc mµn h×nh

®iÒu khiÓn tõ xa

c¸c thuéc tÝnh

M¸c

H×nh 5.1 VÝ dô vÒ s¬ ®å thõa kÕ

-164-

Kü thuËt thõa kÕ

§¬n thõa kÕ

1.1 VÝ dô minh ho¹

Ch-¬ng tr×nh inheri1.cpp sau ®©y lµ mét vÝ dô thÓ hiÖn tÝnh thõa kÕ ®¬n cña

líp coloredpoint, m« t¶ c¸c ®iÓm mµu trªn mÆt ph¼ng, tõ líp c¸c ®iÓm kh«ng

mµu nãi chung point. Ch-¬ng tr×nh nµy ®Ò cËp ®Õn kh¸ nhiÒu khÝa c¹nh, liªn quan

®Õn kü thuËt cµi ®Æt tÝnh thõa kÕ trong C++, ®ã lµ:

Truy nhËp c¸c thµnh phÇn líp c¬ së tõ líp dÉn xuÊt,

(i)

§Þnh nghÜa l¹i (®Ì) c¸c thµnh phÇn líp c¬ së trong líp dÉn xuÊt

TruyÒn th«ng tin gi÷a c¸c hµm thiÕt lËp

VÝ dô 5.1

/*inheri1.cpp*/

#include <iostream.h>

#include <conio.h>

class point {

float x,y;

public:

point() {x = 0; y = 0;}

point(float ox, float oy) {x = ox; y = oy; }

point(point &p) {x = p.x; y = p.y;}

void display() {

cout<<"Goi ham point::display() \n";

cout<<"Toa do :"<<x<<" "<<y<<endl;

}

void move(float dx, float dy) {

x += dx;

y += dy;

}

};

/*lop coloredpoint thõa kÕ tõ point*/

class coloredpoint : public point {

unsigned int color;

public:

-165-

Kü thuËt thõa kÕ

coloredpoint():point() {

color =0;

}

coloredpoint(float ox, float oy, unsigned int c):point(ox,oy) {

color = c;

}

coloredpoint(coloredpoint &b):point((point &)b) {

color = b.color;

}

void display() {

cout<<"Ham coloredpoint::display()\n";

point::display();/*gäi tíi hµm cïng tªn trong líp c¬ së*/

cout<<"Mau "<<color<<endl;

}

};

void main() {

clrscr();

coloredpoint m;

cout<<"Diem m \n";

m.display();

cout<<"Chi hien thi toa do cua m\n";

m.point::display();/*gäi ph-¬ng thøc display trong líp point*/

coloredpoint n(2,3,6);

cout<<"Diem n \n";

n.display();

cout<<"Chi hien thi toa do cua n\n";

n.point::display();

coloredpoint p =n;

cout<<"Diem p \n";

p.display();

cout<<"Chi hien thi toa do cua p\n";

p.point::display();

-166-

Kü thuËt thõa kÕ

getch();

}

Diem m

Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :0 0

Mau 0

Chi hien thi toa do cua m

Goi ham point::display()

Toa do :0 0

Diem n

Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

Mau 6

Chi hien thi toa do cua n

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

Diem p

Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

Mau 6

Chi hien thi toa do cua p

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

1.2 Truy nhËp c¸c thµnh phÇn cña líp c¬ së tõ líp dÉn xuÊt

C¸c thµnh phÇn private trong líp c¬ së kh«ng thÓ truy nhËp ®-îc tõ c¸c líp

dÉn xuÊt. Ch¼ng h¹n c¸c thµnh phÇn private x vµ y trong líp c¬ së point kh«ng

®-îc dïng trong ®Þnh nghÜa c¸c hµm thµnh phÇn cña líp dÉn xuÊt

coloredpoint. Tøc lµ “Ph¹m vi líp” chØ më réng cho b¹n bÌ, mµ kh«ng ®-îc

më réng ®Õn c¸c líp con ch¸u.

-167-

Kü thuËt thõa kÕ

Trong khi ®ã, trong ®Þnh nghÜa cña c¸c hµm thµnh phÇn trong líp dÉn xuÊt

®-îc phÐp truy nhËp ®Õn c¸c thµnh phÇn protected vµ public trong líp dÉn xuÊt,

ch¼ng h¹n cã thÓ gäi tíi hµm thµnh phÇn point::dislay() cña líp c¬ së bªn

trong ®Þnh nghÜa hµm thµnh phÇn coloredpoint::display() trong líp dÉn

xuÊt.

