Giáo trình Lập trình hướng đối tượng với C++ - Chương 2: Những mở rộng của C++

Ch-¬ng 2

Nh÷ng më réng cña C++

Môc ®Ých ch-¬ng nµy:

Giíi thiÖu nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt chñ yÕu gi÷a C vµ C++

C¸c ®iÓm míi cña C++ so víi C (nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n nhÊt)

1.

2.

1. C¸c ®iÓm kh«ng t-¬ng thÝch gi÷a C++ vµ ANSI C

1.1 §Þnh nghÜa hµm

Trong ®Þnh nghÜa hµm, ANSI C cho phÐp hai kiÓu khai b¸o dßng tiªu ®Ò cña

hµm, trong khi ®ã C++ chØ chÊp nhËn mét c¸ch:

/*C++ kh«ng cã khai b¸o kiÓu nµy*/

double fexple(u,v)

int u;

/*c¶ C vµ C++ cho phÐp*/

double fexple(int u,double v)

int u;

double v;

1.2 Khai b¸o hµm nguyªn mÉu

Trong ANSI C, khi sö dông mét hµm ch-a ®-îc ®Þnh nghÜa tr-íc ®ã trong

cïng mét tÖp, ta cã thÓ:

kh«ng cÇn khai b¸o (khi ®ã ngÇm ®Þnh gi¸ trÞ tr¶ vÒ cña hµm lµ int)

3.

4.

chØ cÇn khai b¸o tªn hµm vµ gi¸ trÞ tr¶ vÒ, kh«ng cÇn danh s¸ch kiÓu cña

c¸c tham sè.

5. khai b¸o hµm nguyªn mÉu.

Víi C++, chØ cã ph-¬ng ph¸p thø 3 lµ chÊp nhËn ®-îc. Nãi c¸ch kh¸c, mét lêi

gäi hµm chØ ®-îc chÊp nhËn khi tr×nh biªn dÞch biÕt ®-îc kiÓu cña c¸c tham sè,

kiÓu cña gi¸ trÞ tr¶ vÒ. Mçi khi tr×nh biªn dÞch gÆp mét lêi gäi hµm, nã sÏ so s¸nh

c¸c kiÓu cña c¸c ®èi sè ®-îc truyÒn víi c¸c tham sè h×nh thøc t-¬ng øng. Trong

tr-êng hîp cã sù kh¸c nhau, cã thÓ thùc hiÖn mét sè chuyÓn kiÓu tù ®éng ®Ó cho

hµm nhËn ®-îc cã danh s¸ch c¸c tham sè ®óng víi kiÓu ®· ®-îc khai b¸o cña hµm.

Tuy nhiªn ph¶i tu©n theo nguyªn t¾c chuyÓn kiÓu tù ®éng sau ®©y:

char-->int-->longint-->float-->double

VÝ dô 2.1

double fexple (int, double) /*khai b¸o hµm fexple*/

....

-13-

C¸c më réng cña C++

main(){

int n;

char c;

double z,res1,res2,res3;

....

res1 = fexple(n,z); /* kh«ng cã chuyÓn ®æi kiÓu*/

res2 = fexple(c,z); /* cã chuyÓn ®æi kiÓu, tõ char (c) thµnh int*/

res3 = fexple(z,n); /* cã chuyÓn ®æi kiÓu, tõ double(z) thµnh int vµ tõ int(n)

thµnh double*/

....

}

Trong C++ b¾t buéc ph¶i cã tõ kho¸ void tr-íc tªn cña hµm trong phÇn khai

b¸o ®Ó chØ r»ng hµm kh«ng tr¶ vÒ gi¸ trÞ. Tr-êng hîp kh«ng cã, tr×nh biªn dÞch

ngÇm hiÓu kiÓu cña gi¸ trÞ tr¶ vÒ lµ int vµ nh- thÕ trong th©n hµm b¾t buéc ph¶i cã

c©u lÖnh return. §iÒu nµy hoµn toµn kh«ng cÇn thiÕt ®èi víi m« t¶ trong ng«n ng÷

C.

