Bài giảng Kỹ thuật lập trình - Chương 3: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

Chương 03

Tổ chức dữ liệu

trong chương trình

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

1

Nội dung

 Dữ liệu cố định

 Hằng

 Biến

 Kiểu dữ liệu

 Từ khoá

 Tầm vực biến

 Phép toán và biểu thức

 Kiểu enum, struct

 Chuyển đổi kiểu dữ liệu

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

2

Dꢀ liꢁu

 Dữ liệu được lưu trữ trong RAM của máy tính

trong quá trình chương trình thực thi

 Dữ liệu trong các chương trình C thưꢀng xuꢁt hiện

dưꢂi 3 hình thức:



Literals hay Fixed Value: giá trị cố định



Constant: hằng



cꢃ tên (name) và giá trị thay thế (value)



Variable: biến



cꢃ tên (name), kiểu (type) và nꢄi dung chứa bên

trong (value)

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

3

Giꢂ trꢃ cố đꢃnh

 Giá trị số:



Số nguyên hệ bá t phâ n (octal): bꢅt đầu bằng số 0



Ví dꢆ:

0165

-0203

Số nguyên hệ thập lꢆc (hexadecimal): bꢅt đầu bằng 0x



Ví dꢆ:

0x3D

-0x3AF8

Số nguyên hệ thập phân (decimal): như bình thưꢀng



Ví dꢆ:

169

-2053

Số thực dꢁu chꢁm đꢄng: (floating point)



Ví dꢆ:

3.14159

13.5f

-83.1E-9

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

4

Giꢂ trꢃ cố đꢃnh

 Giá trị cố định kiểu số nguyên có thể cꢃ phần hậu

tố (suffix) là sự kết hợp của U và L, cho kiểu

Unsigned và kiểu Long. Có thể là chữ hoa hoặc

chữ thưꢀng theo bꢁt cứ thứ tự nào.

 Ví dꢆ:

078

/* Không hợp lệ: 8 không cꢃ trong hệ bát phân*/

032UU /* Khong hop le: không thể lặp lại hậu tố */

30

/* int */

30u

30l

/* unsigned int */

/* long */

30ul

/* unsigned long */

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

5

Giꢂ trꢃ cố đꢃnh

 Giá trị kiểu kꢇ tự - chuꢈi



Kꢇ tự: đặt trong 2 dꢁu nháy đơn ('). Cꢃ thể kꢇ tự

bình thưꢀng (plain character) hay escape sequence

('\n', '\t', …)



Ví dꢆ:

'A' '7' '\101' '\t'



Chuꢈi: đặt trong 2 dꢁu nháy kép (“)



Ví dꢆ:

"Dai Hoc Bach Khoa"

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

6

Escape sequence

Escape

sequenc

e

Escape

sequence

Meaning

\\

\'

\ character

' character

" character

? character

Alert or bell

Backspace

Form feed

\n

\r

Newline

Carriage return

\"

\?

\a

\b

\f

\t

Horizontal tab

\v

Vertical tab

\ooo

Octal number of one to three digits

Hexadecimal number of one or

more digits

\xhh . . .

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

7

Hꢄng

 Hằng là mꢄt giá trị được đặt tên (thưꢀng dꢉng chữ

in hoa)

 Cú pháp định nghĩa hằng:

const <type> <name> = <value> ;

hay

#define <ConstName> <value>

 Ví dꢆ:



const int MAX = 15;

#define MAX 15

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

8

Ví dụ

 Kiểu kꢇ tự

const char c = ‘a’;

const char c = ‘A’;

 Kiểu chuꢈi

const char c[] = “LAP TRINH C/C++”;

const char c[] = “SAI GON”;

 Kiểu số

const int a = 100;

const float f = 10.5f;

const double d = 10.5;

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

9

Biꢅn

 Biến là mꢄt vꢉng trong bꢄ nhꢂ của máy tính và cꢃ

các đặc điểm sau:



Cꢃ tên (name): do ngưꢀi dꢉng tự đặt ra để dꢉng

thay cho địa chꢊ trong bꢄ nhꢂ

Cꢃ kiểu (type): liên quan đến loại và đꢄ lꢂn của giá

trị mà biến cꢃ thể chứa.

Cꢃ dữ liệu: là giá trị chứa trong biến.

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

10

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

Biꢅn

 Là nơi lưu trữ dữ liệu của chương trình, nó i khá c

nó là 1 vꢉng nhꢂ được đặt tên

 Do cꢃ tên, nên khi cần đọc/ghi vꢂi vꢉng nhꢂ này,

ngưꢀi lập trình chꢊ cần dꢉng tên thay cho mꢄt địa

chꢊ của nꢃ.