1.3 §Þnh nghÜa l¹i c¸c thµnh phÇn cña líp c¬ së trong líp dÉn xuÊt

Ch-¬ng tr×nh inheri1.cpp còng cã mét vÝ dô minh ho¹ cho ®iÒu nµy: hµm

display() tuy ®· cã trong líp point, ®-îc ®Þnh nghÜa l¹i trong líp

coloredpoint.Lóc nµy, thùc tÕ lµ cã hai phiªn b¶n kh¸c nhau cña display()

cïng tån t¹i trong líp coloredpoint, mét ®-îc ®Þnh nghÜa trong líp point,

®-îc x¸c ®Þnh bëi point::display() vµ mét ®-îc ®Þnh nghÜa trong líp

coloredpoint vµ ®-îc x¸c ®Þnh bëi coloredpoint::display(). Trong

ph¹m vi cña líp dÉn xuÊt hµm thø hai “che lÊp” hµm thø nhÊt, nghÜa lµ tªn gäi

display() trong ®Þnh nghÜa cña hµm thµnh phÇn cña líp coloredpoint hoÆc

trong lêi gäi hµm thµnh phÇn display() tõ mét ®èi t-îng líp coloredpoint

ph¶i tham chiÕu ®Õn coloredpoint::display(). NÕu muèn gäi tíi hµm

display() cña líp point ta ph¶i viÕt ®Çy ®ñ tªn cña nã, nghÜa lµ

point::display(). Trong ®Þnh nghÜa hµm coloredpoint::display()

nÕu ta thay thÕ point::display() bëi display() th× sÏ t¹o ra lêi gäi ®Ö

quy v« h¹n lÇn.

CÇn chó ý r»ng viÖc ®Þnh nghÜa l¹i mét hµm thµnh phÇn kh¸c víi ®Þnh nghÜa

chång hµm thµnh phÇn, bëi v× kh¸i niÖm ®Þnh nghÜa l¹i chØ ®-îc xÐt tíi khi ta nãi

®Õn sù thõa kÕ. Hµm ®Þnh nghÜa l¹i vµ hµm bÞ ®Þnh nghÜa l¹i gièng hÖt nhau vÒ tªn,

tham sè vµ gi¸ trÞ tr¶ vÒ, chóng chØ kh¸c nhau ë vÞ trÝ, mét hµm ®Æt trong líp dÉn

xuÊt vµ hµm kia th× cã mÆt trong líp c¬ së. Trong khi ®ã, c¸c hµm chång chØ cã

cïng tªn, th-êng kh¸c nhau vÒ danh s¸ch tham sè vµ tÊt c¶ chóng thuéc vÒ cïng

mét líp. §Þnh nghÜa l¹i hµm thµnh phÇn chÝnh lµ c¬ së cho viÖc cµi ®Æt tÝnh ®a h×nh

cña c¸c ph-¬ng thøc cña ®èi t-îng.

C++ cßn cho phÐp khai b¸o bªn trong líp dÉn xuÊt c¸c thµnh phÇn d÷ liÖu

cïng tªn víi c¸c thµnh phÇn d÷ liÖu ®· cã trong líp c¬ së. Hai thµnh phÇn cïng tªn

nµy cã thÓ cïng kiÓu hay kh¸c kiÓu. Lóc nµy bªn trong mét ®èi t-îng cña líp dÉn

xuÊt cã tíi hai thµnh phÇn kh¸c nhau cã cïng tªn, nh-ng trong ph¹m vi líp dÉn

xuÊt tªn chung ®ã nh»m chØ ®Þnh thµnh phÇn ®-îc khai b¸o l¹i trong líp dÉn xuÊt.

Khi muèn chØ ®Þnh thµnh phÇn cïng tªn trong líp c¬ së, ph¶i sö dông tªn líp c¬ së

vµ to¸n tö ph¹m vi “::” ®Æt tr-íc tªn thµnh phÇn ®ã.