Thùc ra, c¸c kh¶ n¨ng võa m« t¶ kh«ng hoµn toµn lµ ®iÓm kh«ng t-¬ng thÝch

gi÷a C vµ C++ mµ ®ã chØ lµ sù “g¹n läc” c¸c ®iÓm yÕu vµ hoµn thiÖn c¸c mÆt cßn

ch-a hoµn chØnh cña C.

1.3 Sù t-¬ng thÝch gi÷a con trá void vµ c¸c con trá kh¸c

Trong ANSI C, kiÓu void * t-¬ng thÝch víi c¸c kiÓu trá kh¸c c¶ hai chiÒu.

Ch¼ng h¹n víi c¸c khai b¸o sau :

void *gen;

int *adj;

hai phÐp g¸n sau ®©y lµ hîp lÖ trong ANSI C:

gen = adj;

adj = gen;

Thùc ra, hai c©u lÖnh trªn ®· kÌm theo c¸c phÐp “chuyÓn kiÓu ngÇm ®Þnh”:

int* --->void* ®èi víi c©u lÖnh thø nhÊt, vµ

void* --->int* ®èi víi c©u lÖnh thø hai.

-14-

C¸c më réng cña C++

Trong C++, chØ cã chuyÓn ®æi kiÓu ngÇm ®Þnh tõ mét kiÓu trá tuú ý thµnh

void* lµ chÊp nhËn ®-îc, cßn muèn chuyÓn ®æi ng-îc l¹i, ta ph¶i thùc hiÖn chuyÓn

kiÓu t-êng minh nh- c¸ch viÕt sau ®©y:

gen = adj;

adj = (int *)gen;

2. C¸c kh¶ n¨ng vµo/ra míi cña C++

C¸c tiÖn Ých vµo/ra (hµm hoÆc macro) cña th- viÖn C chuÈn ®Òu cã thÓ sö dông

trong C++. §Ó sö dông c¸c hµm nµy chóng ta chØ cÇn khai b¸o tÖp tiªu ®Ò trong ®ã

cã chøa khai b¸o hµm nguyªn mÉu cña c¸c tiÖn Ých nµy.

Bªn c¹nh ®ã, C++ cßn cµi ®Æt thªm c¸c kh¶ n¨ng vµo/ra míi dùa trªn hai to¸n

tö “<<”(xuÊt) vµ “>>” (nhËp) víi c¸c ®Æc tÝnh sau ®©y:

®¬n gi¶n trong sö dông

6.

7. cã kh¶ n¨ng më réng ®èi víi c¸c kiÓu míi theo nhu cÇu cña ng-êi lËp

tr×nh.

Trong tÖp tiªu ®Ò iostream.h ng-êi ta ®Þnh nghÜa hai ®èi t-îng cout vµ cin

t-¬ng øng víi hai thiÕt bÞ chuÈn ra/vµo ®-îc sö dông cïng víi “<<” vµ “>>”. Th«ng

th-êng ta hiÓu cout lµ mµn h×nh cßn cin lµ bµn phÝm.

2.1 Ghi d÷ liÖu lªn thiÕt bÞ ra chuÈn (mµn h×nh) cout

Trong phÇn nµy ta xem xÐt mét sè vÝ dô minh ho¹ c¸ch sö dông cout vµ “<<”

®Ó ®-a th«ng tin ra mµn h×nh.

VÝ dô 2.2

Ch-¬ng tr×nh sau minh ho¹ c¸ch sö dông cout ®Ó ®-a ra mµn h×nh mét x©u ký

tù.

#include <iostream.h> /*ph¶i khai b¸o khi muèn sö dông cout*/

main()

{

cout << "Welcome C++";

}

Welcome C++

“<<” lµ mét to¸n tö hai ng«i, to¸n h¹ng ë bªn tr¸i m« t¶ n¬i kÕt xuÊt th«ng tin

(cã thÓ lµ mét thiÕt bÞ ngo¹i vi chuÈn hay lµ mét tËp tin ), to¸n h¹ng bªn ph¶i cña

“<<” lµ mét biÓu thøc nµo ®ã. Trong ch-¬ng tr×nh trªn, c©u lÖnh cout

<<"Welcome C++" ®-a ra mµn h×nh x©u ký tù “Welcome C++”.