 Biến cần được khai báo trưꢂc khi dꢉng (đọc/ghi)

 Chương trình tự đꢄng cꢁp phát vꢉng nhꢀ khi gặp

mꢄt khai báo biến

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

11

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

Khai bꢂo biꢅn

 Cú pháp:

<type> <VariableName> [=<ConstExpr>];

trong đꢃ:



<type> : kiểu cꢃ sẵn hay ngưꢀi dꢉng tự định nghĩa

<VariableName> : tên biến do ngưꢀi dꢉng tự đặt

<ConstExpr> : giá trị ban đầu, cꢃ thể cꢃ hoặc không

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

12

Khai bꢂo biꢅn

Ví dꢆ:

 Tạo mꢄt biến

int a;

char c;

 Tạo nhiều biến cꢉng kiểu

int a, b;

char c1, c2;

 Tạo biến và khởi đꢄng giá trị

int a=10, b;

char c1=‘A’, c2=‘a’;

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

13

Khai bꢂo biꢅn

 Khai báo biến đꢋ được định nghĩa trong module

khác:

extern <type> <variable> ;



Ví dꢆ: extern int so;

 Khai báo biến tĩnh:

static <type> <variable> [=<ConstExpr>];



Ví dꢆ: static long dem;

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

14

Quy tắc đặt tên biꢅn

 Quy tꢅc đặt tên biến theo quy tꢅc đặt tên danh hiệu

(tên hằng, tên biến, …)

 Quy tꢅc đặt tên danh hiệu:



Kꢇ tự đầu là mꢄt chữ cá i hay dꢁu gạch dưꢂi (_)

Các kꢇ tự tiếp theo là chữ cá i, số, dꢁu gạch dưꢂi

Không được là kꢇ hiệu nào khác: ! @ # $ % ^ & * …

Khô ng được trꢉng vꢂi từ khoá

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

15

Từ khoꢂ

 Là từ cꢃ ꢇ nghĩa đặc biệt đꢋ được quy định trưꢂc

bởi ngôn ngữ lập trì nh.

 Ngưꢀi lập trình không được dꢉng từ khoá để đặt

tên cho các tên mình tạo ra như tên biến, tên kiểu,

tên hàm, tên hằng, v.v.

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

16

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

Từ khoꢂ

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

17

Kiểu dꢀ liꢁu

Dữ liệu mà chương trình lưu trữ cꢃ thể thuꢄc nhiều

dạng khá c nhau, gọi là kiểu dữ liệu (data type)



Kꢇ tự (character)



Kiểu số



Số nguyên (integer)

Số thực (float)



Kiểu chuꢈi

Kiểu mảng (array)

Kiểu cꢁu trúc (struct)

Kiểu kiệt kê (enum)

…

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

18

Kiểu dꢀ liꢁu

 Mꢈi kiểu dữ liệu cꢃ cách tổ chức lưu trữ, cũng như

cá c phé p toá n đi kèm khác nhau



Cách tổ chức lưu trữ



Ví dꢆ: vꢂi số nguyên, ý nghĩa bit cꢃ trọng số lꢂn nhꢁt

(MSB) phꢆ thuꢄc vào nꢃ là số cꢃ dꢁu hay không dꢁu



Số không dꢁu: bit này tham gia vào tính đꢄ lꢂn giá trị

Số cꢃ dꢁu: bit này chꢊ ra là số dương hay âm



Cá c phé p toá n



Ví dꢆ: cꢃ thể thực hiện cá c phé p toá n nhâ n hay chia

vꢂi kiểu số, nhưng khô ng thể thực hiện nhân vꢂi kiểu

chuꢈi kꢇ tự

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

19

Cꢂc loại kiểu dꢀ liꢁu

 Kiểu dữ liệu cơ bản (fundamental data type)



Ngôn ngữ C/C++ cung cꢁp sẵn mꢄt số cá c tên kiểu



Tên các kiểu này cũng là từ khoá

 Kiểu dữ liệu do ngưꢀi lập trình định nghĩa (user-

defined data type)



Tên kiểu do ngưꢀi lập trì nh tự đặt ra



Mꢄt số kiểu như: struct, enum

 Kiểu dữ liệu dẫn xuꢁt (derived data type)



Mảng (array)



Con trỏ (pointer)

Trần Quang

Kỹ thuật lập trình

Chương 03: Tổ chức dữ liệu trong chương trình

20

Bài giảng Kỹ thuật lập trình - Chương 3: Tổ chức dữ liệu trong chương trình - Trần Quang