1.4 TÝnh thõa kÕ trong líp dÉn xuÊt

1.4.1 Sù t-¬ng thÝch cña ®èi t-îng thuéc líp dÉn xuÊt víi ®èi t-îng thuéc líp c¬ së

Mét c¸ch tæng qu¸t, trong lËp tr×nh h-íng ®èi t-îng, mét ®èi t-îng cña líp

dÉn xuÊt cã thÓ “thay thÕ” mét ®èi t-îng cña líp c¬ së. NghÜa lµ: tÊt c¶ nh÷ng

thµnh phÇn d÷ liÖu cã trong líp c¬ së ®Òu t×m thÊy trong líp dÉn xuÊt; tÊt c¶ c¸c

-168-

Kü thuËt thõa kÕ

hµnh ®éng thùc hiÖn ®-îc trªn líp c¬ së lu«n lu«n cã thÓ lµm ®-îc trªn c¸c líp dÉn

xuÊt. Trong ch-¬ng tr×nh inheri1.cpp ta thÊy r»ng: ®èi t-îng m cña líp

coloredpoint cã ®ång thêi hai thµnh phÇn to¹ ®é x , y vµ thªm thµnh phÇn d÷

liÖu bæ sung color; ngoµi ra cã thÓ gäi c¸c hµm thµnh phÇn

point::display() vµ point::move(...) th«ng qua ®èi t-îng m.

TÝnh t-¬ng thÝch gi÷a mét ®èi t-îng cña líp dÉn xuÊt vµ ®èi t-îng líp c¬ së

®-îc thÓ hiÖn ë chç cã thÓ chuyÓn kiÓu ngÇm ®Þnh tõ mét ®èi t-îng cña líp dÉn

xuÊt sang mét ®èi t-îng cña líp c¬ së. XÐt c¸c chØ thÞ sau:

point p;

p.display();

coloredpointcol pc(2,3,5);

c©u lÖnh

p=pc;

p.display();

pc.display();

cho kÕt qu¶

Diem p khong mau

Goi ham point::display()

Toa do :0 0

Diem pc co mau

Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

Mau 5

p =pc

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

Tuy nhiªn nhËn xÐt trªn ®©y kh«ng hoµn toµn ®óng xÐt theo chiÒu ng-îc l¹i.

C©u lÖnh sau ®©y kh«ng ®óng nÕu kh«ng cã ®Þnh nghÜa chång to¸n tö g¸n g÷a hai

®èi t-îng víi c¸c kiÓu d÷ liÖu coloredpoint vµ point.

pc=p;

-169-

Kü thuËt thõa kÕ

Chó ý

Tõ pc chØ cã thÓ gäi ®Õn c¸c thµnh phÇn hµm public trong líp point (xem

thªm phÇn sau ®Ó hiÓu râ h¬n).

1.4.2 T-¬ng thÝch gi÷a con trá líp dÉn xuÊt vµ con trá líp c¬ së

T-¬ng tù nh- vÊn ®Ò tr×nh bµy trong phÇn trªnmét con trá ®èi t-îng líp c¬ së

cã thÓ chØ ®Õn mét ®èi t-îng líp dÉn xuÊt, cßn mét con trá líp dÉn xuÊt kh«ng thÓ

nhËn ®Þa chØ cña ®èi t-îng líp c¬ së, trõ tr-êng hîp Ðp kiÓu. Ta xÐt ch-¬ng tr×nh vÝ

dô sau:

VÝ dô 5.2

/*inheri2.cpp*/

#include <iostream.h>

#include <conio.h>

class point {

float x,y;

public:

point() {x = 0; y = 0;}

point(float ox, float oy) {x = ox; y = oy; }

point(point &p) {x = p.x; y = p.y;}

void display() {

cout<<"Goi ham point::display() \n";

cout<<"Toa do :"<<x<<" "<<y<<endl;

}

void move(float dx, float dy) {

x += dx;

y += dy;

}

};

/*líp coloredpoint thõa kÕ tõ point*/

class coloredpoint : public point {

unsigned int color;

public:

coloredpoint():point() {

-170-

Kü thuËt thõa kÕ

color =0;

}

coloredpoint(float ox, float oy, unsigned int c):point(ox,oy) {

color = c;

}

coloredpoint(coloredpoint &b):point((point &)b) {

color = b.color;

}

void display() {

cout<<"Ham coloredpoint::display()\n";

point::display();/*gäi tíi hµm cïng tªn trong líp c¬ së*/

cout<<"Mau "<<color<<endl;

}

};

void main() {

clrscr();

point *adp;

coloredpoint pc(2,3,5);

pc.display();

cout<<"adp = &pc \n";

adp=&pc;

adp->move(2,3);

cout<<"adp->move(2,3)\n";

pc.display();

adp->display();

getch();

}

Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

Mau 5

-171-

Kü thuËt thõa kÕ

adp = &pc

adp->move(2,3)

Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :4 6

Mau 5

Goi ham point::display()

Toa do :4 6

NhËn xÐt

Chó ý kÕt qu¶ thùc hiÖn chØ thÞ :

adp->display();

Goi ham point::display()

Toa do :4 6

Nh- vËy, mÆc dï adp chøa ®Þa chØ cña ®èi t-îng coloredpoint lµ pc,

nh-ng

apd->display()

vÉn lµ

point::display()

chø kh«ng ph¶i coloredpoint::display().