-15-

C¸c më réng cña C++

VÝ dô 2.3

Sö dông cout vµ “<<” ®-a ra c¸c gi¸ trÞ kh¸c nhau:

#include <iostream.h> /*ph¶i khai b¸o khi muèn sö dông cout*/

void main() {

int n = 25;

cout << "Value : ";

cout << n;

}

Value : 25

Trong vÝ dô nµy chóng ta ®· sö dông to¸n tö “<<” ®Ó in ra mµn h×nh ®Çu tiªn lµ

mét x©u ký tù, sau ®ã lµ mét sè nguyªn. Chøc n¨ng cña to¸n tö “<<” râ rµng lµ

kh¸c nhau trong hai lÇn kÕt xuÊt d÷ liÖu: víi c©u lÖnh thø nhÊt, chØ ®-a ra mµn h×nh

mét d·y c¸c ký tù, ë c©u lÖnh sau, ®· sö dông mét khu«n mÉu ®Ó chuyÓn ®æi mét

gi¸ trÞ nhÞ ph©n thµnh mét chuçi c¸c ký tù ch÷ sè. ViÖc mét to¸n tö cã nhiÒu vai trß

kh¸c nhau liªn quan ®Õn mét kh¸i niÖm míi trong C++, ®ã lµ “§Þnh nghÜa chång

to¸n tö”. §iÒu nµy sÏ ®-îc ®Ò cËp ®Õn trong ch-¬ng 4.

VÝ dô 2.4

Trong vÝ dô nµy ta gép c¶ hai c©u lÖnh kÕt xuÊt trong vÝ dô 2.3 thµnh mét c©u

lÖnh phøc t¹p h¬n, tuy kÕt qu¶ kh«ng kh¸c tr-íc:

#include <iostream.h> /*ph¶i khai b¸o khi muèn sö dông cout*/

void main() {

int n = 25;

cout << "Value : " << n;

}

Value : 25

C¸c kh¶ n¨ng viÕt ra trªn cout.

2.2

Chóng ta võa xem xÐt mét vµi vÝ dô viÕt mét x©u ký tù, mét sè nguyªn. Mét

c¸ch tæng qu¸t, chóng ta cã thÓ sö dông to¸n tö “<<” cïng víi cout ®Ó ®-a ra mµn

h×nh gi¸ trÞ cña mét biÓu thøc cã c¸c kiÓu sau:

kiÓu d÷ liÖu c¬ së ( char, int, float, double),

8.

9. x©u ký tù: (char *),

10.

con trá (trõ con trá char *)

-16-

C¸c më réng cña C++

Trong tr-êng hîp muèn ®-a ra ®Þa chØ biÕn x©u ký tù ph¶i thùc hiÖn phÐp

chuyÓn kiÓu t-êng minh, ch¼ng h¹n (char *) --> (void *).

XÐt vÝ dô sau ®©y:

VÝ dô 2.4

#include <iostream.h>

void void main(){

int n = 25;

long p = 250000;

unsigned q = 63000;

char c = 'a';

float x = 12.3456789;

double y = 12.3456789e16;

char * ch = "Welcome C++";

int *ad = &n;

cout <<"Value of n : " << n <<"\n";

cout <<"Value of p : " << p <<"\n";

cout <<"Value of c : " << c <<"\n";

cout <<"Value of q : " << q <<"\n";

cout <<"Value of x : " << x <<"\n";

cout <<"Value of y : " << y <<"\n";

cout <<"Value of ch : " << ch <<"\n";

cout <<"Addrese of n : " << ad <<"\n";

cout <<"Addrese de ch : " << (void *)ch <<"\n";

}

Value of n : 25

Value of p : 250000

Value of c : a

Value of q : 63000

Value of x : 12.345679

Value of y : 1.234567e+17

Value of ch : Welcome C++

Addrese of n : 0xfff2

Addrese de ch : 0x00b2

-17-

C¸c më réng cña C++

2.3 §äc d÷ liÖu tõ thiÕt bÞ vµo chuÈn (bµn phÝm) cin

NÕu nh- cout dïng ®Ó chØ thiÕt bÞ ra chuÈn, th× cin ®-îc dïng ®Ó chØ mét

thiÕt bÞ vµo chuÈn. Mét c¸ch t-¬ng tù, to¸n tö “>>” ®-îc dïng kÌm víi cin ®Ó nhËp

vµo c¸c gi¸ trÞ; hai c©u lÖnh

int n;

cin >> n;

yªu cÇu ®äc c¸c ký tù trªn bµn phÝm vµ chuyÓn chóng thµnh mét sè nguyªn vµ

g¸n cho biÕn n.

Gièng nh- cout vµ “<<”, cã thÓ nhËp nhiÒu gi¸ trÞ cïng kiÓu hay kh¸c kiÓu

b»ng c¸ch viÕt liªn tiÕp tªn c¸c biÕn cÇn nhËp gi¸ trÞ cïng víi “>>” ngay sau cin.

Ch¼ng h¹n:

int n;

float p;

char c;

cin >> c >> n >> p;

Cã thÓ sö dông to¸n tö “>>” ®Ó nhËp d÷ liÖu cho c¸c biÕn cã kiÓu char, int,

float, double vµ char *.

Gièng víi hµm scanf(), cin tu©n theo mét sè qui -íc dïng trong viÖc ph©n

tÝch c¸c ký tù:

C¸c gi¸ trÞ sè ®-îc ph©n c¸ch bëi: SPACE, TAB, CR, LF. Khi gÆp mét ký

tù “kh«ng hîp lÖ” ( dÊu “.” ®èi víi sè nguyªn, ch÷ c¸i ®èi víi sè, ...) sÏ

kÕt thóc viÖc ®äc tõ cin; ký tù kh«ng hîp lÖ nµy sÏ ®-îc xem xÐt trong

lÇn ®äc sau.

(i)

(ii) §èi víi gi¸ trÞ x©u ký tù, dÊu ph©n c¸ch còng lµ SPACE, TAB,CR, cßn

®èi víi gi¸ trÞ ký tù, dÊu ph©n c¸ch lµ ký tù CR. Trong hai tr-êng hîp nµy

kh«ng cã kh¸i niÖm “ký tù kh«ng hîp lÖ”. M· sinh ra do bÊm phÝm Enter

cña lÇn nhËp tr-íc vÉn ®-îc xÐt trong lÇn nhËp x©u/ký tù tiÕp theo vµ do

vËy sÏ cã “nguy c¬ ” kh«ng nhËp ®-îc ®óng gi¸ trÞ mong muèn khi ®-a ra

lÖnh nhËp x©u ký tù hoÆc ký tù ngay sau c¸c lÖnh nhËp c¸c gi¸ trÞ kh¸c.

Gi¶i ph¸p kh¾c phôc vÊn ®Ò nµy ®Ó ®¶m b¶o c«ng viÖc diÔn ra ®óng theo ý

lµ tr-íc mçi lÇn gäi lÖnh nhËp d÷ liÖu cho x©u/ký tù ta sö dông mét trong

hai chØ thÞ sau ®©y:

fflush(stdin); //khai b¸o trong stdio.h

cin.clear(); //hµm thµnh phÇn cña líp ®Þnh nghÜa ®èi t-îng cin

-18-

C¸c më réng cña C++

Ta tham kh¶o ch-¬ng tr×nh sau:

VÝ dô 2.6

#include <iostream.h>

#include <conio.h>

void main() {

int n;

float x;

char t[81];

clrscr();

do {

cout << "Nhap vao mot so nguyen, mot xau, mot so thuc : ";

cin >> n >> t >> x;

cout << "Da nhap " << n << "," << t << " va " << x << "\n";

} while (n);

}

Nhap vao mot so nguyen, mot xau, mot so thuc : 3 long 3.4

Da nhap 3,long va 3.4

Nhap vao mot so nguyen, mot xau, mot so thuc : 5 hung 5.6

Da nhap 5,hung and 5.6

Nhap vao mot so nguyen, mot xau, mot so thuc : 0 4

3

Da nhap 0,4 va 3

Nh÷ng tiÖn Ých cho ng-êi lËp tr×nh

3.1 Chó thÝch cuèi dßng

3.