HiÖn t-îng nµy ®-îc gi¶i thÝch lµ do adp ®-îc khai b¸o lµ con trá kiÓu point

vµ v× c¸c hµm trong point ®Òu ®-îc khai b¸o nh- b×nh th-êng nªn adp chØ cã thÓ

gäi ®-îc c¸c hµm thµnh phÇn cã trong point chø kh«ng phô thuéc vµo ®èi t-îng

mµ adp chøa ®Þa chØ. Muèn cã ®-îc tÝnh ®a h×nh cho display() nghÜa lµ lêi gäi tíi

display() phô thuéc vµo kiÓu ®èi t-îng cã ®Þa chØ chøa trong adp, ta ph¶i khai

b¸o hµm thµnh phÇn display() trong point nh- lµ mét hµm ¶o. PhÇn sau chóng

ta sÏ ®Ò cËp vÊn ®Ò nµy,

1.4.3 T-¬ng thÝch gi÷a tham chiÕu líp dÉn xuÊt vµ tham chiÕu líp c¬ së

VÊn ®Ò ®-îc xÐt trong phÇn 2.4.2 còng hoµn toµn t-¬ng tù ®èi víi tham chiÕu.

Ta xÐt ch-¬ng tr×nh sau:

VÝ dô 5.3

/*inheri3.cpp*/

-172-

Kü thuËt thõa kÕ

#include <iostream.h>

#include <conio.h>

class point {

float x,y;

public:

point() {x = 0; y = 0;}

point(float ox, float oy) {x = ox; y = oy; }

point(point &p) {x = p.x; y = p.y;}

void display() {

cout<<"Goi ham point::display() \n";

cout<<"Toa do :"<<x<<" "<<y<<endl;

}

void move(float dx, float dy) {

x += dx;

y += dy;

}

};

/*líp coloredpoint thõa kÕ tõ point*/

class coloredpoint : public point {

unsigned int color;

public:

coloredpoint():point() {

color =0;

}

coloredpoint(float ox, float oy, unsigned int c):point(ox,oy) {

color = c;

}

coloredpoint(coloredpoint &b):point((point &)b) {

color = b.color;

}

void display() {

cout<<"Ham coloredpoint::display()\n";

-173-

Kü thuËt thõa kÕ

point::display();

cout<<"Mau "<<color<<endl;

}

};

void main() {

clrscr();

coloredpoint pc(2,3,5);

pc.display();

cout<<"point &rp = pc \n";

point &rp=pc;

rp.move(2,3);

cout<<"rp.move(2,3)\n";

pc.display();

rp.display();

getch();

}

Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

Mau 5

point &rp = pc

rp.move(2,3)

Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :4 6

Mau 5

Goi ham point::display()

Toa do :4 6

-174-

Kü thuËt thõa kÕ

1.5 Hµm thiÕt lËp trong líp dÉn xuÊt

Hµm thiÕt lËp trong líp

1.5.1

NÕu líp cã khai b¸o t-êng minh Ýt nhÊt mét hµm thiÕt lËp th× khi t¹o ra mét ®èi

t-îng sÏ cã mét lêi gäi ®Õn mét trong c¸c hµm thiÕt lËp ®-îc ®Þnh nghÜa. ViÖc chän

lùa hµm thiÕt lËp dùa theo c¸c tham sè ®-îc cung cÊp kÌm theo. Tr-êng hîp kh«ng

cã hµm thiÕt lËp nµo phï hîp sÏ sinh ra mét lçi biªn dÞch. Nh- vËy kh«ng thÓ t¹o ra

mét ®èi t-îng nÕu kh«ng dïng ®Õn mét trong c¸c hµm thiÕt lËp ®· ®-îc ®Þnh nghÜa.