Mäi ký hiÖu ®i sau “//” cho ®Õn hÕt dßng ®-îc coi lµ chó thÝch, ®-îc ch-¬ng

tr×nh dÞch bá qua khi biªn dÞch ch-¬ng tr×nh.

XÐt vÝ dô sau:

cout << "Xin chao\n"; //lêi chµo hái

Th-êng ta sö dông chó thÝch cuèi dßng khi muèn gi¶i thÝch ý nghÜa cña mét

c©u lÖnh g× ®ã. §èi víi mét ®o¹n ch-¬ng tr×nh kiÓu chó thÝch giíi h¹n bëi “/*” vµ

“*/” cho phÐp m« t¶ ®-îc nhiÒu th«ng tin h¬n.

-19-

C¸c më réng cña C++

3.2 Khai b¸o mäi n¬i

Trong C++ kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i nhãm lªn ®Çu c¸c khai b¸o ®Æt bªn trong mét

hµm hay mét khèi lÖnh, mµ cã thÓ ®Æt xen kÏ víi c¸c lÖnh xö lý. VÝ dô.

{

int n;

n=23;

cout <<n<<"\n";

...

int *p=&n;

cout <<p<<"\n";

...

}

Gi¸ trÞ khëi ®Çu cho c¸c biÕn cã thÓ thay ®æi t¹i c¸c thêi ®iÓm ch¹y ch-¬ng

tr×nh kh¸c nhau.

Mét vÝ dô minh ho¹ cho kh¶ n¨ng ®Þnh nghÜa kh¾p mäi n¬i lµ cã thÓ khai b¸o

c¸c biÕn ®iÒu khiÓn ngay bªn trong c¸c vßng lÆp nÕu biÕn ®ã ch-a ®-îc khai b¸o

tr-íc ®ã trong cïng khèi lÖnh còng nh- kh«ng ®-îc khai b¸o l¹i ë phÇn sau. Xem

®o¹n ch-¬ng tr×nh sau:

{

... //ch-a cã i

for(int i=0;...;...)

... //kh«ng ®-îc khai b¸o i

}

3.3 To¸n tö ph¹m vi “::”

B×nh th-êng, biÕn côc bé che lÊp biÕn toµn côc cïng tªn. Ch¼ng h¹n:

#include <iostream.h>

int x;

main() {

int x = 10; //x côc bé

cout<<x<<“\n”;//x côc bé

}

-20-

C¸c më réng cña C++

Trong nh÷ng tr-êng hîp cÇn thiÕt, khi muèn truy xuÊt tíi biÕn toµn côc ph¶i sö

dông to¸n tö “::” tr-íc tªn biÕn:

#include <iostream.h>

int x;

main() {

int x = 10; //x côc bé

::x = 10; //x toµn côc

cout<<x<<“\n”;//x côc bé

cout<<::x<<“\n”;//x toµn côc

}

Hµm inline

4.

Trong C++ cã thÓ ®Þnh nghÜa c¸c hµm ®-îc thay thÕ trùc tiÕp thµnh m· lÖnh

m¸y t¹i chç gäi (inline) mçi lÇn ®-îc tham chiÕu. §iÓm nµy rÊt gièng víi c¸ch ho¹t

®éng cña c¸c macro cã tham sè trong C. ¦u ®iÓm cña c¸c hµm inline lµ chóng

kh«ng ®ßi hái c¸c thñ tôc bæ sung khi gäi hµm vµ tr¶ gi¸ trÞ vÒ. Do vËy hµm inline

®-îc thùc hiÖn nhanh h¬n so víi c¸c hµm th«ng th-êng.

Mét hµm inline ®-îc ®Þnh nghÜa vµ ®-îc sö dông gièng nh- b×nh th-êng.

§iÓm kh¸c nhau duy nhÊt lµ ph¶i ®Æt m« t¶ inline tr-íc khai b¸o hµm.

XÐt vÝ dô sau ®©y:

VÝ dô 2.7

#include <iostream.h>

#include <math.h>

#include <conio.h>

inline double norme(double vec[3]); // khai b¸o hµm inline

void main(){

clrscr();

double v1[3],v2[3];

int i;

for(i=0;i<3;i++) {

v1[i]=i;v2[i]=2*i-1;}

cout <<"norme cua v1 : "<<norme(v1) <<" - norme cua v2 : "<<norme(v2);

-21-

C¸c më réng cña C++

getch();

}

/*§Þnh nghÜa hµm inline*/

inline double norme(double vec[3])

int i;double s=0;

for(i=0;i<3;i++)

s+=vec[i]*vec[i];

return(sqrt(s));

}

{

norme cua v1 : 2.236068 - norme cua v2 : 3.316625

Hµm norme() nh»m môc ®Ých tÝnh chuÈn cña vector víi ba thµnh phÇn.

Tõ kho¸ inline yªu cÇu ch-¬ng tr×nh biªn dÞch xö lý hµm norme kh¸c víi c¸c

hµm th«ng th-êng. Cô thÓ lµ, mçi lÇn gäi norme(), tr×nh biªn dÞch ghÐp trùc tiÕp

c¸c chØ thÞ t-¬ng øng cña hµm vµo trong ch-¬ng tr×nh (ë d¹ng ng«n ng÷ m¸y). Do

®ã c¬ chÕ qu¶n lý lêi gäi vµ trë vÒ kh«ng cÇn n÷a (kh«ng cÇn l-u ng÷ c¶nh, sao

chÐp c¸c th«ng sè...), nhê vËy tiÕt kiÖm thêi gian thùc hiÖn. Bªn c¹nh ®ã c¸c chØ thÞ

t-¬ng øng sÏ ®-îc sinh ra mçi khi gäi hµm do ®ã chi phÝ l-u tr÷ t¨ng lªn khi hµm

®-îc gäi nhiÒu lÇn.

§iÓm bÊt lîi khi sö dông c¸c hµm inline lµ nÕu chóng qu¸ lín vµ ®-îc gäi

th-êng xuyªn th× kÝch th-íc ch-¬ng tr×nh sÏ t¨ng lªn rÊt nhanh. V× lý do nµy, chØ

nh÷ng hµm ®¬n gi¶n, kh«ng chøa c¸c cÊu tróc lÆp míi ®-îc khai b¸o lµ hµm inline.

ViÖc sö dông hµm inline so víi c¸c macro cã tham sè cã hai ®iÓm lîi. Tr-íc

hÕt hµm inline cung cÊp mét c¸ch cã cÊu tróc h¬n khi më réng c¸c hµm ®¬n gi¶n

thµnh hµm inline. Thùc tÕ cho thÊy khi t¹o mét macro cã tham sè th-êng hay quªn

c¸c dÊu ®ãng ngoÆc, rÊt cÇn ®Õn ®Ó ®¶m b¶o sù më réng néi tuyÕn riªng trong mçi

tr-êng hîp. Víi macro cã thÓ g©y ra hiÖu øng phô hoÆc bÞ h¹n chÕ kh¶ n¨ng sö

dông. Ch¼ng h¹n víi macro:

#define square(x) {x++*x++}

Víi lêi gäi

square(a)

víi a lµ biÕn sÏ s¶n sinh ra biÓu thøc a++*a++ vµ kÕt qu¶ lµ lµm thay ®æi gi¸ trÞ

cña biÕn a tíi hai lÇn.

Cßn lêi gäi

-22-

C¸c më réng cña C++

square (3)

sÏ g©y lçi biªn dÞch v× ta kh«ng thÓ thùc hiÖn c¸c phÐp to¸n t¨ng gi¶m trªn c¸c

to¸n h¹ng lµ h»ng sè.

ViÖc sö dông hµm inline nh- mét gi¶i ph¸p thay thÕ sÏ tr¸nh ®-îc c¸c t×nh

huèng nh- thÕ.

Ngoµi ra, c¸c hµm inline cã thÓ ®-îc tèi -u bëi ch-¬ng tr×nh biªn dÞch.

§iÒu quan träng lµ ®Æc t¶ inline chØ lµ mét yªu cÇu, chø kh«ng ph¶i lµ mét chØ

thÞ ®èi víi tr×nh biªn dÞch. NÕu v× mét lý do nµo ®ã tr×nh biªn dÞch kh«ng thÓ ®¸p

øng ®-îc yªu cÇu (ch¼ng h¹n khi bªn trong ®Þnh nghÜa hµm inline cã c¸c cÊu tróc

lÆp) th× hµm sÏ ®-îc biªn dÞch nh- mét hµm b×nh th-êng vµ yªu cÇu inline sÏ bÞ bá

qua.