Trong tr-êng hîp thËt sù kh«ng cã hµm thiÕt lËp t-êng minh ta kh«ng thÓ m«

t¶ t-êng tËn c¸c d÷ liÖu cña ®èi t-îng liªn quan. XÐt ch-¬ng tr×nh sau:

VÝ dô 5.4

#include <iostream.h>

#include <conio.h>

/*khai b¸o líp point mµ kh«ng cã hµm thiÕt lËp t-êng minh*/

class point {

float x,y;

public:

void display() {

cout<<"Goi ham point::display() \n";

cout<<"Toa do :"<<x<<" "<<y<<endl;

}

void move(float dx, float dy) {

x += dx;

y += dy;

}

};

void main() {

clrscr();

cout<<"Diem p \n";

point p;

p.display();

getch();

}

-175-

Kü thuËt thõa kÕ

Diem p

Goi ham point::display()

Toa do :8.187236e-34 2.637535e-11

Mét ®èi t-îng líp dÉn xuÊt vÒ thùc chÊt cã thÓ coi lµ mét ®èi t-îng cña líp c¬

së, v× vËy viÖc gäi hµm thiÕt lËp líp dÉn xuÊt ®Ó t¹o ®èi t-îng líp dÉn xuÊt sÏ kÐo

theo viÖc gäi ®Õn mét hµm thiÕt lËp trong líp c¬ së.

VÒ nguyªn t¾c, nh÷ng phÇn cña ®èi t-îng líp dÉn xuÊt thuéc vÒ líp c¬ së sÏ

®-îc t¹o ra tr-íc khi c¸c th«ng tin míi ®-îc x¸c lËp. Nh- vËy, thø tù thùc hiÖn cña

c¸c hµm thiÕt lËp sÏ lµ: hµm thiÕt lËp cho líp c¬ së, råi ®Õn hµm thiÕt lËp cho líp

dÉn xuÊt nh»m bæ sung nh÷ng th«ng tin cßn thiÕu.

minh hµm thiÕt lËp líp c¬ së trong hµm thiÕt lËp líp dÉn xuÊt (thùc tÕ lµ còng

kh«ng thÓ thùc hiÖn ®-îc ®iÒu ®ã v× kh«ng thÓ gäi hµm thiÕt lËp cña bÊt kú líp nµo

mét c¸ch t-êng minh).

Gi¶i ph¸p cña C++ (còng ®-îc nhiÒu ng«n ng÷ lËp tr×nh h-íng ®èi t-îng kh¸c

chÊp nhËn) lµ: trong ®Þnh nghÜa cña hµm thiÕt lËp líp dÉn xuÊt, ta m« t¶ lu«n mét

lêi gäi tíi mét trong c¸c hµm thiÕt lËp líp c¬ së. H·y xem l¹i ®Þnh nghÜa cña c¸c

hµm thiÕt lËp líp coloredpoint trong ch-¬ng tr×nh inheri1.cpp:

Mét sè nhËn xÐt quan träng

NÕu muèn sö dông hµm thiÕt lËp ngÇm ®Þnh cña líp c¬ së th× cã thÓ kh«ng

cÇn m« t¶ cïng víi ®Þnh nghÜa cña hµm thiÕt lËp líp dÉn xuÊt, nghÜa lµ ®Þnh

nghÜa cña hµm coloredpoint::coloredpoint() cã thÓ viÕt l¹i nh- sau:

(ii)

coloredpoint(){/*®Ó t¹o ph¹n ®èi t-îng point sö dông hµm point::point()*/

color =0;

}

C¸c tham sè mµ hµm thiÕt lËp líp dÉn xuÊt truyÒn cho hµm thiÕt lËp líp c¬

së kh«ng nhÊt thiÕt lÊy nguyªn si tõ c¸c tham sè nã nhËn ®-îc mµ cã thÓ ®-îc

chÕ biÕn ®i Ýt nhiÒu. VÝ dô, ta cã thÓ viÕt l¹i ®Þnh nghÜa cho

coloredpoint::coloredpoint(float, float,unsigned) nh- sau:

(iii)

coloredpoint::coloredpoint

(float ox, float oy, unsigned c) : point((ox+oy)/2, (ox-oy)/2)

{

color = c;

}

-176-

Kü thuËt thõa kÕ

1.5.3 Hµm thiÕt lËp sao chÐp

NÕu trong líp dÉn xuÊt kh«ng khai b¸o t-êng minh hµm thiÕt lËp sao chÐp, th×

c«ng viÖc nµy ®-îc ch-¬ng tr×nh biªn dÞch ®¶m nhiÖm nhê ®Þnh nghÜa hµm thiÕt lËp

sao chÐp ngÇm ®Þnh.