Hµm inline ph¶i ®-îc khai b¸o bªn trong tÖp tin nguån chøa c¸c hµm sö dông

nã. Kh«ng thÓ dÞch t¸ch biÖt c¸c hµm inline. ¹

Tham chiÕu

5.

Ng«n ng÷ C++ giíi thiÖu mét kh¸i niÖm míi “reference” t¹m dÞch lµ “tham

chiÕu”. VÒ b¶n chÊt, tham chiÕu lµ “bÝ danh” cña mét vïng nhí ®-îc cÊp ph¸t cho

mét biÕn nµo ®ã.

Mét tham chiÕu cã thÓ lµ mét biÕn, tham sè h×nh thøc cña hµm hay dïng lµm

gi¸ trÞ tr¶ vÒ cña mét hµm. C¸c phÇn tiÕp sau lÇn l-ît giíi thiÖu c¸c kh¶ n¨ng cña

tham chiÕu ®-îc sö dông trong ch-¬ng tr×nh viÕt b»ng ng«n ng÷ C++.

5.1 Tham chiÕu tíi mét biÕn

XÐt hai chØ thÞ:

int n;

int &p = n;

Trong chØ thÞ thø hai, dÊu “&” ®Ó x¸c ®Þnh p lµ mét biÕn tham chiÕu cßn dÊu “=”

vµ tªn biÕn n ®Ó x¸c ®Þnh vïng nhí mµ p tham chiÕu tíi. Lóc nµy c¶ hai ®Þnh danh

p vµ n cïng x¸c ®Þnh vïng nhí ®-îc cÊp ph¸t cho biÕn n. Nh- vËy c¸c chØ thÞ sau:

n =3;

cout <<p;

¹“Biªn dÞch t¸ch biÖt” cho phÐp khai b¸o hµm trong mét tÖp tiªu ®Ò, cßn ®Þnh nghÜa

hµm ®ã l¹i ë trong tËp tin ch-¬ng tr×nh sö dông hµm.

-23-

C¸c më réng cña C++

cho kÕt qu¶ 3 trªn thiÕt bÞ hiÓn thÞ.

XÐt vÒ b¶n chÊt tham chiÕu vµ tham trá gièng nhau v× cïng chØ ®Õn c¸c ®èi

t-îng cã ®Þa chØ, cïng ®-îc cÊp ph¸t ®Þa chØ khi khai b¸o. Nh-ng c¸ch sö dông

chóng th× kh¸c nhau. Khi nãi ®Õn tham chiÕu “&p” ta ph¶i g¾n nã víi mét biÕn nµo

®ã ®· khai b¸o qua “&p=n”, trong khi ®ã khai b¸o con trá “*p” kh«ng nhÊt thiÕt

ph¶i khëi t¹o gi¸ trÞ cho nã. Trong ch-¬ng tr×nh biÕn trá cã thÓ tham chiÕu ®Õn

nhiÒu biÕn kh¸c nhau cßn biÕn tham chiÕu th× “v¸n ®· ®ãng thuyÒn” tõ khi khai b¸o,

cã nghÜa lµ sau khi khëi t¹o cho tham chiÕu g¾n víi mét biÕn nµo ®ã råi th× ta

kh«ng thÓ thay ®æi ®Ó g¾n tam chiÕu víi mét biÕn kh¸c.

XÐt c¸c chØ thÞ sau:

VÝ dô 2.8

int n=3,m=4;

int *p;

p=&n; //p chØ ®Õn n

*p=4; //g¸n gi¸ trÞ cña m cho n th«ng qua con trá p

...

p=&m; //cho p chØ ®Õn m

int &q=n; //khai b¸o tham chiÕu q chØ ®Õn n

q=4; //g¸n cho biÕn n gi¸ trÞ 4

...

q=m; //g¸n gi¸ trÞ cña biÕn m cho biÕn n.

Nãi mét c¸ch ®¬n gi¶n, tham chiÕu cña mét biÕn gièng nh- bÝ danh cña mét

con ng-êi nµo ®ã. Cã nghÜa lµ ®Ó chØ ®Õn mét con ng-êi cô thÓ nµo ®ã, ta cã thÓ

®ång thêi sö dông tªn cña anh ta hoÆc bÝ danh. Do vËy, ®Ó truy nhËp ®Õn vïng nhí

t-¬ng øng víi mét biÕn, chóng ta cã thÓ sö dông hoÆc lµ tªn biÕn hoÆc lµ tªn tham

chiÕu t-¬ng øng. §èi víi con ng-êi, bÝ danh bao giê còng nh»m nãi ®Õn mét ng-êi

®· tån t¹i, vµ nh- vËy tham chiÕu còng ph¶i ®-îc khai b¸o vµ khëi t¹o sau khi biÕn

®-îc khai b¸o. Ch-¬ng tr×nh sau ®©y sÏ g©y lçi biªn dÞch do tham chiÕu y ch-a

®-îc khëi t¹o.

VÝ dô 2.9

Ch-¬ng tr×nh sai

#include <iostream.h>

void main() {

int x=3, &y;//lçi v× y ph¶i ®-îc khëi t¹o

-24-

C¸c më réng cña C++

cout <<" x = "<<x<<"\n"

<<" y = "<<y<<"\n";

y = 7;

cout <<" x = "<<x<<"\n"

<<" y = "<<y<<"\n";

}

Ch-¬ng tr×nh ®óng nh- sau:

#include <iostream.h>

void main() {

int x=3, &y=x;//y b©y giê lµ mét “bÝ danh” cña x

cout <<" x = "<<x<<"\n"

<<" y = "<<y<<"\n";

y = 7;

cout <<" x = "<<x<<"\n"

<<" y = "<<y<<"\n";

}

x = 3

y = 3

x = 7

y = 7

L-u ý cuèi cïng lµ kh«ng thÓ g¾n mét tham chiÕu víi mét h»ng sè trõ tr-êng

hîp cã tõ kho¸ const ®øng tr-íc khai b¸o tham chiÕu. DÔ dµng kiÓm tra c¸c nhËn

xÐt sau:

int &p =3; //kh«ng hîp lÖ

const int & p =3; //hîp lÖ

5.2 TruyÒn tham sè cho hµm b»ng tham chiÕu

Trong C, c¸c tham sè vµ gi¸ trÞ tr¶ vÒ cña mét hµm ®-îc truyÒn b»ng gi¸ trÞ.

§Ó gi¶ lËp c¬ chÕ truyÒn tham biÕn ta ph¶i sö dông con trá.

Trong C++, viÖc dïng kh¸i niÖm tham chiÕu trong khai b¸o tham sè h×nh thøc

cña hµm sÏ yªu cÇu ch-¬ng tr×nh biªn dÞch truyÒn ®Þa chØ cña biÕn cho hµm vµ hµm

sÏ thao t¸c trùc tiÕp trªn c¸c biÕn ®ã. Ch-¬ng tr×nh sau ®-a ra ba c¸ch viÕt kh¸c

nhau cña hµm thùc hiÖn viÖc ho¸n ®æi néi dung cña hai biÕn.

-25-

C¸c më réng cña C++

VÝ dô 2.10

/*swap.cpp*/

#include <conio.h>

#include <iostream.h>

/*Hµm swap1 ®-îc gäi víi c¸c tham sè ®-îc truyÒn theo tham trÞ*/

void swap1(int x, int y) {

int temp = x;

x = y;

y = temp;

}

/*Hµm swap2 thùc hiÖn viÖc truyÒn tham sè b»ng tham trá*/

void swap2(int *x, int *y) {

int temp = *x;

*x = *y;

*y = temp;

}

/*Hµm swap3 thùc hiÖn viÖc truyÒn tham sè b»ng tham chiÕu*/

void swap3(int &x, int &y) {

int temp = x;

x = y;

y = temp;

}

void main() {

int a=3, b=4;

clrscr();

cout <<"Truoc khi goi swap1:\n";