VÒ nguyªn t¾c, trong ®Þnh nghÜa cña hµm thiÕt lËp sao chÐp líp dÉn xuÊt ta cã

thÓ m« t¶ bÊt kú hµm thiÕt lËp nµo cã mÆt trong líp c¬ së. Ch-¬ng tr×nh sau minh

ho¹ ®iÒu ®ã:

VÝ dô 5.5

/*inheri4.cpp*/

#include <iostream.h>

#include <conio.h>

class point {

float x,y;

public:

float getx() {return x;}

float gety() {return y;}

point() {x = 0; y = 0;}

point(float ox, float oy) {x = ox; y = oy; }

point(point &p) {x = p.x; y = p.y;}

void display() {

cout<<"Goi ham point::display() \n";

cout<<"Toa do :"<<x<<" "<<y<<endl;

}

void move(float dx, float dy) {

x += dx;

y += dy;

}

};

/*líp coloredpoint thõa kÕ tõ point*/

class coloredpoint : public point {

unsigned int color;

public:

coloredpoint():point() {

-177-

Kü thuËt thõa kÕ

color =0;

}

coloredpoint(float ox, float oy, unsigned int c);

coloredpoint(coloredpoint &b):point(b.getx(),b.gety()) {

cout<<"Goi ham thiet lap sao chep""

<<" coloredpoint::coloredpoint(coloredpoint &) \n";

color = b.color;

}

void display() {

cout<<"Ham coloredpoint::display()\n";

point::display();

cout<<"Mau "<<color<<endl;

}

};

coloredpoint::coloredpoint

(float ox, float oy, unsigned c) : point(ox, oy)

{

color = c;

}

void main() {

clrscr();

coloredpoint pc(2,3,5);

cout<<"pc = ";

pc.display();

cout<<"coloredpoint qc = pc;\n";

coloredpoint qc = pc;

cout<<"qc= ";

qc.display();

getch();

}

-178-

Kü thuËt thõa kÕ

pc = Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

Mau 5

coloredpoint qc = pc;

Goi

ham

thiet

lap

sao

chep

coloredpoint::coloredpoint(coloredpoint &)

qc= Ham coloredpoint::display()

Goi ham point::display()

Toa do :2 3

Mau 5

Trong thùc tÕ, ta th-êng sö dông mét c¸ch lµm kh¸c, gäi hµm thiÕt lËp sao

chÐp cña líp c¬ së trong ®Þnh nghÜa cña hµm thiÕt lËp sao chÐp líp dÉn xuÊt. C¸ch

tiÕp cËn nµy yªu cÇu ph¶i t¸ch cho ®-îc tham chiÕu ®Õn ®èi t-îng líp c¬ së ®Ó

dïng lµm tham sè cña hµm thiÕt lËp c¬ së.

Ta xÐt ®Þnh nghÜa hµm

coloredpoint::coloredpoint(coloredpoint&)

trong ch-¬ng tr×nh sau:

VÝ dô 5.6

/*inheri5.cpp*/

#include <iostream.h>

#include <conio.h>

class point {

float x,y;

public:

point() {x = 0; y = 0;}

point(float ox, float oy) {x = ox; y = oy; }

point(point &p) {x = p.x; y = p.y;}

void display() {

cout<<"Goi ham point::display() \n";

cout<<"Toa do :"<<x<<" "<<y<<endl;

}

void move(float dx, float dy) {

-179-

Kü thuËt thõa kÕ

x += dx;

y += dy;

}

};

/*líp coloredpoint thõa kÕ tõ point*/

class coloredpoint : public point {

unsigned int color;

public:

coloredpoint():point() {

color =0;

}

coloredpoint(float ox, float oy, unsigned int c):point(ox,oy) {

color = c;

}

coloredpoint(coloredpoint &b):point((point &)b) {

color = b.color;

}

void display() {

cout<<"Ham coloredpoint::display()\n";

point::display();

cout<<"Mau "<<color<<endl;

}

};

void main() {

clrscr();

coloredpoint m(2,3,5);

cout<<"Diem m \n";

m.display();

cout<<"coloredpoint p =m;\n";

coloredpoint p =m;

cout<<"Diem p \n";

p.display();

-180-

Giáo trình Lập trình hướng đối tượng với C++ - Chương 5: Kỹ thuật thừa kế